Hartkloppingen na alcohol: Oorzaken, risico's en wat je kunt doen

Alcohol verhoogt de hartslag en belast de werking van het hart, waardoor hartkloppingen en andere hartproblemen ontstaan. Eén glas alcohol kan de hartslag al zes uur lang verhogen, volgens een studie uit 2020 in de Cochrane Database of Systematic Reviews. Eén glas per dag drinken verhoogt de kans op hartritmestoornissen zoals boezemfibrilleren met bijna 10%, volgens een bevolkingsonderzoek uit 2022 onder 10 miljoen mensen in Frontiers in cardiovascular medicine.

Wanneer iemand hartkloppingen krijgt na een avond alcohol drinken, gaan deze meestal vanzelf over. Regelmatig drinken of in korte tijd veel drinken kan echter meer serieuze schade toebrengen. Dit artikel legt uit hoe hartkloppingen na alcohol ontstaan en wanneer ze gevaarlijk zijn. Ook geeft het praktische tips voor het herstel van hartkloppingen na alcohol.

Lees hier meer over een alcoholverslaving

Wat zijn hartkloppingen?

Hartkloppingen zijn het bewust worden van de hartslag, waarbij het hart sneller, harder of onregelmatiger lijkt te kloppen dan normaal. Volgens gedeelde ervaringen kan dit aanvoelen als een bonzend gevoel in de borst of keel, een gevoel dat het hart op hol slaat, of het idee dat het hart even stilstaat of een slag overslaat. Een normale hartslag in rust slaat gemiddeld 60 tot 100 slagen per minuut. Bij zware inspanning zoals sporten neemt dit logischerwijs toe. Voor hartkloppingen is er ook een toename, maar zonder veel inspanning.

Wanneer iemand hartkloppingen voelt opkomen, zorgt dit vaak voor angst. In veel gevallen blijft het echter onschuldig. Vaak worden hartkloppingen uitgelokt door externe factoren zoals stress, cafeïne, alcohol, zware maaltijden of vermoeidheid. Het hart is fysiek gezond, maar reageert tijdelijk heftiger. Meestal gaat dit vanzelf over.

Bij een hartritmestoornis is er wel sprake van een structureel problemen. De elektrische aansturing van het hart loopt dan niet juist. Dit kan zorgen voor een te snelle hartslag (tachycardie), te langzame hartslag (bradycardie), of een onregelmatige hartslag (zoals boezemfibrilleren).

Hoe veroorzaakt alcohol hartkloppingen?

Alcohol kan op verschillende manieren hartkloppingen veroorzaken, zowel direct tijdens het drinken als de dag erna. Het is een ‘giftige’ stof voor hartcellen die het elektrische systeem van je hart tijdelijk in de war stuurt. Ook beïnvloedt het lichaamsprocessen die de werking en het ritme van het hart beïnvloeden. Hierdoor kan het hart sneller kloppen, langzamer slaan of onregelmatiger.

Wat zijn de directe effecten op het hart?

De directe effecten op het hart van alcohol zijn de verstoring van elektrische signalen en bloedvatverwijding. Alcohol beïnvloedt de elektrische geleiding die nodig is om het hart normaal te laten pompen. De hartspier trekt zo minder efficiënt samen en wordt prikkelbaar. Dit zorgt dat er makkelijker extra slagen of ritmestoornissen ontstaan, volgens de Nederlandse onderzoeker Matthijs Cluitmans in Journal of molecular and cellular cardiology.

Bloedvaten verwijden ook wanneer je alcohol drinkt. Dit zorgt dat de bloeddruk tijdelijk verlaagt. Het hart moet dan harder werken om voldoende bloed door het lichaam te pompen. De verwijde bloedvaten veroorzaken ook de kenmerkende rode kleur in het gezicht, zoals goed te zien is op foto’s van voor en na het stoppen met alcohol.

De rol van acetaldehyde

De giftige stof acetaldehyde is een van de belangrijkste boosdoeners als het gaat om hartkloppingen door alcohol, volgens onderzoekers van de Universiteit van Melbourne in een studie uit 2016. Het is een tussenproduct dat ontstaat wanneer de lever alcohol afbreekt. Door de toename van acetaldehyde wordt het sympathische zenuwstelsel geactiveerd (de ‘actiestand’ van het lichaam). Het lichaam denkt dat het in gevaar is, waardoor het meer stresshormonen zoals adrenaline en noradrenaline aanmaakt. Deze verhogen de hartslag en zorgen dat het hart krachtiger samentrekt, wat voelt als bonzen.

