Psychodynamische therapie: Definitie, werkwijze, technieken, en toepassingen bij verslaving

Psychodynamische therapie helpt om inzicht te krijgen in de onbewuste, psychologische oorzaken van iemands gedrag, gevoelens en emoties. Door intensieve gesprekken met een therapeut wordt iemand bewust van eerdere ervaringen en herinneringen, en reflecteert hierop.

Psychodynamische therapie werd lang niet serieus genomen in de moderne psychotherapie. Nieuwe studies hebben echter de effectiviteit ervan aangetoond voor aandoeningen zoals depressie, angst en verslaving.

Op deze pagina wordt uitgelegd hoe psychodynamische therapie tegenwoordig helpt bij verschillende psychische problemen, besproken hoe een behandeling in de praktijk eruitziet en benoemd wat de verschillen zijn met andere therapievormen zoals cognitieve gedragstherapie.

Wat is psychodynamische therapie?

Psychodynamische therapie is een behandelmethode voor het veranderen van onbewuste processen die iemands gedachten, gevoelens, gedrag en relaties beïnvloeden. Deze onbewuste processen hebben volgens de therapie vooral te maken met ervaringen en emoties in het verleden. De therapievorm helpt om de oorsprong en betekenis van psychische problemen beter te begrijpen, waardoor effectiever kan worden gewerkt aan veranderingen.

Het werk van de bekende psycholoog Sigmund Freud vormt een belangrijke basis voor psychodynamische therapie. Hij legde met zijn theorie ook sterk de nadruk op hoe ervaringen de basis vormen voor en onbewuste drijfveren zijn van psychische problemen. In de psychodynamische therapie wordt echter meer gefocust op de eigen persoonlijkheid, volgens het handboek van de Britse psychoanalist Harry Guntrip. Ook is de relatie tussen de cliënt en de therapeut belangrijker voor de juiste “overdracht” van de oorzaken en problematiek.

Verschil tussen psychodynamische therapie en psychoanalyse

Het verschil tussen psychodynamische therapie en psychoanalyse zit voornamelijk in de intensiteit en duur van de behandeling, volgens een studie uit 2022 in The International Journal of Psychoanalysis. Hoewel beide benaderingen hun wortels hebben in de theorieën van Freud en de nadruk leggen op onbewuste processen, verschillen ze in de praktijk behoorlijk in opzet.

Psychoanalyse is de oorspronkelijke en meest intensieve vorm van behandeling. Het doel is om de vroege ontwikkeling te reconstrueren en een zeer diep inzicht te krijgen in de hele structuur van iemands persoonlijkheid. Het kost vaak meerdere jaren om dit te bereiken. Psychodynamische therapie focust zich op specifieke, actuele problemen en relatiepatronen. Door dit beperkte doel zijn minder sessies nodig, meestal tussen de 20 tot 40. In tabel hieronder wordt een overzicht gegeven van de verschillen tussen psychodynamische therapie en psychoanalyse.

Kernconcepten van psychodynamische therapie

De drie kernconcepten van psychodynamische psychotherapie zijn het onbewuste, afweermechanismen en vroegkinderlijke ervaringen. In de lijst hieronder worden deze drie kernconcepten uitgelegd met verwijzing naar de context van verslaving.

• Het onbewuste: Het onbewuste is een soort interne opslagkast waarin alles is weggestopt wat te pijnlijk, verontrustend of sociaal onaanvaardbaar was. Ongemerkt bepalen deze gedachten, wensen, herinneringen en driften een groot deel van gedrag. Bij verslaving is er vaak sprake van het gevoel van een enorme leegte of paniek, zonder dat duidelijk is waar dit precies vandaan komt. De verslavende middelen of gedrag zijn een snelle oplossing om dit onbekende, nare gevoel te vullen, volgens een studie door onderzoekers van de Universiteit van Lyon in Frontiers in Psychiatry.
• Afweermechanismen: Er zijn trucjes die het brein toepast om te beschermen tegen nare emoties, angst en stress, volgens onderzoekers van de Stress, Trauma, and Anxiety Research Clinic (STARC) in Frontiers in behavioral neuroscience. Deze trucjes vervormen de werkelijkheid om zo de impact van pijnlijke of onaanvaardbare gedachten, impulsen en gevoelens te verminderen. Ontkenning komt veel voor als afweermechanisme bij verslaving. De persoon weigert dan de ernst van het middelengebruik of de negatieve gevolgen ervan te erkennen, waardoor de hersenen zichzelf beschermen tegen de angst en schaamte die zouden volgen bij erkenning.
• Vroegkinderlijke ervaringen: Relaties en gebeurtenissen die in de vroege kindertijd ervaren worden, zijn volgens de psychodynamische therapie bepalend voor de ontwikkeling van de persoonlijkheid en de psychische structuur. De ontwikkelde hechtingsstijl is als een blauwdruk voor latere relaties. Wanneer verzorgers onbetrouwbaar waren, kan er in elke relatie sprake zijn van een gevoel van wantrouwen. Een verslavend middel kan dan wel de ‘altijd beschikbare’ troost en comfort bieden, volgens de Vlaamse verslavingsonderzoeker Wouter Vanderplasschen.

