Triptanen: effecten, bijwerkingen, soorten en risico's van overgebruik

Triptanen zijn een medicijngroep tegen migraine en clusterhoofdpijn. Ze werken effectief voor het behandelen van een hoofdpijnaanval, maar kunnen wel leiden tot medicatieovergebruikshoofdpijn en andere bijwerkingen. Zo’n 220.000 Nederlanders gebruiken een triptaan, volgens recente cijfers van het Zorginstituut Nederland. Bij ongeveer 10% hiervan is sprake van overmatig gebruik, volgens een rapport van de Stichting Farmaceutische Kengetallen. Op deze pagina wordt uitgelegd hoe triptanen werken en hoe veilig gebruik eruit ziet. Daarnaast wordt besproken hoe medicatieovergebruikshoofdpijn door triptanen ontstaat en welke behandeling hiervoor mogelijk is.

Wat zijn triptanen?

Triptanen zijn een groep geneesmiddelen die specifiek zijn ontwikkeld voor de behandeling van migraine- en clusterhoofdpijnaanvallen. Gewone pijnstillers verlichten alleen pijnsymptomen van deze aanvallen. Triptanen grijpen juist direct in op het ontstaansmechanisme ervan. Zo bieden ze een effectieve behandeling tijdens deze aanvallen. Ze hebben alleen geen preventieve werking en kunnen migraine-aanvallen ook niet genezen.

De ontwikkeling van triptanen betekende een doorbraak in de neurologie. Het eerste middel in deze groep, sumatriptan, kwam begin jaren ’90 op de markt en maakte een effectievere behandeling van zware aanvallen mogelijk. Sindsdien neemt een behoorlijk percentage patiënten triptanen voor hun klachten. In 2024 gebruikten 221.570 Nederlanders een triptaan, volgens cijfers van de GIP-databank van het Zorginstituut Nederland. Vanwege de specifieke werking op bloedvaten en het hart zijn triptanen alleen op recept verkrijgbaar.

Werking van triptanen

Triptanen zijn selectieve serotonine 5-HT1 receptoragonisten. Serotonine is een belangrijke neurotransmitter die onder meer pijn reguleert door het versturen en ontvangen van pijnsignalen. De triptanen binden zich aan specifieke serotonine receptoren in de hersenen en bloedvaten die betrokken zijn bij migraines en clusterhoofdpijnen. Zo bestrijden ze de oorzaak van de aanval direct, volgens een studie uit 2018 in Journal of pain research.

De triptanen werking bestaat uit drie gelijktijdige processen.

• Vernauwing van bloedvaten: Tijdens een migraineaanval verwijden de bloedvaten in de hersenvliezen zich. Triptanen zorgen ervoor dat deze bloedvaten weer vernauwen.
• Remmen van ontstekingen: De afgifte van ontstekingsbevorderende stoffen aan de uiteinden van de zenuwen wordt afgeremd. Dit vermindert ontsteking rondom de bloedvaten.
• Blokkeren van pijnsignalen: Triptanen blokkeren de overdracht van pijnprikkels van de trigeminuszenuw naar de hersenstam. Pijnsignalen worden zo niet verder verwerkt in het centrale zenuwstelsel.

Welke soorten triptanen zijn er?

Er zijn zeven verschillende triptanen beschikbaar in Nederland, elk met eigen kenmerken qua werkingssnelheid, werkingsduur en bijwerkingenprofiel. In de lijst hieronder worden alle soorten triptanen uitgebreid besproken op hun kenmerken en in welke vormen ze beschikbaar zijn.

