Medicatie tegen alcohol: Overzicht, werking, en effectiviteit van beschikbare medicijnen

Medicatie tegen alcohol helpt het verlangen naar alcohol te verminderen en ondersteunt abstinentie. Het kan zo een belangrijke rol spelen bij de behandeling van alcoholverslaving, vooral in combinatie met therapie. Medicijnen tegen alcohol verhogen de kans op succes tot wel ruim 30 procent, maar in combinatie met therapie is dit 50 tot 60 procent, volgens een studie door onderzoekers van het Amerikaanse Center for Alcohol and Addiction Studies in 2020.

Farmacotherapie bij alcoholisme heeft zich sinds de jaren ’90 flink ontwikkeld. Dankzij neurobiologische inzichten zijn er nu meer effectieve opties om verslavingsprocessen in de hersenen te remmen. Ook zijn er nieuwe ontwikkelingen voor de toekomst, zoals afslankmedicijnen (bijvoorbeeld Ozempic) die veel potentie laten zien bij behandeling van alcoholverslaving.

Dit artikel geeft een compleet overzicht van de mogelijkheden voor medicatie bij een probleem met alcohol. Het legt uitgebreid de werking en voor- en nadelen uit van de vier geregistreerde hoofdmedicijnen en belangrijkste tweede-keus medicijnen. Ook bespreekt het de meest recente ontwikkelingen in de wetenschap voor een nog effectiever medicijn tegen alcohol. Ten slotte benoemt het waarom wetenschappelijk bewijs laat zien dat medicatie en therapie de beste combinatie is voor behandeling van verslaving.

Waarom medicatie bij alcoholverslaving?

Medicatie bij alcoholverslaving ondersteunt herstel van de verstoorde balans in de hersenen en beschadigde hersengebieden, zowel direct als indirect. Alcoholverslaving is een medische aandoening met een lichamelijke, neurobiologische basis. Chronisch alcoholgebruik verandert de hersenen op meerdere manieren, zoals hieronder opgesomd.

• Alcohol verstoort het beloningssysteem, doordat het zorgt voor een onnatuurlijk hoge afgifte van het geluksstofje dopamine. Natuurlijke beloningen geven hierdoor na verloop van tijd geen plezier meer, volgens een studie uit 2019 in Physiological reviews.
• Alcohol verstoort de balans tussen belangrijke neurotransmitters: de remmende stof GABA en de stimulerende stof glutamaat. Om het verdovende effect van alcohol te compenseren, maakt het brein extra glutamaat aan. Wanneer de alcohol wegvalt, ontstaat een overschot aan glutamaat. Dit leidt tot onrust, hyperactiviteit en gevaarlijke ontwenningsverschijnselen, volgens een studie uit 2020 in Open Access Emergency Medicine.
• Door chronisch alcohol drinken raakt het natuurlijke stress-systeem in de hersenen overactief. Dit zorgt voor constante gevoelens van spanning, angst en prikkelbaarheid wanneer iemand niet drinkt, volgens verslavingsonderzoeker Gary Wand in Alcohol research: current reviews.
• Alcohol beschadigt de prefrontale cortex. Dit is het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor rationeel denken, het nemen van besluiten en het beheersen van impulsen. Iemand verliest hierdoor letterlijk de neurologische rem om “nee” te zeggen, volgens een studie uit 2010 in International review of neurobiology.

Medicatie bij alcoholverslaving ondersteunt herstel van de verstoorde balans in de hersenen. Ze geven tijdelijke verlichting van neurologische onrust en zorgen zo voor ademruimte om gedrag te veranderen, volgens Canadese onderzoekers in Therapeutics and clinical risk management. Ook verminderen ze belonende effecten van alcohol drinken en helpen met de zucht om te drinken (cravings). De medicijnen tegen alcohol hebben verschillende effecten, afhankelijk van de situatie en klachten van de persoon.

Een pil kan verslaving echter niet op magische wijze oplossen. Medicatie is altijd een hulpmiddel, volgens een uitgebreide studie uit 2017 onder verslaafde veteranen in Journal of substance abuse treatment, geen vervanging voor psychologische behandeling of leefstijlaanpassingen. Wel kan het een belangrijke boost geven aan de kans op herstel. Zo kan een medicijn als acamprosaat de kans op onthouding van alcohol met ruim 30 procent verhogen, volgens onder meer een studie uit 2004 in Alcoholism: Clinical and Experimental Research.

Relatief weinig medicijn gebruikt bij alcoholverslaving

Ondanks de bewezen effectiviteit krijgt maar een minderheid van de mensen met een alcoholstoornis medicatie voorgeschreven, volgens een studie uit 2024 in JAMA Network Open. In de VS krijgt ongeveer 2 procent van de mensen met alcoholstoornis hiervoor medicatie. De beschikbare Nederlandse cijfers van verstrekte recepten laten hetzelfde beeld zien.

Dit komt onder meer doordat sommige artsen en zorgverleners onvoldoende op de hoogte zijn van moderne richtlijnen en ervaring missen in het voorschrijven van anti-cravingmedicatie, volgens Amerikaanse onderzoekers in Journal of substance abuse treatment. Ook is er een stigma op alcoholverslaving, waardoor mensen professionele hulp uitstellen en denken dat ze het op “wilskracht” zelf moeten oplossen. Alcoholverslaving is in werkelijkheid een ernstige biologische hersenziekte die professionele behandeling vereist.