Hoe werkt psychodynamische therapie?

Psychodynamische therapie werkt door samen met een therapeut te onderzoeken hoe het verleden en onbewuste gevoelens het huidig gedrag beïnvloeden. Het is een proces van diepgaand zelfonderzoek en inzicht. Vrije associatie, afweermechanismen en de overdracht met de therapeut zijn belangrijke onderdelen van de werking van psychodynamische therapie, volgens een studie uit 2019 in Frontiers in psychiatry.

Vrije associatie tijdens sessies houdt in dat de cliënt open praat over alles wat in zich opkomt, van dromen tot recente ruzies of herinneringen aan vroeger. Op deze manier worden onbewuste gedachten en gevoelens, die normaal gesproken wegdrukt blijven, aan de oppervlakte gebracht.

Van de kant van de therapeut is het belangrijk om terugkerende thema’s en gebruikte afweermechanismen correct te herkennen en deze inzichten te delen met de cliënt. De analyse van de “overdracht” staat hierin centraal. Dit is de manier waarop onbewuste gevoelens en verwachtingen die te maken hebben met belangrijke personen zoals de ouders, worden overgedragen richting de therapeut zelf. In de praktijk betekent dit dat cliënten bijvoorbeeld angstklachten of boosheid ervaren richting de therapeut. Door deze onbewuste relatiepatronen te identificeren en bloot te leggen, kan de cliënt tot een dieper zelfinzicht komen en zo werken aan duurzame verandering.

Toepassingen van psychodynamische therapie

Volgens een studie uit 2014 door Duitse onderzoekers in Contemporary Psychoanalysis is psychodynamische therapie effectief voor veelvoorkomende psychische stoornissen zoals angststoornissen, depressies en verslaving. In de lijst hieronder wordt een overzicht gegeven van mogelijke toepassingen van psychodynamische therapie en besproken wanneer psychodynamische therapie een effectieve behandelmethode kan zijn.

• Angststoornissen: Psychodynamische therapie wordt toegepast in de behandeling van diverse angstklachten, waaronder gegeneraliseerde angststoornis en paniekstoornis. De therapie helpt vooral met het begrijpen van de angst voor bepaalde gevoelens of situaties, in plaats van alleen te focussen op het vermijden van de angstklachten, volgens een studie uit 2010 in American Psychologist.
• Depressie: Psychodynamische therapie is een effectieve behandeling voor stemmingsstoornissen zoals depressie, vooral wanneer deze te maken hebben met hechtingsproblematiek en verlies. Het richt zich op onderliggende conflicten die de depressie voeden.
• Persoonlijkheidsstoornissen: De therapie is erg belangrijk in de behandeling van aandoeningen die de persoonlijkheidsstructuur beïnvloeden, zoals borderline persoonlijkheidsstoornis.
• Eetstoornissen: Een kortdurende psychodynamische therapie, met een beperkte focus, kan helpen bij een eetstoornis om de onderliggende psychologische problemen aan te pakken die het verstoorde eetgedrag in stand houden, volgens een Italiaanse studie uit 2022 in het vakblad Eating and Weight Disorders-Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity.
• Verslaving: Psychodynamische therapie kan een ondersteunende therapie zijn bij behandeling van verslaving. De therapie helpt bij het blootleggen van de onderliggende emotionele leegte, trauma’s of conflicten die het middelengebruik in stand houden, volgens Oostenrijkse onderzoekers in een studie naar drugsgebruikers in Frontiers in Psychiatry.
• Burn out: Psychodynamische therapie kijkt bij burn-out naar de interne druk en patronen die iemand kwetsbaar maken voor uitputting, en waarom iemand de grenzen blijft overschrijden. Door deze diepere, onbewuste dynamiek bloot te leggen, kan de therapie helpen om blijvende, gezondere gedragspatronen te ontwikkelen, volgens onderzoeker Dani Yaniv in Frontiers in Psychology.

