Varenicline (Champix): werking, bijwerkingen en beschikbaarheid bij het stoppen met roken

Varenicline, beter bekend onder de merknaam Champix, is een medicijn dat helpt bij het stoppen met roken. Het middel werkt door dezelfde receptoren in de hersenen te blokkeren die normaal gesproken op nicotine reageren, waardoor de lichamelijke trek in een sigaret en de ervaren beloning van het roken afneemt.

Het merk Champix werd in 2021 wereldwijd teruggeroepen vanwege gezondheidsrisico’s door verontreiniging tijdens de productie, maar generieke varenicline is sinds begin 2025 opnieuw beschikbaar in Nederland. Veel gebruikers zijn hierdoor verward over de beschikbaarheid van Champix en waarom ze bij de apotheek varenicline krijgen.

Dit artikel geeft een volledige uitleg over varenicline en de veiligheid van het medicijn na de productieproblemen van Champix. Het bespreekt de werking en effectiviteit van het middel, mogelijke bijwerkingen en andere risico’s. Ook geeft het artikel een overzicht van hoe het veilig moet worden gebruikt en welke alternatieven er zijn voor wie het middel niet wil of kan gebruiken om te stoppen met roken.

Wat is varenicline (Champix)?

Varenicline is een medicijn dat specifiek is ontwikkeld om mensen te helpen stoppen met roken. Het behoort tot de groep selectieve nicotinereceptor-partiële agonisten, wat betekent dat het de werking van nicotine nabootst in de hersenen. Varenicline helpt het lichaam om de lichamelijke afhankelijkheid van tabak af te bouwen. Zo maakt het een rookvrij leven mogelijk bij mensen die met een rookverslaving kampen.

Het medicijn is oorspronkelijk ontwikkeld door de Amerikaanse farmaceut Pfizer en werd in 2006 op de Europese markt gebracht onder de merknaam Champix. Door productieproblemen was het middel een paar jaar lang niet beschikbaar in Nederland. Sinds 2025 is het wel weer verkrijgbaar in Nederland, maar voornamelijk als generieke varenicline (verderop in dit artikel gaan we uitgebreider in op deze beschikbaarheid). De vertrouwde merknaam Champix keert in principe niet meer terug op de Nederlandse markt.

Een rookverslaving doorbreken is zwaar en een pil doet helaas niet al het werk. Daarom wordt Champix of generieke varenicline voor het stoppen met roken ingezet als onderdeel van een bredere aanpak, volgens richtlijnen van het Farmacotherapeutisch Kompas. Het medicijn wordt vrijwel alleen voorgeschreven in combinatie met gedragsbegeleiding. Denk hierbij aan motiverende gespreksvoering, telefonische coaching of groepstherapie.

Hoe werkt varenicline?

Varenicline werkt door zich te binden aan de α4β2-nicotineacetylcholinereceptoren in de hersenen. Deze receptoren worden normaal door nicotine geprikkeld wanneer je rookt of een ander nicotineproduct gebruikt. De varenicline werking (en dus de Champix werking) bestaat uit twee reacties, volgens een studie uit 2005 in Journal of medicinal chemistry. Een nabootsende reactie (varenicline als agonist) van de effecten van nicotine en een blokkerende reactie (varenicline als antagonist voor nicotine).

De binding van varenicline met de receptoren zorgt voor een lichte dopamine-stimulans, net zoals een sigaret of ander nicotineproduct geeft. Dit helpt met het dempen van de heftigste ontwenningsverschijnselen van nicotineverslaving. Nicotinevervangers zoals nicotinepleisters nicotinekauwgom zorgen ook voor deze reactie, maar varenicline bevat zelf geen nicotine.

Tegelijkertijd bezet varenicline receptoren waar nicotine zelf niet meer bij kan. Dit zorgt dat met Champix roken minder belonende effecten vrijkomen. De trek naar meer roken neemt zo af. Ook voelt en smaakt een sigaret vaak anders, volgens nicotine-onderzoekers in een studie uit 2006 in Journal of the American Medical Association (JAMA).

Hoe effectief is varenicline?

Varenicline is een zeer effectief medicijn voor het stoppen met roken. Het is ruim twee keer zo effectief voor het behalen van een rookstop van 6 maanden in vergelijking met een placebo, volgens een grote meta-analyse van de gegevens van 41 studies met in totaal ruim 17.000 deelnemers in het vooraanstaande medische tijdschrift The Cochrane Database of Systematic Reviews.

Varenicline gebruiken is effectiever dan een behandeling met een nicotinevervanger of bupropion. Volgens een studie uit 2016 door het Center for Tobacco Research and Intervention van de Universiteit van Wisconsin is een behandeling met varenicline ongeveer even effectief als een zware combinatietherapie van twee soorten nicotinevervangende middelen (bijvoorbeeld een pleister én kauwgom). Varenicline is zo’n 30 tot 50 procent effectiever dan één nicotinevervanger of wie bupropion (Zyban) als medicijn gebruikt om te stoppen met roken, volgens een Amerikaanse studie uit 2010.