Overzicht beschikbare medicijnen in Nederland

Er zijn in Nederland vier standaard medicijnen die helpen om veilig te stoppen met alcohol drinken, volgens het het medicijnen alcoholverslaving overzicht van het Zorginstituut Nederland: naltrexon, acamprosaat, disulfiram en selincro. Ze verminderen de belonende effecten van alcohol (naltrexon), verminderen de zucht (acamprosaat en nalmefeen), of voorkomen overmatig drinken door het opwekken van een sterke lichamelijke reactie (disulfiram).

Ook andere medicijnen kunnen helpen tegen alcohol. Deze worden voorgeschreven als de standaard medicatie onvoldoende werkt of te veel bijwerkingen geeft. Het gaat dan om off-label toepassingen. Dit betekent dat ze in Nederland officieel niet geregistreerd staan als alcoholmedicijn. Topiramaat is het aanbevolen medicijn gebruikt ter vervanging van de vier standaard medicijnen. Wanneer dit niet werkt, wordt baclofen of gabapentine voorgeschreven.

In de vergelijkingstabel hieronder worden de zeven medicijnen beschikbaar in Nederland tegen alcohol vergeleken qua werkingsmechanisme, inname, het hoofddoel, en of een recept nodig is.

Elk medicijn heeft specifieke effecten voor de behandeling van alcoholproblemen. Welk medicijn alcoholverslaving het best aanpakt, hangt af van het doel voor gebruik (minder alcohol drinken, volledig stoppen met drinken of bingedrinken voorkomen), de persoonlijke situatie en de medische geschiedenis. Hieronder worden alle medicijnen tegen alcohol uitgebreid besproken.

Naltrexon (Revia): Werking en gebruik

Naltrexon, ook bekend onder de merknaam Revia, is een opioïdantagonist. Dit betekent dat het specifieke ‘ontvangers’ in de hersenen blokkeert, de mu-opioïdereceptoren. Deze zijn verantwoordelijk voor het fijne gevoel of de ‘high’ die iemand krijgt bij het drinken van alcohol. Met het blokkeren van deze receptoren haalt naltrexon de chemische beloning van het drinken weg. Dankzij de naltrexon (Revia) werking neemt de drang om door te drinken (of te beginnen met drinken) zo sterk af.

Het medicijn is erg geschikt voor mensen die de controle snel verliezen en door blijven drinken, volgens een studie uit 2022 in American Journal of Psychiatry. Naast het minderen van alcoholgebruik (ook wel ‘harm reduction’ genoemd in de zorg), wordt het ook ingezet voor mensen die volledig willen stoppen met drinken (abstinentie). Naltrexon is een van de effectiefste middelen tegen aanhoudende behoefte naar alcohol, volgens een overzichtsstudie uit 2023 in Journal of the American Medical Association. Het heeft als voordeel dat het maar één keer per dag hoeft worden ingenomen. Bovendien kan met het medicijn worden gestart wanneer de persoon nog (matig) drinkt.

Er zijn ook nadelen aan gebruik van naltrexon bij alcoholverslaving. Zo kan het nooit worden gecombineerd met opioïde pijnmedicatie, omdat het de pijnstillende werking daarvan blokkeert. Verder zijn bij naltrexon bijwerkingen zoals misselijkheid normaal (vooral in de eerste week) en moet de leverfunctie regelmatig worden gecontroleerd.

Uit onderzoek blijkt dat naltrexon het aantal zware drinkdagen met gemiddeld 25 tot 30 procent vermindert, volgens onderzoeker David Oslin in JAMA Psychiatry. Een bekende variant om dit middel te gebruiken is de ‘Sinclair Method’. Hierbij wordt de pil niet dagelijks geslikt, maar heel gericht 1 of 2 uur voordat iemand gaat drinken. Dit zou helpen om de verslaving uit te doven, volgens de bedenker John Sinclair in vakblad Alcohol and Alcoholism. Overleg het gebruik altijd met een arts. De standaard dosering naltrexon is één tablet van 50 milligram per dag.

Lees op onze naltrexon pagina alles over het gebruik, voordelen en risico’s.

Acamprosaat (Campral): werking en gebruik

Acamprosaat, vaak voorgeschreven onder merknaam Campral, richt zich op het herstellen van de hersenchemie. Het medicijn is een glutamaat modulator. Bij een alcoholverslaving is de balans in de hersenen tussen de kalmerende stof GABA en de stimulerende stof glutamaat ernstig verstoord. Door de acamprosaat werking wordt deze weegschaal meer in evenwicht gebracht, volgens een studie uit 2012 in Therapeutics and clinical risk management. Het medicijn dempt namelijk glutamaat prikkels. Hierdoor vermindert de onrust in het hoofd en nemen cravings naar alcohol (als bedwelmer van deze onrust) af.

Het medicijn is bedoeld voor mensen die al volledig zijn gestopt met drinken. Het is dan erg effectief in het onderdrukken van aanhoudende zucht en helpt in het moeilijke eerste jaar van nuchterheid, volgens onderzoekers van het Scripps Research Institute. Het gebruik van Campral verhoogt de kans op succesvol nuchter blijven met 10 tot 15 procent. De werking van acamprosaat is ook te combineren met naltrexon, omdat deze andere hersenprocessen als doelwit hebben. Dit moet altijd in overleg met een arts.