Behandelingstechnieken van psychodynamische therapie

Een psychodynamische therapeut maakt gebruik van verschillende technieken en methoden tijdens een behandeling om het onbewuste te doorbreken en inzicht te bevorderen. Volgens het handboek Psychodynamic therapy van onderzoeker en psycholoog Jacques Barber zijn dit de vier belangrijkste pijlers van de psychodynamische werkwijze: vrije associatie, droomanalyse, interpretatie en verduidelijking, en doorwerken. Hieronder worden deze technieken uitgelegd.

Vrije associatie

Vrije associatie houdt in dat de cliënt vrijuit spreekt over alle gedachten, gevoelens, herinneringen of impulsen die opkomen, zonder zelfcensuur. Het doel van vrije associatie is om een directe route te creëren naar het onbewuste materiaal in de geest. Normale bewuste gedachten zijn vaak gefilterd en georganiseerd door logica en afweermechanismen. Vrije associatie kan helpen om de onderliggende conflicten en weggestopte wensen bloot te leggen.

Tijdens een sessie ziet dit eruit als open gesprekken tussen een cliënt en de therapeut. Deze stelt alleen af en toe een vraag of maakt een aanmoedigende opmerking. De focus ligt op het volgen van het associatieproces van de cliënt. De therapeut let vooral op plotselinge stiltes, het veranderen van onderwerp of weerstand. Dit zijn vaak signalen dat de cliënt dicht bij pijnlijk onbewust materiaal komt.

Droomanalyse

Droomanalyse is een klassieke techniek die psychodynamische therapeuten gebruiken, omdat dromen worden gezien als de snelste weg naar het onbewuste. De theorie stelt dat de psychische afweer versoepelt tijdens de slaap, waardoor onbewuste wensen, angsten en conflicten zich manifesteren in de droominhoud. Om te voorkomen dat mensen wakker schrikken, worden deze onbewuste elementen echter symbolisch verpakt in de droom.

De therapeut luistert bij droomanalyse naar de droom en helpt de cliënt om de symbolische betekenis te ontcijferen. De manifeste inhoud (wat herinnerd wordt van de droom) wordt onderzocht om de latente inhoud (de verborgen, onbewuste betekenis) te achterhalen. Een droom over het constant vallen zonder landing kan bijvoorbeeld een onbewuste angst vertegenwoordigen voor een gebrek aan steun of controle in het leven. Zo’n angst kan bij een verslaving leiden tot het zoeken van houvast in middelen.

Interpretatie en verduidelijking

Interpretatie en verduidelijking zijn de twee actieve technieken van de psychodynamische therapeut. Ze worden gebruikt voor het blootleggen en benoemen van de patronen die uit de vrije associatie en dromen naar voren komen. Verduidelijking is de eerste stap. De therapeut stelt vragen en vat samen om de cliënt te helpen zijn bewuste gedachten en gevoelens scherper te krijgen. Het gaat om het ordenen en het bewust maken van wat de cliënt al weet, maar misschien nog verward of onduidelijk ervaart. De therapeut kan bijvoorbeeld zeggen: “Ik merk dat elke keer als we over je moeder praten, je van onderwerp verandert. Klopt het dat dit gesprek je onrustig maakt?”

Interpretatie gaat een stap verder. Dit is het moment waarop de therapeut een hypothese stelt over de onbewuste betekenis en de verbindingen tussen het huidige gedrag en vroegere conflicten. Interpretatie maakt de cliënt bewust van iets wat zij tot dan toe niet wisten. Bij een cliënt die meer begint te drinken bij succes in het leven, zoals een carrièresprong of een nieuwe relatie, kan de therapeut bijvoorbeeld aangeven dat het succes en de autonomie een onbewuste confrontatie veroorzaken met een diepe angst uit de kindertijd om zorg en bescherming te verliezen. De therapeut kan dan interpreteren dat de cliënt met het drinken zichzelf zelf onbewust klein of ziek maakt, waardoor een excuus ontstaat om weer afhankelijk te zijn en om voor gezorgd te worden.