Volgens een studie uit 2018 in Addiction waren 1 op de 5 mensen die varenicline gebruiken ook na één jaar nog gestopt. Voor medicatie in de verslavingszorg is dit een uitstekend resultaat. Dit getal betekent wel dat terugval met gebruik van varenicline nog steeds veel voorkomt. Het medicijn werkt vrijwel altijd beter in combinatie met gedragsbegeleiding, volgens een rapport uit 2008 door Amerikaanse gezondheidsexperts.

Wanneer en hoe wordt varenicline gebruikt?

Varenicline wordt alleen op recept voorgeschreven door een huisarts of stoppen-met-roken coach, na een gesprek over gezondheidsgeschiedenis en rookpatroon. Vanwege de krachtige werking op het beloningssysteem in de hersenen is het belangrijk dat de medische achtergrond eerst goed in kaart wordt gebracht. Varenicline heeft namelijk verschillende gezondheidsrisico’s die het voor sommige mensen ongeschikt maken, volgens het Europees Geneesmiddelenbureau.

Het middel is specifiek bedoeld voor volwassen rokers (18 jaar en ouder) die sterk gemotiveerd zijn om definitief te stoppen, bijvoorbeeld met Stoptober. Vaak wordt de drempel gehanteerd van minimaal 10 sigaretten per dag, volgens verslavingspsycholoog Robert West in BMJ. Varenicline is meestal niet de eerste keuze voor lichte rokers of gelegenheidsrokers. Voor deze groep worden lichtere middelen zoals nicotinevervangers aangeraden, in combinatie met begeleiding. Varenicline kan ook worden gebruikt bij een verslaving aan andere nicotineproducten, zoals snus en vapes.

Starten met varenicline (Champix) begint meestal 1 tot 2 weken vóór de geplande stopdatum. Het hulpmiddel heeft namelijk een opbouwfase nodig om effectief te kunnen zijn. Wanneer iemand pas met varenicline begint op het moment van stoppen, kan het nog niet voldoende de trek naar nicotine blokkeren, volgens een studie uit 2011 in Archives of Internal Medicine. Een standaard varenicline (Champix) kuur duurt 12 weken, maar dit kan worden verlengd met nog 12 weken als er grote kans is op terugval.

Dosering en startschema

Voor het beperken van bijwerkingen wordt de varenicline dosering in de eerste week geleidelijk opgebouwd. Zo kan het lichaam rustig wennen aan de effecten. Varenicline is verkrijgbaar in 0,5 mg en 1 mg tabletten. Volgens de preparaattekst in het Farmacotherapeutisch Kompas is een standaard varenicline of Champix dosering 2 mg per dag. Het startschema ziet er als volgt uit:

• Dag 1 tot en met 3: 0,5 mg (één keer per dag)
• Dag 4 tot en met 7: 0,5 mg (tweemaal per dag)
• Dag 8 tot het einde van de behandeling: 1 mg (tweemaal per dag)

Het innemen van de tabletten gebeurt het beste direct na de maaltijd, met een vol glas water. Dit helpt om mogelijke misselijkheid (een van de meest voorkomende klachten bij het starten) te verminderen of te voorkomen.

Pas daarnaast op met het gebruik van alcohol. Hoewel alcohol drinken niet uitdrukkelijk verboden is in combinatie varenicline gebruiken, zijn er wel meldingen van gebruikers van een sterk verhoogde gevoeligheid voor alcohol. Vooral aan het begin van een varenicline of Champix kuur is beperkt of niet drinken daarom aanbevolen, volgens een studie uit 2009 in Biological psychiatry.

Is Champix nog verkrijgbaar in Nederland?

Nee, het merk Champix is in principe niet meer verkrijgbaar op de Nederlandse markt. Wel is sinds 2025 generieke varenicline opnieuw beschikbaar in Nederlandse apotheken. Dit gaat om precies dezelfde werkzame stof en dezelfde werking als Champix, maar in een andere verpakking en onder een andere merknaam.

Waarom werd Champix teruggeroepen?

Champix werd in september 2021 teruggeroepen omdat bij de productie ervan mogelijk kankerverwekkende stoffen waren aangetroffen. De fabrikant Pfizer ontdekte dat de stof N-nitroso-varenicline in het rookmedicijn aanwezig was in concentraties die boven de aanvaardbare dagelijkse inname lagen. N-nitroso-varenicline behoort tot de groep van nitrosamines, wat stoffen zijn die bij langdurige en hoge blootstelling kankerverwekkend kunnen zijn.

Er was geen acuut gezondheidsrisico voor gebruikers van Champix. De overschrijding lag ruim onder de doseringen waarbij daadwerkelijk een kankerrisico verwacht wordt, volgens een studie uit 2025 in Critical Reviews in Analytical Chemistry. Champix werd daarom ook niet verboden en de handelsvergunning van de Nederlandse gezondheidsautoriteiten bleef gehanteerd. Alleen verpakkingen Champix die waren geproduceerd in de periode dat de onzuiverheid in de medicijnen kwam, werden teruggeroepen uit alle Nederlandse apotheken.