• Sumatriptan (Imigran): Dit is het oudste triptaan met de langste klinische ervaring en wordt vaak als eerste voorgeschreven. Vanwege de grote hoeveelheid beschikbare data is sumatriptan het voorkeursmiddel wanneer gebruik van een triptaan noodzakelijk is tijdens de zwangerschap, volgens een Canadese studie uit 2015 in Headache: The Journal of Head and Face Pain. Sumatriptan is beschikbaar als tablet (50/100 mg), neusspray (10/20 mg), zetpil (25 mg) en injectie (6/12 mg). Een injectie werkt het snelst, binnen 10-15 minuten. Tabletten werken na 30-60 minuten.
• Rizatriptan (Maxalt): Staat bekend om de snelheid en effectiviteit. Biedt statistisch de hoogste kans om pijnvrij te worden. Bij gelijktijdig gebruik van de bètablokker propranolol moet de dosis verlaagd worden naar 5 mg. Rizatriptan is beschikbaar als tablet (10 mg) en smelttablet (5/10 mg). De effecten zijn merkbaar binnen 30 tot 60 minuten.
• Eletriptan (Relpax): Een krachtige triptaan dat vaak wordt ingezet als andere middelen onvoldoende effect hebben. Staat ook bekend om het bijwerkingenprofiel. Patiënten hebben bij dit middel een lagere kans dat de hoofdpijn binnen 24 uur terugkeert.Eletriptan is beschikbaar als tablet (20 en 40 mg). In het buitenland worden ook 80 mg tabletten verkocht.
• Zolmitriptan (Zomig zip): Een veelzijdig triptaan met verschillende toedieningsopties. Werkt effectief en snel, vergelijkbaar met sumatriptan. Bij gelijktijdig gebruik van het maagzuurmiddel cimetidine is een dosisaanpassing of voorzichtigheid nodig.Zolmitriptan is beschikbaar als tablet (2,5 mg) en smelttablet (2,5/5 mg). In het buitenland wordt ook een neusspray (5 mg) verkocht.
• Frovatriptan (Fromirex): Het triptaan met de langste werking in het lichaam. Is iets minder effectief in het snel ‘breken’ van een aanval dan andere triptanen, maar heeft wel een gunstig bijwerkingenprofiel.Frovatriptan is beschikbaar als tablet (2,5 mg). Werking begint pas 2 tot 4 uur na inname, of iets later wanneer het met voedsel wordt gebruikt.
• Naratriptan (Naramig): Een trager triptaan dat geschikt is voor specifieke situaties. Door de meer langzame inwerkingtreding, heeft het een langere werkingsduur en geeft het minder bijwerkingen. Daardoor vooral geschikt bij milde tot matige aanvallen, of patiënten die gevoelig zijn voor bijwerkingen.Naratriptan is beschikbaar als tablet (2,5 mg). De werking begint 2 tot 3 uur na inname.
• Almotriptan (Almogran): Een zeer verdraagbaar triptaan dat weinig bijwerkingen veroorzaakt bij gebruikers. Qua effectiviteit wordt het wel vergeleken met sumatriptan.
  
  Almotriptan is beschikbaar als tablet (12,5 mg). De werking begint zo’n 1,5 tot 3 uur na inname.

Wat zijn de effecten van triptanen?

De effecten van triptanen zijn gericht op het doorbreken van de migraineaanval door in te grijpen op de onderliggende mechanismen. In plaats van alleen een pijnstillend effect te hebben, wordt het hele syndroom van de migraineaanval aangepakt. In de lijst hieronder wordt een overzicht gegeven van de effecten van triptanen.

• Verminderen of verdwijnen van hoofdpijn: Het voornaamste doel is het wegnemen van de pijn. Bij gebruik van tabletten ervaart 40-50% van de gebruikers aanzienlijke verlichting, en is 20-30% volledig pijnvrij na 2 uur, volgens een grote overzichtsstudie uit 2015 in het vakblad Headache. Bij injecties (subcutane toediening) ligt dit fors hoger, en zijn ongeveer 60% van de patiënten na 2 uur volledig pijnvrij.
• Bestrijding van begeleidende klachten: Triptanen verminderen effectief de misselijkheid en braakneiging die vaak gepaard gaan met migraine.
• Verminderen van overgevoeligheid: De overgevoeligheid voor licht (fotofobie) en geluid (fonofobie) neemt af.
• Herstel van functioneren: Door de combinatie van positieve effecten kunnen gebruikers hun werk en sociale activiteiten weer sneller oppakken.

Triptanen kennen ook beperkingen. Zo hebben de medicijnen geen invloed op auraverschijnselen, zoals flitsen zien, vlekken of tintelingen hebben, volgens onderzoekers van de Universiteit Luik in European journal of neurology. Ze voorkomen de aura niet en verkorten de duur ervan niet. Daarnaast werken triptanen niet preventief. Ze voorkomen geen toekomstige aanvallen en mogen daarom niet dagelijks ter voorkoming worden ingenomen.

Wat zijn de bijwerkingen van triptanen?