Doorwerken

Doorwerken (in het Engels working through) is de therapiefase na het eerste inzicht die nodig is voor duurzame verandering. Het is een proces waarbij inzichten worden herhaald en verder verdiept. Het is ook de reden waarom de therapievorm veel tijd nodig heeft. Het oude gedrag is diep ingesleten. Volgens de psychodynamische therapie vraagt dit om herhaalde confrontatie met de nieuwe inzichten voordat echt verandering ontstaat.

In de context van verslaving betekent doorwerken dat de cliënt niet alleen de reden moet begrijpen waarom middelen gebruikt werden. Van belang is dat de cliënt de intense drang herkent op het moment dat deze zich voordoet, de onderliggende emotie hiervan kan benoemen, en vervolgens bewust een andere, gezondere keuze maakt in plaats van terug te vallen op het middel. Het is de moeizame weg van het omzetten van inzicht naar een nieuwe realiteit van emoties en gedrag.

Wat zijn de voordelen van psychodynamische therapie?

De voordelen van psychodynamische therapie zijn onder meer de brede toepasbaarheid en een algehele verbetering van functioneren in levensgebieden zoals werk, relaties en sociale contacten, volgens de Britse psycholoog en professor David Taylor in Advances in Psychiatric Treatment. In de lijst hieronder worden de voordelen van psychodynamische therapie opgesomd en toegelicht.

• Duurzame verandering: De effecten van (kortdurende) psychodynamische therapie houden meestal aan en kunnen zelfs toenemen na het beëindigen van de therapie. Dit komt doordat de cliënt de onderliggende mechanismen van de problemen heeft aangepast, in plaats van alleen copingstrategieën te hebben geleerd voor de symptomen.
• Diepgaand zelfinzicht: De therapie leidt tot een dieper en completer begrip van jezelf. Cliënten leren waarom ze bepaalde emoties voelen, waarom ze bepaalde mensen aantrekken of waarom ze destructieve patronen herhalen. Dit vergroot zelfreflectie en maakt persoonlijke groei mogelijk in het dagelijks functioneren.
• Verbeterde relaties: Psychodynamische therapie helpt om meer bewust te worden van onbewuste emotionele blokkades en een blauwdruk in relaties. Zo kan een gezondere manier worden ontwikkeld om met anderen om te gaan en grenzen te stellen, waardoor interpersoonlijke relaties verbeteren.
• Brede toepasbaarheid: De therapie is een effectieve behandelmethode bij complexe en comorbide problematiek. Doordat het zich richt op de persoonlijkheidsstructuur en niet op een paar symptomen, kan één behandeltraject vaak meerdere klachten tegelijkertijd verlichten zoals angst, depressie én relatieproblemen.

Wat zijn de nadelen van psychodynamische therapie?

Nadelen van psychodynamische therapie zijn onder meer de lange tijdsinvestering, de grote afhankelijkheid van een therapeut, en een beperkte focus. De nadelen van psychodynamische psychotherapie worden hieronder opgesomd en besproken.

• Tijdsduur en kosten: Psychodynamische therapie is een relatief langdurig en intensief proces, zeker vergeleken met een kortdurende therapie zoals cognitieve gedragstherapie. De langere behandelduur zorgt vaak voor hogere totale kosten voor de cliënt, hoewel de vergoeding afhankelijk is van de zorgverzekering.
• Zelfreflectie en motivatie: De therapie vereist een bepaalde intellectuele en emotionele capaciteit voor zelfreflectie en abstract denken, wat het niet voor iedereen geschikt maakt, volgens een studie uit 2011 in The British Journal of Psychiatry. Voor cliënten met acute crises of die een directe oplossing voor hun symptomen zoeken, kan de therapievorm te langzaam of te indirect zijn.
• Minder gestructureerd: Veel psychotherapieën richten zich direct op gedrag, maar psychodynamische therapie is minder gericht op het aanleren van concrete vaardigheden of het stoppen van ongewenst gedrag zoals bij verslaving. De vrije associatie en de verkenning van het onbewuste maken het minder gestructureerd.
• Therapeutische regressie: Door de focus op de overdracht kan de therapeutische relatie erg intens worden. In sommige gevallen leidt dit zelfs tot ’therapeutische regressie’, volgens een studie uit 2009 in Psychiatric Annals, waarbij de cliënt zich overdreven afhankelijk van de therapeut gaat gedragen, vergelijkbaar met een ouder in de kindertijd.