Bij langdurig of zwaar drinken kan acetaldehyde de hartspiercellen zelf aantasten, volgens cardioloog Liang-han Ling in Journal of the American College of Cardiology. Het verstoort dan de werking van de mitochondria, de zogenaamde energiefabrieken van cellen. De hartspier kan hierdoor minder goed het hart samentrekken en ontspannen, waardoor sneller ritmestoornissen ontstaan.

Uitdroging en elektrolytenverlies

Alcohol heeft een vochtafdrijvende werking, waardoor meer vocht verloren gaat dan iemand binnenkrijgt. Het zorgt dat iemand veel moet plassen. Hierdoor gaan belangrijke mineralen (elektrolyten) zoals magnesium en kalium verloren, die noodzakelijk zijn voor een stabiel hartritme. De hartkloppingen na alcohol zijn dan het gevolg van een tekort aan deze mineralen, wat te merken is aan een “overslaand” hart.

Zijn hartkloppingen na alcohol gevaarlijk?

Hartkloppingen na alcohol zijn soms gevaarlijk. In de meeste gevallen is het hart gewoon overprikkeld door adrenaline en uitdroging, volgens professor en cardioloog Rui Providência van University College London. Het hart bonst dan hard of slaat af en toe een slag over. Dit gevoel treedt op tijdens het drinken of de volgende ochtend. Het verdwijnt langzaam na rust en rehydratatie.

Er zijn twee situaties waarin hartkloppingen na alcohol drinken wel medisch gevaarlijk zijn. In de eerste plaats als er al sprake is van onderliggende hartproblemen. Alcohol drinken is dan soms de druppel die een ernstige ritmestoornis uitlokt, met levensbedreigende risico’s. In de tweede plaats door het zogenaamde “holiday heart syndrome”. Dit is een acute ritmestoornis die vooral ontstaat bij zwaar drinken, waarbij het hart sneller én erg onregelmatig klopt. Door de chaotische hartslag kunnen sneller bloedstolsels ontstaan in de boezems van het hart. Het losschieten van zo’n bloedstolsel kan dan een beroerte veroorzaken.

Wat is holiday heart syndrome?

Holiday heart syndrome is een acute hartritmestoornis die optreedt na overmatig alcoholgebruik bij mensen met doorgaans een gezond hart. De term is in 1978 bedacht door artsen die een piek zagen in patiënten met hartritmestoornissen na feestdagen, zoals Kerstmis en Oud & Nieuw. Relatief veel mensen doen dan aan bingedrinken, waarbij in korte tijd veel alcohol wordt gedronken. De hartproblemen ontstaan vooral bij mensen die normaal niet zoveel drinken, volgens een vervolgstudie door Braziliaanse cardiologen in 2013. Het lichaam en het hart reageren dan heftiger op de effecten van alcohol, mede door een gebrek aan tolerantie.

Wat zijn de symptomen van het holiday heart syndrome?

De symptomen van het holiday heart syndrome zijn een combinatie van (soms heftige) lichamelijke klachten die al tijdens het drinken ontstaan, of in de 24 tot 48 uur daarna. In de lijst hieronder wordt een overzicht gegeven van alle mogelijke symptomen van het holiday heart syndrome.

• Onregelmatige hartslag: Het hart klopt totaal onvoorspelbaar en chaotisch.
• Hartkloppingen: Een bonzend of hamerend gevoel in de borst of keel, meestal ook sneller dan de normale hartslag in rust.
• Kortademigheid: Snel buiten adem zijn, zelfs bij lichte inspanning of in rust.
• Duizeligheid of lichtheid in het hoofd: Door een verlaagde bloeddruk of verminderde bloedtoevoer naar de hersenen.
• Pijn of druk op de borst: Dit kan lijken op angina pectoris.
• Extreme vermoeidheid: Een algemeen gevoel van zwakte en vermoeidheid in het lichaam.

Prognose en herstel

De prognose voor het holiday heart syndrome is over het algemeen gunstig. In de meeste gevallen is de aandoening tijdelijk en verdwijnen de klachten vanzelf. Zodra de alcohol uit het lichaam is verdwenen en de vochtbalans is hersteld, keert het hartritme dan binnen 24 tot 48 uur terug naar normaal.

Als het ritme niet vanzelf herstelt, kan medisch ingrijpen nodig zijn. Medicatie of een elektrische cardioversie (een korte elektrische schok via elektroden op de borst) kunnen helpen om het hart weer in het juiste ritme te krijgen.