De bijwerkingen van triptanen zijn meestal mild tot matig en van korte duur, maar kunnen voor sommige gebruikers een reden zijn om naar een ander triptaan over te stappen dat beter verdragen wordt. In de lijst hieronder wordt een overzicht gegeven van veelvoorkomende en meer zeldzame bijwerkingen door triptanen.

Vaak voorkomend (bij 1 tot 10% van de gebruikers):

• Duizeligheid en slaperigheid: Dit kan de rijvaardigheid beïnvloeden.
• Warmte- of koude sensaties: Plotselinge veranderingen in temperatuurbeleving.
• Triptaansensatie: Een beklemmend, drukkend of zwaar gevoel in de borst, keel en nek. Veel gebruikers schrikken hiervan. Meestal is het gevoel onschuldig en gaat het binnen 15 minuten vanzelf weer weg. Het wordt veroorzaakt door samentrekking van spieren rond de borstkas of de slokdarm, en niet door het hart. Bij mensen met een voorgeschiedenis van hart- en vaatziekten kan het gevoel wel te maken hebben met hartproblemen.
• Paresthesieën: Tintelingen of een doof gevoel in handen of voeten.
• Vermoeidheid en zwakte: Een algemeen gevoel van malaise.
• Opvliegers: Een roodheid in het gezicht voor korte tijd.

Soms voorkomend:

• Misselijkheid: Hoewel dit ook bij migraine hoort, kan het medicijn dit verergeren.
• Vieze smaak: Dit komt vooral voor bij gebruik van de neusspray, wanneer de vloeistof in de keel loopt.
• Droge mond
• Spierpijn

Zeldzaam maar ernstig:

• Pijn op de borst: Cardiale pijn die wijst op een gebrek aan zuurstof van de hartspier (ischemie).
• Allergische reacties: Zoals ernstige huiduitslag of zwelling.

Wat zijn de risico’s van triptanen?

De risico’s van triptanen zijn beperkt bij correct gebruik, maar er zijn wel belangrijke aandachtspunten rondom de cardiovasculaire effecten en mogelijk overgebruik. Triptanen zijn namelijk krachtige medicijnen die direct ingrijpen op bloedvaten en belangrijke neurotransmitters in de hersenen.

Cardiovasculaire risico’s

De werking van triptanen heeft te maken met het vernauwen van bloedvaten (vasoconstrictie). Hoewel dit in de hersenen de migraine helpt stoppen, kunnen triptanen in theorie ook bloedvaten op andere plekken in het lichaam vernauwen. Waaronder de kransslagaders rond het hart. Volgens een Deens onderzoek uit 2024 is er bij triptanen een verhoogd risico op problemen met de hartspier. De kans op een hartinfarct of beroerte binnen 14 dagen na het eerste gebruik is daarom drie keer zo hoog, blijkt uit dit onderzoek.

Het absolute risico voor de gemiddelde gebruiker van triptanen blijft wel erg laag. Het risico is vooral significant bij gebruikers ouder dan 60 jaar en bij mensen met bestaande cardiovasculaire risicofactoren zoals een hoge bloeddruk, een hoog cholesterol of die roken. Het gebruik van triptanen wordt daarom afgeraden na een eerder hartinfarct of beroerte (contra-indicatie).

Serotoninesyndroom

Het gebruik van sumatriptan en andere triptanen in combinatie met bepaalde antidepressiva kan leiden tot het serotoninesyndroom, volgens de bijsluiters van deze medicijnen. Dit is een zeldzame maar mogelijk levensgevaarlijke toestand waarbij er een teveel aan serotonine in het brein ontstaat. Hoewel de bijsluiters vaak waarschuwen voor deze interactie, lijkt het in de praktijk veiliger te zijn, volgens Harvard Medical School-onderzoeker Paul Rizzoli.

Een grote post-marketing studie met meer dan 1.700 patiënten uit 1999 toonde bij gelijktijdig gebruik van triptanen met SSRI’s en SNRI’s geen ernstige interacties of gevallen van het serotoninesyndroom. Wel is het advies om alert te zijn op symptomen zoals verwardheid, koorts, spierstijfheid en hevige onrust.