Voor wie is psychodynamische therapie geschikt?

Psychodynamische therapie is geschikt voor een brede groep mensen die niet alleen symptomen willen verminderen, maar ook de diepere oorzaken en onbewuste mechanismen achter hun klachten willen begrijpen en aanpakken. Psychodynamische therapie is met name een sterke keuze wanneer psychische klachten het gevolg zijn van interne conflicten, onverwerkt trauma of hechtingsproblemen. De effectiviteit van de therapievorm voor complexe en chronische problematiek is wetenschappelijk onderbouwd, onder meer door onderzoeken van de psychologen Jonathan Shedler en Falk Leichsenring, die aantoonden dat de positieve effecten langdurig aanhouden.

De therapie is met name geschikt voor de volgende problematiek en doelgroepen:

• Persoonlijkheidsproblematiek: Stoornissen die de diepe structuur van de persoonlijkheid beïnvloeden, zoals borderline persoonlijkheidsstoornis of vermijdende persoonlijkheidsstoornis, hebben veel baat bij psychodynamische therapie, volgens de Britse expert Peter Fonagy in World Psychiatry. De behandeling bij deze personality disorders richt zich op het herstellen van het zelfgevoel, het reguleren van emoties en het bevorderen van gezonde relaties.
• Terugkerende patronen: Cliënten die merken dat ze steeds dezelfde, destructieve fouten maken in werk, relaties of persoonlijke keuzes, kunnen de oorzaak hiervan vaak in het onbewuste vinden, volgens een studie uit 2024 door onderzoekers van de Universiteit van Denver. De therapie biedt inzicht in de onbewuste drijfveren achter de patronen, wat nodig is om ze te doorbreken.
• Verslavingen met onderliggende trauma’s: Psychodynamische therapie is erg geschikt voor mensen bij wie verslavingsgedrag is ontstaan door onverwerkt trauma, complexe rouw of hechtingsproblematiek, volgens een Italiaanse studie uit 2023 in Journal of Personalized Medicine. Het helpt bij het blootleggen van de emotionele wortels van de verslaving. Bij klinische behandeling van verslaving wordt PDT ingezet om te voorkomen dat de cliënt na het afkicken een nieuwe, vervangende verslaving ontwikkelt.
• Relationele problemen: PDT is geschikt voor mensen die moeite hebben met het aangaan van intieme relaties, het handhaven van gezonde grenzen of die worstelen met een constante angst voor afwijzing. Door de analyse van de overdracht en hechtingsstijl wordt de onbewuste motivatie in relaties duidelijk, volgens professor en onderzoeker Clara Hill in het vakblad Psychotherapy.

Duur, frequentie en kosten van psychodynamische therapie

De duur, frequentie en kosten van psychodynamische therapie in Nederland hangen af van de vorm van de therapie (kortdurend of langdurig) en de zorgverlener (gecontracteerde GGZ of vrijgevestigde therapeut).

Kortdurende psychodynamische therapie is gestructureerd en heeft een vooraf vastgestelde duur. Afhankelijk van het specifieke behandelsprotocol duurt een behandeling meestal 3 tot 6 maanden lang met gemiddeld 25 tot 50 sessies. Dit betekent dat minstens één of twee keer per week een sessie wordt gevolgd. De klassieke, langdurige psychodynamische therapie is meer open en heeft een variabele behandelsduur. In de praktijk duurt een behandeling minstens een jaar, met in elk geval wekelijks één sessie.

De kosten voor psychodynamische therapie in Nederland zijn complex, omdat de vergoeding afhankelijk is van de kwalificatie van de behandelaar en de verwijzing. Psychodynamische therapie wordt vergoed vanuit de basisverzekering als de behandeling wordt uitgevoerd door een BIG-geregistreerde professional en er sprake is van een verzekerde psychische stoornis. Relatieproblemen, werkproblemen of lichte aanpassingsstoornissen vallen hier niet onder. Een verwijzing is nodig van de huisarts en de kosten vallen onder het verplichte eigen risico, dat eerst zelf betaald moet worden.