Voordelen van acamprosaat zijn dat het weinig interacties heeft met andere medicatie en je er niet aan verslaafd raakt. Dit maakt het zeer geschikt voor langdurig gebruik, volgens een Amerikaanse studie uit 2013 in Substance Abuse: Research and Treatment. Voor de acamprosaat (merknaam Campral) effectiviteit is wel vereist dat iemand niets meer drinkt. Zelfs als iemand een beetje alcohol gebruikt, verdwijnen de positieve effecten.

Een belangrijk nadeel is dat het medicijn drie keer per dag moet worden ingenomen. Dit kan therapietrouw in de weg staan. Volwassenen zwaarder dan 60 kg moeten normaal drie keer per dag twee tabletten van 333 mg innemen; zes pillen per dag in totaal. Ernstige bijwerkingen zijn verder zeldzaam, maar veel gebruikers krijgen in de eerste weken wel last van diarree.

Bekijk op onze acamprosaat pagina wat andere bijwerkingen kunnen zijn (zoals seksuele stoornissen) en hoe veilig kan worden gestopt met het medicijn.

Disulfiram (Antabus): werking en gebruik

Disulfiram, in Nederland vooral bekend onder de merknamen Antabus en Refusal, werkt niet op de hersenen maar op de lever. Het is een acetaldehyde dehydrogenase remmer. Dit betekent dat het de natuurlijke afbraak van alcohol in het lichaam blokkeert. De lever breekt alcohol normaal af tot een giftige stof, die vervolgens snel onschadelijk wordt gemaakt. Disulfiram stopt dat laatste proces. Wanneer iemand disulfiram gebruikt en toch alcohol drinkt, hoopt deze giftige stof zich snel op. Binnen een paar minuten ontstaan dan zeer heftige en gevaarlijke reacties, zoals extreme misselijkheid, braken, hartkloppingen en ademnood.

Disulfiram voor alcoholverslaving vermindert cravings niet. Het medicijn is daarom vooral voor mensen die al zeer gemotiveerd zijn om te stoppen, maar een extra stok achter de deur willen. Disulfiram is het meest effectief als er dagelijkse controle op het gebruik is, zoals via een partner of zorgverlener, volgens onderzoekers in vakblad Antibiotics. Anders is therapietrouw een probleem. De gebruikelijke dosering ligt tussen de 200 en 400 mg, in de vorm van één tablet per dag.

Het grote voordeel van disulfiram is dat het een absolute psychologische barrière vormt, volgens onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen in Alcoholism: Clinical and Experimental Research. Impulsief drinkgedrag wordt voorkomen, omdat de patiënt weet dat een slok alcohol onmiddellijk resulteert in hevig ziek zijn. Bij therapietrouw is de kans met disulfiram op het volhouden van onthouding 2 keer zo groot dan zonder het medicijn, volgens de Deense onderzoeker Charlotte Jørgensen. Veel mensen stoppen echter stiekem met het medicijn, en kunnen een paar dagen later weer ongestoord drinken.

Het grootste nadeel is de gevaarlijke lichamelijke reactie door de disulfiram (Antabus) werking. Deze kan al optreden bij kleine beetjes verborgen alcohol in voeding, mondspoeling of hoestdrank, volgens een studie uit 2013 in Addictive Disorders & Their Treatment. Vanwege de gezondheidsrisico’s is het medicijn absoluut niet geschikt voor mensen met hart- en vaatproblemen. Medisch toezicht tijdens de behandeling is daarnaast essentieel. Daarnaast kunnen antabus bijwerkingen, zoals zware vermoeidheid en hoofdpijn, ook optreden zonder dat er gedronken wordt.

Lees op onze disulfiram pagina alles over veilig gebruik van Antabus, de voordelen en wie het medicijn niet mag gebruiken.

Nalmefeen (Selincro): werking en gebruik

Nalmefeen, verkocht onder de merknaam Selincro, is net als naltrexon een middel dat het opioïdsysteem in de hersenen beïnvloedt. Het blokkeert de specifieke receptoren die zorgen voor de fijne roes en het belonende, ontspannende gevoel van alcohol. Door de nalmefeen werking wordt de drang om meer te drinken weggenomen, volgens de Zwitserse onderzoeker Michael Soyka in International Journal of Neuropsychopharmacology.

Het medicijn is vooral bedoeld voor mensen die willen minderen met drinken en bingedrinken willen vermijden, volgens een studie uit 2014 in Substance abuse and rehabilitation. Nalmefeen wordt namelijk niet dagelijks ingenomen, maar alleen ‘zo nodig’. 1 of 2 uur voor een hoog risicomoment om te gaan drinken, kun je één tablet van 18 mg innemen. Het is zo een ideaal middel voor volwassenen die niet volledig nuchter door het leven willen, maar hun riskante alcoholgebruik stevig willen terugdringen. Het geeft flexibiliteit en helpt bij het aanleren van meer gecontroleerd drinkgedrag.

Net zoals naltrexon mag nalmefeen niet worden gecombineerd met zware pijnstillers. Ook kunnen er in de beginfase bijwerkingen optreden, zoals duizeligheid, lichte misselijkheid en moeite met inslapen. Nalmefeen is vooral geschikt bij bestaande alcoholabusus waarbij geen sprake is van lichamelijke ontwenningsverschijnselen tijdens de detoxificatie, volgens Stanford Universiteit-onderzoeker Florian Naudet in BMC medicine.