Mensen die eenmaal holiday heart syndrome hebben gehad, zijn gevoeliger voor een volgende keer, volgens een Duitse studie uit 1996 in vakblad Herz. Bij ongeveer 20 tot 30% van de mensen die holiday heart syndrome kregen, hadden ze er binnen een periode van 12 maanden opnieuw last van. Bij regelmatig zwaar alcoholgebruik kan de ritmestoornis chronisch worden. Dit verhoogt het risico op hartfalen en beroertes (door bloedstolsels) permanent, in plaats van alleen rondom het alcohol drinken zelf.

Boezemfibrilleren door alcohol

Boezemfibrilleren (ook wel atriumfibrilleren genoemd) is de meest voorkomende hartritmestoornis door alcohol, volgens de Australische cardioloog-onderzoeker Peter Kistler. De elektrische aansturing van de boezems van het hart raakt dan verstoord en chaotisch. Door ongecoördineerde elektrische prikkels knijpen de boezems niet meer krachtig samen, maar trillen (fibrilleren) vooral. Het bloed stroomt hierdoor niet goed door naar de hartkamers en blijft gedeeltelijk stilstaan in de boezems. Zo ontstaan bloedstolsel. Wanneer deze later losschieten, kan dit leiden tot een herseninfarct (beroerte). Als het hart langdurig te snel en onregelmatig klopt, raakt de hartspier uitgeput en verliest het zijn pompkracht. Er kan dan hartfalen ontstaan.

Alcohol is direct giftig voor hartcellen en verandert de elektrische geleiding, waardoor de chaos van boezemfibrilleren makkelijker ontstaat. Ook bij gezonde mensen, zoals het holiday heart syndrome aantoont. Zelfs in kleine hoeveelheden kan alcohol slecht zijn voor het hart. Onderzoek toont aan dat één glas alcohol per dag het risico op boezemfibrilleren al met bijna 10% verhoogt, volgens een bevolkingsonderzoek uit 2022 onder 10 miljoen mensen in Frontiers in cardiovascular medicine.

Hoe meer iemand drinkt, des te hoger het risico. Mensen die dagelijks drinken hebben meer kans op chronisch boezemfibrilleren. Binge drinkers lopen vooral risico op aanvallen van boezemfibrilleren (het holiday heart syndrome).

Hoe lang duren hartkloppingen na alcohol?

Hartkloppingen na alcohol duren bij de meeste mensen een paar uur lang tot de volgende ochtend. Bij een gezond hart zonder onderliggende aandoeningen duren de hartkloppingen namelijk meestal zolang de alcohol en de afbraakstof (acetaldehyde) in het bloed zitten, volgens een studie uit 2016 in Journal of the American College of Cardiology. De precieze duur hangt echter af van de onderliggende oorzaak, het alcoholgebruik en andere factoren.

Gemiddelde duur

Hoe lang hartkloppingen na alcohol duren, hangt af van de ernst ervan en het type alcoholgebruik. In een normale situatie verdwijnen de hartkloppingen nadat de alcohol is afgebroken en de concentratie afbraakstof (acetaldehyde) in het bloed afneemt. Een kater veroorzaakt soms wel in de ochtend erna een terugkeer van klachten door uitdroging. Het herstellen van de vochtbalans helpt dan om het bonzende gevoel dat mensen ervaren binnen een paar uur te laten verdwijnen.

Een aanval van boezemfibrilleren door het holiday heart syndrome houdt meestal zo’n 24 uur tot maximaal 48 uur lang aan, volgens een rapport door Amerikaanse cardiologen uit 2024. De hartritmestoornis ontstaan dan door plotseling overmatig alcoholgebruik (binge drinken). De klachten verdwijnen meestal vanzelf. Het risico op bloedstolsels is vooral groot wanneer de klachten 48 uur of langer aanhouden. Medisch ingrijpen is dan noodzakelijk. Dit is vooral het geval bij langdurig zwaar drinken.

Factoren die de duur beïnvloeden

Niet iedereen herstelt even snel van hartkloppingen na alcohol drinken. De hoeveelheid alcohol is de grootste factor die bepaalt hoelang het lichaam in de stress-stand blijft staan door de hoeveelheid acetaldehyde die de lever moet afbreken, volgens een Zweeds studie uit 2014 in Journal of the American College of Cardiology. Het drinken van water helpt om sneller de elektrolytenbalans te herstellen, terwijl ernstige uitdroging de duur van hartkloppingen aanzienlijk verlengt.