Medicatieovergebruikshoofdpijn

Bij regelmatig gebruik kunnen triptanen de hoofdpijn juist in stand houden of verergeren. Dit paradoxale effect heet medicatieovergebruikshoofdpijn. Het werkt via een mechanisme waarbij een psychische afhankelijkheid in de hersenen wordt opgebouwd door regelmatig gebruik, volgens een studie uit 2016 in Nature Reviews Neurology. Een korte tijd geen triptaan innemen, kan dan zorgen voor hoofdpijnklachten. Dit is aanleiding om nog vaker te gebruiken, waardoor de afhankelijkheid juist erger wordt. Hieronder bespreken we uitgebreid het onderwerp van medicatieovergebruikshoofdpijn en triptanen.

Triptanen en medicatieovergebruikshoofdpijn (MOH)

Medicatieovergebruikshoofdpijn (MOH) is een vorm van chronische hoofdpijn die kan ontstaan door regelmatig gebruik van triptanen of andere pijnstillers. Het middel dat bedoeld is om de pijn te bestrijden, houdt de pijn bij overmatig gebruik dan juist in stand, volgens de Amerikaanse onderzoeker Michelle Fischer. Door regelmatig gebruik past het brein zich namelijk aan. Wanneer de medicatie is uitgewerkt, ontstaat er direct nieuwe hoofdpijn (rebound-hoofdpijn). De gebruiker neemt dan opnieuw een triptaan om deze pijn te onderdrukken, wat leidt tot nog vaker gebruik.

Medicatieovergebruikshoofdpijn ontstaat bij triptanen sneller dan bij normale pijnstillers zoals paracetamol en ibuprofen (NSAID’s), volgens een Noorse studie uit 2014 in Journal of pain research. Naar schatting lijden in Nederland 340.000 mensen aan medicatieovergebruikshoofdpijn. Bij ongeveer 20.000 van hen wordt dit specifiek veroorzaakt door overgebruik van triptanen.

Mensen met MOH door triptanen hebben last van verschillende symptomen, volgens onderzoekers in Frontiers in Pain Research. Vaak is er hoofdpijn tijdens meer dan 15 dagen in de maand. Wanneer medicatie niet wordt ingenomen, verergert de hoofdpijn. Ook het oorspronkelijke, duidelijke patroon van migraine vervaagt. De hoofdpijn komt niet alleen vaker voor, maar is ook meer verspreid zonder duidelijke grenzen van begin en einde. Ten slotte werken de triptanen zelf in steeds mindere mate, zowel qua effecten als duur.

Herkennen van triptaanovergebruik

Er zijn verschillende klachten en signalen die wijzen op overgebruik van tripanen. De lijst hieronder geeft aan welke signalen er zijn voor het herkennen van triptaanovergebruik.

• Je hebt meer dan 8 tot 10 dagen per maand een triptaan nodig om te functioneren.
• Je neemt medicatie soms preventief in uit angst voor een aanval (terwijl triptanen niet preventief werken).
• Je hebt steeds hogere doseringen nodig voor hetzelfde effect.
• Er ontstaat bonzende hoofdpijn zodra je stopt of een dosis overslaat.

Het bijhouden van een hoofdpijndagboek helpt om inzicht te krijgen in de klachten en hoeveel gebruikt wordt. Vaak is het gebruik namelijk hoger dan iemand zelf inschat, volgens onderzoekers van Tilburg University in Journal of Neurology.

Behandeling van MOH door triptanen

Voor behandeling van hoofdpijn door medicatieovergebruik van triptanen is consequent stoppen de enige effectieve methode, volgens een studie uit 2016 in het medische vakblad Cephalalgia. Meestal betekent dit cold turkey stoppen (in één keer) met alle aanvalsmedicatie. Voor triptanen moet het stoppen minimaal 2 maanden duren. Dit is korter dan bij gewone pijnstillers, waar 3 maanden wordt aangehouden. Dit komt omdat receptoren in de hersenen zich na het gebruik van triptanen iets sneller herstellen.

In de eerste 7 tot 10 dagen van het stoppen ontstaan bij veel mensen ontwenningsverschijnselen, volgens Harvard University onderzoekers in Frontiers in Pain Research. Zo nemen de hoofdpijnklachten vaak hevig toe. Ook kunnen misselijkheid, slapeloosheid en angst optreden. Na deze piek neemt de hoofdpijn geleidelijk af. Begeleiding en nazorg zijn belangrijk om het ontwenningsproces succesvol te doorstaan en het stoppen vol te houden.

Ongeveer 50% van de patiënten keert weer terug naar een beheersbare vorm van episodische migraine, volgens een Italiaanse studie uit 2024 in Journal of Clinical Medicine. Bij 25% van de patiënten blijkt de hoofdpijn zelfs zo ver af te nemen, dat zij helemaal geen preventieve medicatie meer nodig hebben.