Off-label medicatie tegen alcohol: Topiramaat, baclofen en gabapentine

Bij ineffectiviteit of een hoog risico op bijwerkingen van de standaard alcoholmedicatie, kunnen als alternatief de medicijnen topiramaat, baclofen en gabapentine off-label worden voorgeschreven. ‘Off-label’ betekent dat het officieel niet voor alcoholverslaving geregistreerd staat in de bijsluiter, maar dat wetenschappelijk onderzoek wel heeft aangetoond dat het effectief is. Off-label medicijnen hebben meestal wel meer bijwerkingen of zijn minder veilig in gebruik, volgens onderzoeker Henry Kranzler van het Amerikaanse Centre for Studies of Addiction. Het wordt daarom alleen ingezet in nauw overleg met de arts en op basis van de individuele situatie.

Topiramaat (Topamax): werking en gebruik

Topiramaat, bekend van merkmedicijn Topamax, is oorspronkelijk een medicijn bij epilepsie en voor het voorkomen van zware migraineaanvallen. Het helpt bij alcoholverslaving door het kalmeren van het zenuwstelsel en het verminderen van de afgifte van dopamine bij het drinken, volgens een studie uit 2010 in Current pharmaceutical design.

Topiramaat is een krachtig medicijn waarvan de dosering in kleine stappen moet worden opgebouwd om het lichaam te laten wennen. De begindosering van topiramaat tegen alcohol is dagelijks 25 mg, volgens het Farmacotherapeutisch Kompas. Dit kan in wekelijkse stappen van 25-50 mg worden verhoogd naar 50-300 mg per dag.

Het medicijn is erg flexibel en geschikt voor zowel mensen die volledig willen stoppen als voor mensen die uitspattingen in drinken willen minderen, volgens een studie uit 2014 in vakblad Alcoholism: Clinical and Experimental Research. De topiramaat werking heeft als voordeel dat iemand al met de pillen kan starten terwijl deze nog drinkt. Volgens een klinische studie uit 2004 in Journal of the American Medical Association hebben gebruikers van topiramaat ruim 25 procent meer kans op het volhouden van abstinentie.

Het nadeel van topiramaat is het zware bijwerkingenprofiel. Veel gebruikers ervaren vervelende klachten zoals tintelingen in vingers en tenen, concentratieproblemen, vergeetachtigheid, gewichtsverlies en een gevoel van extreme vermoeidheid. Een sterke interne motivatie is nodig om hiermee om te gaan en de behandeling door te zetten.

Baclofen (Lioresal): werking en gebruik

Baclofen, bekend van merkmedicijn Lioresal, is een spierverslapper dat signalen in het centrale zenuwstelsel onderdrukt. Door de baclofen werking op de hersenen werkt het ook als een anxiolyticum, de medische term voor een angstremmer. Het geeft een boost aan de kalmerende neurotransmitter GABA. Zo vermindert het de lichamelijke zucht naar alcohol en dempt het onderliggende angst- en paniekgevoelens, volgens een studie uit 2018 in Frontiers in psychiatry. Hoewel baclofen in Nederland voor alcoholverslaving off-label wordt voorgeschreven, is het in landen als Frankrijk wel officieel hiervoor geregistreerd.

Het medicijn is vooral geschikt bij een ernstige alcoholverslaving waarbij ook sprake is van een onderliggende angststoornis, volgens onderzoekers van de Universiteit van Sydney in Alcohol and alcoholism. Het voordeel van baclofen is dat het zowel tijdens de ontwenningsfase als hierna helpt, dankzij de dubbele werking op de zucht en angst. Volgens sommige onderzoeken kan het een succespercentage van wel 30 tot 60 procent hebben voor het volhouden van langdurige abstinentie. Belangrijk hiervoor is de juiste dosering (meestal tussen de 30 en 100 mg per dag, verdeeld over meerdere inname-momenten) en een zorgvuldige opbouw van de dosering.

Gebruik van baclofen bij alcoholverslaving heeft ook nadelen. Zo heeft het een licht verslavende werking, volgens een Italiaanse studie uit 2006 in International journal of clinical practice. Gebruik moet daarom worden gemonitord. Bijwerkingen bij het begin van de behandeling zijn onder meer slaperigheid en duizeligheid. Gebruikers mogen nooit plotseling stoppen met baclofen, vanwege het risico op gevaarlijke ontwenningsverschijnselen. Een baclofen off-label behandeling voor alcoholverslaving vereist daarom altijd nauwlettend medisch toezicht.

Lees op onze baclofen pagina meer over de toepassing van het medicijn bij alcoholverslaving, hoe snel het werkt en wat de richtlijnen voor veilig gebruik zijn.

Gabapentine (Neurontin): werking en gebruik

Gabapentine, ook wel bekend onder de merknaam Neurontin, is een medicijn tegen epileptische aanvallen en ernstige zenuwpijn. Het richt zich op de calciumkanalen in het brein, in plaats van de neurotransmitters zelf. Door de gabapentine werking wordt de overdracht van prikkels afgeremd. Bij herstel van alcoholverslaving helpt gabapentine zo om een overprikkeld zenuwstelsel te kalmeren, volgens een overzichtsstudie uit 2015 in Annals of Pharmacotherapy.