Sommige mensen breken alcohol genetisch langzamer af. Bij hen blijft de giftige stof langer in het bloed circuleren, waardoor de hartklachten langer aanhouden. Ook de algemene gezondheid en de slaapkwaliteit bepalen mede hoelang hartkloppingen na alcohol duren, volgens een studie uit 2024 in Clinical Electrophysiology. Een gebrek aan goede slaap na het drinken zorgt ervoor dat het zenuwstelsel niet kalmeert, waardoor de hartslag de volgende dag hoog blijft.

Wat kun je doen tegen hartkloppingen na alcohol?

Tegen plotselinge hartkloppingen na alcohol kun je meestal weinig zelf doen, tenzij ze zo ernstig zijn dat medische hulp noodzakelijk is. Vooral voeding en drinken kunnen herstel wel ondersteunen. De lijst hieronder bevat enkele praktische tips tegen hartkloppingen na alcohol.

• Drink isotone sportdrank. Dit vult vocht en essentiële zouten (elektrolyten) aan die het hart nodig heeft.
• Drink water. Blijf kleine beetjes drinken tegen uitdroging.
• Eet kaliumrijk voedsel. Een banaan of avocado helpt met het sneller herstellen van het kaliumniveau.
• Vermijd cafeïne. Koffie, cola en energiedrankjes jagen de hartslag verder op.
• Rook niet. Nicotine vernauwt de bloedvaten en verhoogt de hartslag direct.
• Koel af. Frisse lucht of een koud washandje in de nek kan de hartslag via de zenuwen remmen.
• Kalmeer de ademhaling. Adem rustig naar de buik toe (4 tellen in, 6 tellen uit).
• Neem rust. Ga liggen of zitten zodat het hart minder hard hoeft te werken.

Stoppen met alcohol en hartkloppingen

Stoppen met drinken heeft grote positieve effecten op het hart en laat klachten als hartkloppingen afnemen. Merkbare effecten hiervan beginnen al na een paar weken, maar structureel herstel van het hart duurt meestal 3 tot 6 maanden, volgens een studie in New England Journal of Medicine uit 2020 onder 140 drinkers die switchten naar abstinentie. De eerste paar dagen en weken kunnen bij regelmatige en/of zware drinkers door het stoppen met alcohol hartkloppingen en andere hartgerelateerde klachten juist even toenemen. Dit is een onderdeel van de ontwenningsfase.

Effecten op het hart bij stoppen

Hartkloppingen nemen af zonder de toxische impact van alcohol. Ook de bloeddruk verlaagt, waardoor het hart minder hard hoeft te werken om bloed rond te pompen. De kans op het ontwikkelen van boezemfibrilleren neemt daarnaast sterk af. Bestaande klachten zullen na het stoppen met chronisch alcoholgebruik ook langzaam afnemen. Wel kan medische interventie in sommige gevallen noodzakelijk zijn, volgens onderzoekers van het Australische Baker Heart & Diabetes Research Institute, zoals medicatie om te helpen met bestaande bloedstolsels.

Let op: Ontwenningsverschijnselen

Bij mensen die langdurig en/of zwaar drinken, kunnen hartkloppingen in de eerste dagen of weken na het stoppen juist een tijd toenemen. Het lichaam heeft namelijk tijd nodig om aan te passen. Terwijl de verdovende werking van alcohol op het zenuwstelsel plotseling wegvalt, blijft het stimulerend effect op het hart dat hiervoor was opgebouwd. Het zenuwstelsel raakt dan overprikkeld, wat leidt tot een snelle hartslag, trillen, zweten en hevige hartkloppingen.

Deze afkickverschijnselen van alcoholgebruik gaan bij de meeste mensen uiteindelijk vanzelf weg. Bij zware drinkers kan cold turkey stoppen met drinken echter zeer risicovol zijn. Zo kan ernstige ontwenning leiden tot een delirium tremens, waarbij soms levensgevaarlijke hartritmestoornissen optreden. Het advies voor zware drinkers is daarom om nooit op eigen houtje te stoppen met drinken, maar eerst medische begeleiding te zoeken. Een arts kan medicatie voorschrijven om het hart te beschermen tijdens de ontwenning.

Op zoek naar advies om veilig te stoppen met drinken? Bel anoniem onze hulplijn via 020 – 532 0030. Krijg advies op maat door onze deskundige medewerkers welke behandeling aan te raden is in jouw situatie of dat van je naasten.

Veelgestelde vragen