Zoek jij advies en hulp voor begeleiding bij het stoppen met medicatie of andere middelen? Bel 020-532 0030 en krijg direct persoonlijk en deskundig advies van onze medewerkers voor jouw situatie.

Contra-indicaties van triptanen

Triptanen zijn gecontraïndiceerd bij verschillende aandoeningen, vooral cardiovasculaire problemen. Dit komt door het vernauwende effect op de bloedvaten die triptanen hebben, volgens een Griekse studie uit 2004 in Headache: The Journal of Head and Face Pain. De lijst hieronder bevat een volledig overzicht van belangrijke contra-indicaties van triptanen.

• Ischemische hartaandoeningen: Pijn op de borst door zuurstofgebrek van het hart (angina pectoris) of stille ischemie.
• Hartinfarct: Het maakt niet uit hoe lang geleden dit heeft plaatsgevonden.
• Beroerte: Een doorgemaakte beroerte (CVA) of TIA.
• Hypertensie: Bij matige tot ernstige hoge bloeddruk, of bij lichte hoge bloeddruk die niet (goed) behandeld wordt.
• Perifere vaataandoeningen: Aandoeningen aan de bloedvaten in de ledematen, zoals etalagebenen.
• Ernstige leveraandoeningen: Omdat de lever de medicatie moet afbreken.
• Gelijktijdig gebruik: Het is niet toegestaan triptanen te combineren met ergotamine (of afgeleiden daarvan) of een ander triptaan. Dit vergroot de kans op ernstige vaatvernauwing.

Sommige triptanen hebben aanvullende beperkingen. Eletriptan is bijvoorbeeld gecontraïndiceerd bij patiënten met ernstige nierfunctiestoornissen, terwijl dit bij andere triptanen wel mogelijk kan zijn. Voor naratriptan en frovatriptan is extra voorzichtigheid geboden bij ernstige lever- of nierproblemen.

Ook zijn er groepen gebruikers die voorzichtig moeten zijn vanwege risicofactoren op complicaties, blijkt onder meer uit een Japans bevolkingsonderzoek uit 2022 naar de behandeling van migraine. Patiënten die roken (of nicotinevervangende middelen gebruiken), mannen ouder dan 40 jaar en vrouwen in de postmenopauze krijgen het advies voor extra controle voorafgaand aan een behandeling met triptanen.

Interacties met andere medicijnen

Triptanen hebben mogelijke interacties met verschillende andere geneesmiddelen, wat de effectiviteit of veiligheid beïnvloedt. De lijst hieronder bespreekt welke bekende interacties er zijn met andere medicijnen.

• Ergotamine (en afgeleiden): Medicijnen met ergotamine zijn net als triptanen vaatvernauwend. Gelijktijdig gebruik zorgt zo voor een opstapelend effect en verhoogt het risico op kramp in de kransslagaders. Daarom gelden strikte wachttijden. Na inname van een triptaan moet minimaal 6 uur worden gewacht voordat ergotamine mag worden gebruikt. Na inname van ergotamine moet iemand minimaal 24 uur wachten voordat een triptaan mag worden ingenomen.
• MAO-remmers: Deze klassieke antidepressiva remmen de afbraak van triptanen. Daarom mogen triptanen niet gebruikt worden tijdens (of binnen) 2 weken na het stoppen met een MAO-remmer.
• SSRI’s/SNRI’s: Deze moderne antidepressiva kunnen in theorie zorgen voor het serotoninesyndroom omdat beide middelen inwerken op het serotoninesysteem. Uit grootschalig onderzoek blijkt dit risico in de praktijk zeer klein. Wel moeten gebruikers alert blijven op symptomen zoals verwardheid, koorts en spierstijfheid.
• Propranolol: Propranolol remt de afbraak van rizatriptan, waardoor de concentratie in het bloed stijgt. Bij patiënten die propranolol gebruiken, moet de dosering van rizatriptan daarom worden gehalveerd. Tussen de innames moet minstens 2 uur zitten.
• Sint-Janskruid: Sint-Janskruid werkt door op het serotoninesysteem en kan zo de effecten van triptanen hierop verstoren. Daarnaast kan het leverenzymen beïnvloeden, waardoor de afbraak van triptanen vertraagt of versnelt. Het advies is daarom om de combinatie hiermee te vermijden.