Gabapentine is vooral geschikt voor mensen met alcoholverslaving die na de lichamelijke detoxificatie in een langdurige ontwenningsfase blijven hangen (ook wel bekend als PAWS). Het helpt goed tegen typische ontwenningsverschijnselen zoals slaapproblemen, onrust en somberheid, volgens experts in JAMA Internal medicine. Ook is een gabapentine voordeel dat het veilig te gebruiken is in het geval van een beschadigde lever. Het medicijn wordt namelijk niet door de lever maar via de nieren afgebroken.

Een belangrijk nadeel van gabapentine is het risico op lichamelijke afhankelijkheid, volgens een studie uit 2016 in vakblad Alcohol. Gabapentine geeft namelijk een kalmerende en ontspannende roes waar het lichaam tolerantie voor opbouwt. Een ander nadeel is dat gabapentine interactie heeft met alcohol; het medicijn versterkt namelijk de dempende werking van alcohol. Volgens richtlijnen van de Federatie Medisch Specialisten moeten artsen daarom goed monitoren of gebruikers blijven drinken en in welke mate.

Net als bij andere medicijnen die de hersenactiviteit dempen, mag iemand met gabapentine nooit plotseling stoppen. Gabapentine moet onder medische begeleiding langzaam worden op- en afgebouwd. De juiste dosering hangt af van de individuele situatie, waaronder het risico op verslaving aan gabapentine.

Lees hier meer over gabapentine, zoals hoe een afbouwschema eruit ziet en welke andere toepassingen het medicijn heeft.

Nieuwe ontwikkelingen: GLP-1 medicijnen (Ozempic, Wegovy)

GLP-1-medicijnen zoals Ozempic en Wegovy, ook bekend als afslankmedicijnen, kunnen mogelijk helpen tegen alcoholverslaving. Deze middelen zijn oorspronkelijk ontwikkeld voor diabetes en obesitas. De werkzame stoffen, zoals semaglutide en liraglutide, bootsen een natuurlijk darmhormoon na dat GLP-1 heet. Dit hormoon vertelt de hersenen normaal gesproken dat je vol zit en voldoende hebt gegeten. Door de medicatie krijgen mensen sneller en langduriger een ‘vol’-gevoel, waardoor de trek om te eten verdwijnt en gewichtsverlies wordt gestimuleerd.

Uit de praktijk blijkt dat GLP-1 medicijnen niet alleen de trek in eten verminderen, maar ook zorgen voor een sterke afname van de behoefte aan alcohol. Dit komt doordat deze medicijnen direct inwerken op het beloningssysteem in het brein, volgens onderzoeker Michael Bremmer van het National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. Het sterke en constante gevoel van verzadiging dat ze creëren, zorgt dat alcohol een minder sterke beloning en drang kan opwekken.

Recente studies uit 2024 en 2025 ondersteunen het idee dat deze medicijnen de zucht naar alcohol verminderen. De drang om te drinken vermindert in sommige klinische onderzoeken met wel 40 tot 50 procent, volgens een studie uit 2025 in JAMA Psychiatry. Sommige onderzoekers spreken daarom van een mogelijke “game changer”.

Niet alleen zouden deze nieuwe medicijnen alcoholverslaving helpen herstellen. Er is ook bewijs dat GLP-1 verslaving aan eten effectief behandelt, volgens een studie naar eetverslaving uit 2024 in Journal of clinical & translational endocrinology. Daarnaast lopen studies naar de mogelijke werking bij nicotineverslaving.

Status Wegovy, Ozempic tegen alcoholverslaving in 2026

Belangrijk om te benadrukken is dat de inzet van Ozempic bij alcoholverslaving en andere verslavingsproblemen nu nog experimenteel is. Hoewel onderzoeksresultaten veelbelovend zijn, is er nog geen goedgekeurde, veilige medische standaard voor GLP-1 medicijnen tegen verslaving.

Off-label gebruik op eigen houtje wordt sterk afgeraden. Onder meer door de vervelende bijwerkingen die de medicatie kan hebben, zoals aanhoudende misselijkheid en maag-darmklachten. Ook worden de medicijnen niet vergoed vanuit de zorgverzekering voor behandeling van verslaving, waardoor er een fors prijskaartje van tussen de 200 en 400 euro per maand aan vast zit.

Combineren van medicijnen: wat werkt?

Het combineren van medicijnen bij een alcoholverslaving kan betere resultaten opleveren. De verschillende middelen moeten dan meestal op een andere manier in de hersenen en het lichaam werken, zodat ze elkaar aanvullen. Samen kunnen medicijnen meerdere aspecten van de verslaving aanpakken, zoals cravings, de beloning van alcohol of gevoelens van angst. Wat precies werkt is echter afhankelijk van de persoon. Ook kunnen sommige combinaties door het risico op bijwerkingen en interacties niet voor jou een optie zijn.

Het is belangrijk dat het combineren van medicatie altijd onder begeleiding van een arts gebeurt. Zelf experimenteren met medicijnen en doseringen is niet veilig. In de lijst hieronder worden alle veilige en onderzochte combinaties tegen alcohol besproken.