Wanneer de behandelaar geen contract heeft met de zorgverzekeraar, moet mogelijk een deel van de behandeling zelf betaald worden (bijvoorbeeld 15 procent tot 40 procent van het NZa-tarief. Psychodynamische therapeuten die niet onder de BIG-registratie voor de GGZ vallen, werken vaak op basis van een vast uurtarief. Gemiddeld ligt dit op zo’n €90 tot €125 per sessie van 60 minuten.

Psychodynamische therapie bij verslaving

Psychodynamische therapie is effectief in de behandeling van verslaving door de focus te verschuiven van het symptoom (het middelengebruik of gedrag) naar de onderliggende, psychologische oorzaken, volgens onderzoekers van de Justus-Liebig Universiteit in Psychotherapy and psychosomatics. De verslaving wordt in de behandelmethode gezien als een copingmechanisme of een symptoom van een dieper, onbewust conflict. De therapie helpt cliënten om weggestopte gevoelens en relatiepatronen te identificeren, te tolereren en op een meer gezonde manier te verwerken. De focus op de volledige persoonlijkheid, de levensgeschiedenis en de relationele patronen maakt psychodynamische therapie een holistische behandelmethode.

Psychodynamische therapie werkt bij verslaving het beste in combinatie met andere behandelingen, volgens een statistische studie uit 2022 door Deena Warshaw. Het begint meestal pas na de detoxificatie, dat nodig is voor het doorbreken van de lichamelijke klachten van de verslaving. Vaak is het een aanvulling op cognitieve gedragstherapie, de psychotherapie die het meest wordt toegepast bij verslavingsbehandeling omdat het een effectieve behandelmethode is voor het aanpassen van concreet verslavingsgedrag en het aanpakken van triggers. Hoewel de effectiviteit van CGT groter is, blijkt uit onderzoek dat psychodynamische therapie ook nuttig is in het stoppen van middelenmisbruik. De effecten zijn vooral duurzamer bij cliënten met een dubbele diagnose, waarbij verslaving samengaat met andere stoornissen.

Als behandelmethode is psychodynamische therapie met name nuttig bij cliënten waarvan de verslaving gerelateerd is aan trauma of een onderliggende persoonlijkheidsstoornis, volgens onderzoekers in een studie uit 2020 in Frontiers in Psychiatry. Bij een trauma-gerelateerde verslaving helpt PDT om de verdrongen emoties en de impact van het trauma veilig te verwerken, waardoor de noodzaak om te verdoven verdwijnt. Bij cliënten met een onderliggende persoonlijkheidsstoornis geeft PDT beter inzicht in de onderliggende instabiliteit en hoe de verslaving een poging is om stabiliteit te creëren en intense emoties te beheersen.

Psychodynamische therapie vs. andere therapievormen

Psychodynamische therapie werkt anders dan populaire therapieën zoals cognitieve gedragstherapie, het 12-stappenmodel en traumatherapie. Hieronder worden deze verschillende therapievormen met psychodynamische therapie vergeleken op focus, geschiktheid, doel, duur, en toepassing bij verslaving.

Psychodynamische therapie vs. Cognitieve gedragstherapie

Psychodynamische therapie is een inzichtgevende therapie. Het richt zich op de onbewuste oorzaken en de invloed van het verleden voor het realiseren van duurzame, structurele veranderingen. Cognitieve gedragstherapie is een praktische therapie. Het werkt gestructureerd aan het veranderen van huidige denkpatronen en gedrag. In de tabel hieronder worden de verschillen uitgelicht tussen de twee therapievormen.

Psychodynamische therapie vs. 12-Stappen model

PDT is een professionele psychotherapie. Het focust zich op een diep inzicht in de psychologische oorsprong van de verslaving. Het 12-stappenmodel is een vorm van een zelfhulpgroep. Het probeert nuchterheid te bereiken via ondersteuning van de gemeenschap en spirituele groei. In de tabel hieronder worden de verschillen uitgelicht tussen de twee behandelmethoden.

Psychodynamische therapie vs. Traumatherapie

Psychodynamische therapie verkent trauma indirect. Het wil begrijpen hoe trauma de structuur van de persoonlijkheid en symptomen beïnvloedt. Traumatherapie werkt direct op trauma. Het wil de emotionele blokkades en lading van specifieke traumatische herinneringen neutraliseren. In de tabel hieronder worden de verschillen uitgelicht tussen de twee therapievormen.

Veelgestelde vragen