Triptanen tijdens zwangerschap en borstvoeding

Het gebruik van triptanen tijdens zwangerschap en borstvoeding wordt afgeraden voor regelmatig gebruik, hoewel de risico’s bij incidenteel gebruik beperkt lijken. De eerste keus bij een aanval is paracetamol, eventueel gecombineerd met een NSAID.

Sumatriptan is het enige triptaan dat soms wel wordt aangeraden bij onvoldoende respons en ernstige aanvallen. Van alle triptanen is met sumatriptan namelijk de meeste ervaring opgedaan bij zwangere vrouwen, volgens Duitse wetenschappers in vakblad Der Nervenarzt. Grote meta-analyses tonen geen verhoogd risico aan op aangeboren afwijkingen bij gebruik van sumatriptan. Wel is er een licht hoger risico op bloedverlies na de bevalling (postpartum bloedingen). Het advies is om altijd de laagst mogelijke effectieve dosering te gebruiken.

Tijdens de borstvoedingsperiode blijft voorzichtigheid geboden. Medicijnen kunnen namelijk via de moedermelk bij de baby terecht komen. Het gebruik van triptanen wordt algemeen ontraden. Als behandeling toch noodzakelijk is, wordt ook hier de voorkeur gegeven aan sumatriptan. Sumatriptan gaat wel over in de moedermelk, maar wordt door de baby via de mond zeer slecht opgenomen. De blootstelling voor de baby is daardoor miniem. Om mogelijke blootstelling zo veel mogelijk te beperken, kan wel worden geadviseerd om borstvoeding binnen 12 uur na inname van sumatriptan te vermijden.

Hoe gebruik je triptanen correct?

Je gebruikt triptanen correct door ze in te nemen wanneer je zeker weet dat je een migraineaanval hebt en de hoofdpijnfase is begonnen. Het opvolgen van adviezen voor timing, dosering en frequent gebruik zijn belangrijk voor een optimale en veilige werking.

• Timing: Wacht altijd tot de hoofdpijn echt start. Bij last van een aura (zoals flitsen of vlekken zien) is het beste om te wachten totdat deze voorbij is en de pijn opkomt. Triptanen werken namelijk niet tijdens de aurafase. Zorg tegelijkertijd dat het middel op tijd wordt ingenomen bij de hoofdpijnfase, omdat het een paar uur kan duren voor effecten goed merkbaar zijn. Maar gebruik ze nooit “voor de zekerheid” of om een aanval te voorkomen. Ze werken namelijk alleen als de aanval al bezig is.
• Dosering: Volg altijd het advies van de arts voor dosering. Wel zijn er enkele algemene regels. Zo moet de voorgeschreven dosis (zoals 1 tablet of 1 neusspray) in één keer volledig in worden genomen. Wanneer de migraine terugkomt binnen 24 uur ondanks dat de eerste dosis goed hielp, mag een tweede dosis worden gebruikt na minimaal 2 uur na de eerste inname. Neem geen tweede dosis als in eerste instantie de eerste dosis geen enkele verlichting heeft gegeven na een paar uur. Wel mag bij een volgende nieuwe aanval het middel opnieuw geprobeerd worden.
• Frequentie: Om medicatieovergebruikshoofdpijn te voorkomen, is discipline nodig. Gebruikers kunnen streven naar gebruik op maximaal 2 dagen per week. Per maand is het absolute maximum 10 dagen; dit geldt voor alle triptanen en pijnstillers bij elkaar opgeteld. De vuistregel is: zorg dat in een maand altijd meer dagen zonder triptanen worden doorgebracht dan met.

Wat zijn alternatieven voor triptanen?

Wanneer triptanen niet geschikt zijn of onvoldoende werken, zijn er verschillende alternatieven beschikbaar voor de behandeling van migraine-aanvallen. Hieronder worden de alternatieve behandelopties voor triptanen besproken: niet-specifieke aanvalsmedicatie, nieuwere specifieke medicatie en preventieve behandeling.