• Naltrexon en acamprosaat (Campral): Naltrexon en Campal samen gebruiken is een van de meest veilige en onderzochte opties. De twee medicijnen hebben een verschillende werking die elkaar aanvult, volgens een Duitse studie uit 2003 in Archives of general psychiatry. Naltrexon blokkeert de belonende effecten van alcohol, terwijl acamprosaat de lichamelijke onrust en zucht in de hersenen dempt.
• Disulfiram (Antabus) en acamprosaat: Een andere veelgebruikte combinatie is disulfiram (Antabus en Refusal) samen met acamprosaat. Hierbij zorgt de Antabus voor een harde barrière tegen alcohol, door de persoon lichamelijk ziek te maken wanneer deze drinkt, terwijl de acamprosaat de interne drang naar alcohol verlicht. Door de combinatie is het volhouden van een Antabus-kuur vaak draaglijker, volgens onderzoekers van de Universiteit van Helsinki in Alcohol & Alcoholism.
• Gabapentine en naltrexon: Deze combinatie wordt vooral toegepast voor langdurig herstel, volgens een studie uit 2011 in American Journal of Psychiatry. Naltrexon haalt de zucht naar de kick van alcohol weg, terwijl gabapentine het zenuwstelsel kalmeert en ontwenningsverschijnselen opvangt die vaak leiden tot een terugval, zoals chronische onrust, somberheid en slaapproblemen.
• Topiramaat en naltrexon: Een relatief zware combinatie die zich richt op meerdere doelen in de hersenen. De medicijnencombinatie herstelt de balans tussen GABA en glutamaat, en blokkeert daarnaast de opioïden receptoren. Het is effectief bij extreme cravings, maar is geen aanbevolen optie vanwege de grote kans op opgestapelde bijwerkingen, volgens onderzoeker Henry Kranzler van het Amerikaanse Center for Studies of Addiction. Deze omvatten vooral extreme vermoeidheid en concentratieproblemen.
• Baclofen en naltrexon: De combinatie van baclofen en naltrexon wordt soms gebruikt om tegelijkertijd zware angstgevoelens en de zucht naar een roes aan te pakken. De combinatie van de twee medicijnen remt de hersenen echter hard af en leidt snel tot flinke bijwerkingen, volgens een studie uit 2017 in Drug and alcohol dependence.
• Disulfiram (Antabus) en naltrexon: De combinatie van deze twee middelen heeft niet de voorkeur in de verslavingszorg, volgens neuropsycholoog Amanda Rabinowitz in Addictive Behaviors, maar is medisch wel een optie. Het werkt als een dubbele veiligheidsgordel tegen de chemische beloning van alcohol en de lichamelijke mogelijkheid om te drinken.

Combinatietherapie van medicijnen met psychosociale behandeling is de belangrijkste en meest effectieve combinatie voor herstel van alcoholverslaving, volgens een uitgebreide overzichtsstudie uit 2023 in Journal of the American Medical Association. Medicatie geeft de hersenen de biologische rust om niet te drinken. De mentale ruimte die ontstaat, wordt door therapie benut voor het begrijpen van de onderliggende problemen en het aanleren van nieuw gedrag.

Welk medicijn past bij jou? Beslissingshulp

De juiste medicatie kiezen die past bij jou doe je op basis van de persoonlijke doelen, valkuilen en de lichamelijke gezondheid. Gebruik de onderstaande praktische beslissingshulp om te begrijpen welke medicatie alcoholverslaving het meest effectief aanpakt bij jouw doelen en situatie.

Als je volledig wilt stoppen met drinken:

1. Disulfiram (Antabus en Refusal) is de eerste keuze voor abstinentie van alcohol, zolang er ondersteuning is bij de inname, volgens de richtlijnen van de Federatie Medisch Specialisten. Het zorgt dat iemand vrijwel meteen een extreem ziek gevoel krijgt bij het drinken van een beetje alcohol. Zo voorkomt het misbruik van alcohol en uitglijders.
2. Acamprosaat (Campral) en naltrexon zijn alternatieven. Ze zijn veilige en bewezen methodes om cravings te verminderen en helpen zo om nuchter te blijven. Acamprosaat en naltrexon kunnen het gebruik van een kleine hoeveelheid alcohol echter niet voorkomen zoals disulfiram doet, volgens een studie uit 2022 in European Journal of Internal Medicine.

Als je minder wilt drinken (harm reduction):

1. Nalmefeen (Selincro) of naltrexon zijn de aanbevolen opties om (eerst) de controle terug te krijgen en het drinkgedrag flink te minderen, volgens verslavingspsychiater Jonathan Avery in American Journal of Psychiatry. Beide middelen halen het belonende effect en de roes uit het drinken, waardoor het makkelijker is om na één of twee glazen te stoppen.
2. Bij naltrexon passen sommige mensen een alternatieve gebruiksmethode toe. Dit heet de “Sinclair Method” en houdt in dat ongeveer 1 uur voor het drinken naltrexon wordt ingenomen. Nalmefeen is zelfs specifiek ontworpen om ‘zo nodig’ in te nemen. Je slikt het alleen op de dagen dat je een hoog risico verwacht om (te veel) te gaan drinken.

Als je last houdt van langdurige ontwenningsklachten of leverschade hebt:

1. Een arts kan gabapentine overwegen wanneer iemand last heeft van een langdurige ontwenningsfase, zoals hardnekkige slaapproblemen, chronische onrust en een aanhoudend somber gevoel. Dit off-label middel kalmeert het overprikkelde zenuwstelsel en verzacht de scherpe randjes van de langdurige ontwenning. Hierdoor neemt de kans op een terugval af, volgens een studie uit 2018 in Expert opinion on investigational drugs. Het medicijn wordt niet via de lever afgebroken. Dit maakt het een van de veiligste opties voor mensen bij wie de lever door het alcoholgebruik al ernstig is beschadigd.

Als je angst hebt en alcoholverslaving:

1. Om angstgevoelens of paniek te bestrijden kan een arts rustgevende medicijnen voorschrijven, zoals baclofen. Gebruik van baclofen tegen alcoholverslaving is off-label in Nederland, maar het medicijn heeft een bewezen werking op het verminderen van de zucht en het kalmeren van de angst.
2. Een alternatief in deze situatie is combinatietherapie: Het gebruik van Acamprosaat voor de verslaving in combinatie met een aparte, gerichte behandeling voor je angstklachten. Hoewel medicatie een sneller en directer effect zal hebben, helpt therapie voor een meer volledig herstel, volgens een Duitse studie uit 2011 in Drug and alcohol dependence.

Als je worstelt met impulscontrole:

1. Disulfiram (Antabus) kan worden overwogen als iemand wel een sterke wil heeft om te stoppen, maar soms worstelt met het controleren van impulsen en naar alcohol blijft verlangen. Het middel maakt iemand extreem ziek zodra ook maar een kleine hoeveelheid alcohol wordt gedronken. Zo vormt het een ijzersterke psychologische en lichamelijke barrière. Belangrijk is dat het medicijn wordt ingenomen onder toezicht, zoals een partner of een verpleegkundige.

Als eerdere medicatie niet werkte:

1. Het kan de moeite waard zijn om een ander medicijn te proberen dat een ander mechanisme heeft, of twee medicijnen met elkaar te combineren. Tweede-keus middelen bij een alcoholprobleem zijn topiramaat, baclofen en gabapentine. Zorg ook dat het medicijn trouw en volgens voorschrift wordt ingenomen, om de optimale werking te garanderen.
2. Onthoud dat bovenstaande adviezen algemene richtlijnen zijn. De werking van medicatie verschilt op basis van de medische geschiedenis (waaronder de gezondheid van de lever, nieren en het hart), of andere medicatie wordt ingenomen en de leefstijl.
3. Zoek klinische behandeling voor een optimaal resultaat. Medicijnen zijn altijd een hulpmiddel ter ondersteuning van herstel. Ze verhogen de kans te minderen of stoppen met alcohol. Volgens wetenschappelijk onderzoek (zoals de Amerikaanse COMBINE studie uit 2006) is de meest effectieve behandeling bij alcoholverslaving een combinatie van medicatie en therapie onder begeleiding in een gespecialiseerde kliniek. Bekijk hier ons overzicht van klinieken voor alcoholverslaving.

Hoe kom je aan medicatie voor alcoholverslaving?

Medicatie krijgen voor alcoholverslaving begint in Nederland meestal bij de huisarts. Een huisarts is bevoegd om standaardmedicatie zoals naltrexon of acamprosaat voor te schrijven en hierin te begeleiden. In meer ernstige gevallen verwijst de huisarts meestal door naar gespecialiseerde hulpverlening. Hieronder leggen we stap voor stap uit hoe het proces voor medicatie krijgen in Nederland verloopt.

De huisarts is het eerste aanspreekpunt in Nederland voor hulp bij stoppen of minderen met alcohol. Naar de huisarts stappen voor een alcoholprobleem betekent niet dat deze meteen een recept zal uitschrijven. De arts zal de tijd nemen om een goed beeld te krijgen van de situatie. Eerst door een eerlijke inventarisatie van het huidige drinkpatroon. Vervolgens door een medische check (bloedonderzoek) om de gezondheid van de lever en nieren te controleren. Ten slotte om de doelen te bespreken van een behandeling.

Op basis van de verzamelde informatie legt de arts de verschillende medicijnopties uit die bij jouw doel en lichaam passen. Bij langdurig overmatig gebruik van alcohol wordt ook vaak thiamine (vitamine B1) voorgeschreven om hersenschade te voorkomen en herstel hiervan te ondersteunen. Bij het begin van een behandeling stelt de arts meteen een follow-up schema op. Zeker in het begin zal iemand tweewekelijks of maandelijks op controle komen om de werking, eventuele bijwerkingen en het mentale welzijn nauwlettend in de gaten te houden. Vaak werkt de huisarts samen met een Praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ). Deze spreekt je dan regelmatig voor mentale ondersteuning.

Sommige artsen schrijven minder snel een recept voor bij alcoholproblemen of zijn niet goed bekend met nieuwe inzichten voor medicatie tegen alcoholverslaving. De focus ligt bij huisartsen vaak meer op het behandelen van de korte ontwenningsfase. Volgens de huidige richtlijnen van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) voor problematisch alcoholgebruik is lorazepam hiervoor de aanbevolen medicatie. Benzodiazepinen zoals lorazepam hebben echter een verslavende werking en worden juist afgeraden bij mensen met een verslavingsgeschiedenis, volgens een studie uit 2017 in Journal of Addiction Medicine. De NHG-standaard is voor het laatst aangepast in 2021 en momenteel in herziening.

Het is belangrijk om te weten dat je zelf mag voorstellen om een traject met bepaalde medicatie te starten. Actief vragen naar middelen zoals naltrexon of acamprosaat is toegestaan.

De huisarts verwijst door naar gespecialiseerde verslavingshulp bij een meer complexe situatie, zoals een lichamelijke verslaving of de aanwezigheid van angstklachten. Een behandeling bestaat dan meestal niet alleen uit medicatie, maar wordt gecombineerd met intensieve psychologische therapie, zoals cognitieve gedragstherapie. De specialist kan actief zijn in de verslavingszorg of een GGZ-polikliniek. Soms moet eerst een detox proces onder begeleiding worden gevolgd. Dit kan ambulant of op locatie (klinische detox).