Niet-specifieke aanvalsmedicatie

Niet-specifieke aanvalsmedicatie zijn ‘gewone’ pijnstillers die niet specifiek voor migraine zijn ontwikkeld. Bij veel mensen zijn ze wel effectief, zeker als ze vroeg worden ingenomen. Paracetamol is vaak de eerste keus vanwege de veiligheid en het beperkte aantal bijwerkingen. Een voldoende hoge dosering (meestal 1000 mg) is hierbij belangrijk. Ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s) zoals ibuprofen, naproxen en diclofenac werken vaak krachtiger dan paracetamol.

Deze pijnstillers kunnen beter werken als ze gecombineerd worden met een middel tegen misselijkheid, zoals domperidon of metoclopramide. Dit helpt niet alleen tegen de misselijkheid, maar zorgt er ook voor dat de maag weer op gang komt. Omdat migraine de maag stillegt, helpt zo’n anti-emeticum om de pijnstiller beter op te laten nemen.

Nieuwere specifieke medicatie

Er zijn recente ontwikkelingen in medicijnen die specifiek op migraine werken, net zoals triptanen maar dan via een ander mechanisme. Lasmiditan is een voorbeeld van een middel dat vergelijkbaar werkt, maar geen vernauwend effect heeft op de bloedvaten, volgens een studie uit 2021 in Journal of Pharmacy Technology. Dit maakt het geschikt voor patiënten met cardiovasculaire contra-indicaties die geen triptanen mogen. Wel veroorzaakt het bij gebruikers veel duizeligheid als bijwerking.

Middelen zoals rimegepant en ubrogepant blokkeren het eiwit CGRP, dat een sleutelrol speelt bij het ontstaan van migrainepijn. Ze zijn veelbelovend voor het bestrijden van migrainepijn en geven geen vaatvernauwing. Wel is de beschikbaarheid en vergoeding ervan in Nederland momenteel nog beperkt en aan strikte voorwaarden gebonden.

Preventieve behandeling

Wanneer aanvalsmedicatie te vaak nodig is, verschuift de focus naar het voorkomen van aanvallen. Dit is aan te raden als er sprake is van regelmatige aanvallen (2 of meer per maand), of als de aanvallen zeer zwaar zijn en slecht reageren op medicatie. Preventieve medicatie (profylaxe) wordt dagelijks ingenomen om het aantal aanvallen en de ernst ervan te verminderen. Zo daalt de behoefte aan acute aanvalsmedicatie, wat het risico op medicatieovergebruikshoofdpijn verkleint.

Hulp bij triptaanovergebruik

Het is mentaal en fysiek zwaar om overgebruik van triptanen te doorbreken en overkomen. Het voelt allereerst onnatuurlijk om te stoppen met het middel dat je pijn wegneemt. Daarnaast is vaak de angst voor de rebound-hoofdpijn groot. Mensen die zelfstandig proberen te stoppen, slagen hier vaak niet in door de ernst van de ontwenningsklachten, volgens een Italiaans-Scandinavische onderzoeksgroep in Acta Neurologica Scandinavica. Professionele begeleiding vergroot de slagingskans.

Er zijn verschillende vormen van professionele hulp beschikbaar die helpen bij triptaanovergebruik, zoals in het overzicht hieronder wordt getoond.

• Medisch begeleide ontwenning: ‘Cold turkey’ stoppen met triptanen veroorzaakt vaak hevige klachten. Medische professionals kunnen dit proces van ontwenning begeleiden, soms in een klinische setting, om de veiligheid te waarborgen.
• Identificeren van de onderliggende hoofdpijnvorm: Zodra de medicatieovergebruikshoofdpijn is verdwenen, kan een arts vaststellen wat de oorspronkelijke hoofdpijnvorm is en hoe ernstig deze werkelijk is.
• Instellen van voldoende profylaxe: In plaats van acute pijnstillers, wordt gekeken naar preventieve medicatie om het aantal aanvallen in de toekomst te verminderen zonder risico op afhankelijkheid. Profylaxe is hierbij het voorkeursmiddel.
• Nazorg en terugvalpreventie: Triggers leren herkennen en tools aanleren om te voorkomen dat in de toekomst opnieuw een afhankelijkheid ontstaat aan triptanen.

Heb jij het gevoel dat de controle over het medicijngebruik kwijt is en beïnvloedt dit het dagelijks leven? Wacht niet tot de klachten verergeren. Bel ons team op 020 – 532 0030 voor persoonlijk en onafhankelijk advies. Wij helpen je bij het vinden van de juiste behandeling voor een afhankelijkheid aan triptanen of andere middelen.

Veelgestelde vragen