Lees hier meer over het proces van een alcohol detox.

Vergoeding medicijnen voor alcoholverslaving

De vier standaard geregistreerde medicijnen (naltrexon, acamprosaat, disulfiram en nalmefeen) worden in principe volledig vergoed vanuit het basispakket van de zorgverzekering. Wel kan het deel van het eigen risico eerst moet worden betaald. Een vergoeding voor off-label medicijnen bij alcohol, zoals topiramaat en baclofen, is meestal niet onderdeel van het basispakket. Wel kunnen de kosten hiervan worden gedekt door een aanvullende verzekering. Controleer altijd met je verzekeraar over de precieze polisvoorwaarden voor vergoeding medicijnen tegen alcohol.

Hoe effectief is medicatie tegen alcohol?

Medicatie tegen alcohol kan zeer effectief zijn, zoals bewezen in talloze klinische studies. Voor het meten van de effectiviteit van medicatie gebruiken artsen de ‘Number Needed to Treat’ (NNT). Dit getal laat zien hoeveel mensen een medicijn moeten slikken om één extra succesvolle behandeling te krijgen, vergeleken met een placebo. Hoe lager de NNT, hoe effectiever het medicijn. In het overzicht hieronder worden de zeven medicijnen tegen alcohol in Nederland vergeleken op basis van hun effectiviteit.

Gemiddeld verhoogt de inzet van medicatie het succes percentage met 10 tot 30 procent bij een alcoholprobleem. De middelen werken het best bij mensen die sterk gemotiveerd zijn om te veranderen. Daarnaast is de duur van de behandeling belangrijk. Langdurig gebruik van meer dan zes maanden geeft structureel de beste uitkomsten, volgens Canadees onderzoek uit 2021 in Social Science & Medicine. Ook kan een combinatietherapie van meerdere middelen soms betere resultaten oplevert.

Medicatie tegen alcohol wordt echter het meest effectief bij het combineren hiervan met intensieve psychologische therapie. Bij deze aanpak bereikt zo’n 50 tot 60 procent van de patiënten na een jaar nog steeds volledige abstinentie, volgens verslavingsonderzoeker Karine Bertrand. De medicatie geeft dan een duidelijke boost aan de effecten van psychosociale ondersteuning en therapie.

Bijwerkingen en veiligheid

Hoewel de veiligheid van medicatie in de verslavingszorg uitgebreid is onderzocht, brengt elke vorm van behandeling met medicijnen (farmacotherapie) risico’s met zich mee. Hieronder staat een overzicht van de belangrijkste bijwerkingen en medische waarschuwingen bij de zeven medicijnen tegen alcohol, wat een goed beeld geeft van de risico’s van farmacotherapie bij alcoholverslaving,

De meeste bijwerkingen van medicijnen bij alcoholverslaving zijn mild van aard. Vaak treden ze alleen in de beginfase op en verdwijnen ze grotendeels na één tot twee weken, volgens een overzichtsstudie uit 2021 in JAMA, zodra het lichaam aan de nieuwe balans gewend is geraakt. Toch is het belangrijk om je altijd te houden aan veiligheidsrichtlijnen, zeker bij bepaalde middelen. Informeer een behandelend arts altijd over alle medicijnen en supplementen die worden gebruikt, experimenteer niet zelf met de dosering, en communiceer altijd met een arts over klachten.

Alle zeven medicijnen zijn in Nederland alleen op recept verkrijgbaar. Bestel deze medicijnen nooit online zonder recept of via via. Niet alleen is medische controle vooraf en tijdens gebruik belangrijk, maar illegale medicijnen kunnen ook andere stoffen bevatten, volgens een studie uit 2019 in The American journal of managed care.

Medicatie en therapie: de ideale combinatie

Succesvol herstel bij verslaving vereist een integrale behandeling. Dit betekent een effectieve combinatie van medicatie en therapie. Medicijnen nemen dan de biologische drempel van verslaving weg (zoals de cravings en het dempen van het beloningssysteem), terwijl via therapie nieuwe vaardigheden en inzichten worden geleerd die belangrijk zijn voor het vasthouden van herstel. Door de combinatie van farmacotherapie en psychotherapie neemt de kans op herstel met 76 procent toe, volgens een overzichtsstudie uit 2018 in Medicine.

Een pil alleen is niet goed genoeg. Het wordt vooral symptoombestrijding van lichamelijke afhankelijkheid genoemd. Het leert geen nieuw gedrag aan om met stress, teleurstelling of tegenslag om te gaan. Het verhelpt niet de onderliggende problemen van het drinken, zoals onverwerkt trauma of angststoornissen. Het verandert niet de omgeving, zoals vrienden die wekelijks zwaar drinken en een stressvolle thuissituatie. Om deze redenen is de kans op terugval na het stoppen met de medicatie groot.

Meer weten? Bekijk hier onze overzichtspagina over psychotherapie bij verslaving of lees onze pagina stoppen met alcohol voor tips en behandelingsmogelijkheden.

Nu hulp nodig? Bel anoniem onze hulplijn 020 – 532 0030 voor persoonlijk advies van onze deskundige medewerkers voor de beste behandelopties in jouw situatie.

Veelgestelde vragen