De terugroepactie van Champix was een voorzorgsmaatregel van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) en Pfizer. De aanwezige onzuiverheid nitrosamine werd ook in andere veelgebruikte medicijnen gevonden, volgens een studie uit 2025 in Pharmaceutical Research, zoals bepaalde bloeddrukmedicijnen (sartanen), de maagzuurremmer ranitidine en het diabetesmiddel metformine.

Welke varenicline is nu beschikbaar?

In Nederland is varenicline nu beschikbaar als een generieke variant, die goedkoper is dan Champix. Na de terugroepactie heeft de farmaceutische industrie (waaronder fabrikant Pfizer) het productieproces aangepast, waardoor de nitrosamine-onzuiverheid nu structureel onder de veilige grens blijft volgens het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Tijdens de jaren dat Champix van de markt was (2021-2024), liep het patent van Pfizer op de werkzame stof varenicline echter af. Hierdoor kregen andere farmaceuten groen licht om Champix na te maken als generiek varenicline medicijn.

Het merkmedicijn Champix wordt nog steeds gemaakt door Pfizer. Toch is het vrijwel niet meer op de Nederlandse markt verkrijgbaar. Dit komt door het voorkeursbeleid van Nederlandse zorgverzekeraars. Dit betekent dat zodra het patent van een medicijn verloopt en er goedkopere generieke (merkloze) versies op de markt komen, de verzekeraar alleen nog de goedkoopste variant vergoedt.

Generieke varenicline valt daarom wél nog steeds onder het basispakket van de zorgverzekering, maar het merkmedicijn Champix niet meer. Voor vergoeding van de medicijnkosten van varenicline is het wel belangrijk dat het middel wordt voorgeschreven in combinatie met gedragsmatige begeleiding bij stoppen met roken (stoppen-met-roken programma).

Hoe Champix kopen in 2026?

Wie toch per se Champix wil kopen in 2026, is aangewezen op importeurs die het medicijn uit België halen. In België is Champix sinds 31 mei 2025 namelijk wel teruggekeerd. Dit komt onder meer doordat de vergoeding voor medicatie in België anders werkt. Het was daarom voor Pfizer commercieel wel rendabel om het medicijn opnieuw te lanceren in België na de productiestop.

Let op! Er gelden strikte regels voor wie Champix wil kopen (in Nederland of in het buitenland). Het middel is alleen op recept verkrijgbaar via een erkende apotheek. Zoekopdrachten zoals “Champix kopen Kruidvat” of “Champix kopen zonder recept” leiden dan legaal ook nergens toe.

Champix (of varenicline) is vanwege de zware werking op het brein nooit vrij verkrijgbaar bij de drogist. Online aanbieders van Champix die het medicijn zonder recept verkopen, doen dit illegaal. Dit betekent voor de gebruiker dat de stof niet gecontroleerd is, waardoor er kans is op vervuilde medicijnen.

Is het veilig om nu varenicline te gebruiken?

Ja, het is veilig om de nieuwe, generieke varenicline te gebruiken. De middelen die nu via de apotheek beschikbaar zijn en worden verstrekt, voldoen weer aan de allerstrengste kwaliteitsnormen. Ze zijn door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) en het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) opnieuw geëvalueerd na de aanpassingen in het productieproces, volgens.

De werkzame stof in generieke varenicline is identiek aan de originele formule van Champix. Dit betekent dat de veiligheidsgegevens van de afgelopen twintig jaar, de bewezen effectiviteit en het bekende bijwerkingenprofiel ook gelden voor de huidige generieke versie.

Wat zijn de bijwerkingen van varenicline?

De bijwerkingen van varenicline (Champix) zijn meestal mild en worden vooral in de eerste weken van de behandeling ervaren. Veel bijwerkingen nemen af nadat het lichaam aan het middel is gewend. In de lijst hieronder wordt een overzicht gegeven van belangrijke en veelvoorkomende bijwerkingen van varenicline.

Veelvoorkomende bijwerkingen van varenicline (meer dan 1 op 10 gebruikers):

• Misselijkheid: Misselijkheid is de meest gemelde klacht en komt voor bij ongeveer 30% van de gebruikers, volgens . Zogenaamde “Champix misselijkheid” is meestal mild tot matig, volgens de Noorse onderzoeker Serena Tonstad in Expert Review of Neurotherapeutics. Het tablet innemen ná de maaltijd met een glas water helpt om deze misselijkheid te beperken of voorkomen.
• Slaapproblemen en levendige dromen: Varenicline beïnvloedt de slaapcyclus. Veel gebruikers ervaren zogenaamde Champix dromen. Dromen zijn dan erg intens, kleurrijk en soms bizar. Meestal verdwijnt deze bijwerking binnen een paar weken.
• Hoofdpijn: Een milde tot matige hoofdpijn komt regelmatig voor in de beginfase van de kuur. Sommige gebruikers houden langdurig hoofdpijnklachten.
• Maag-darmklachten: Veranderingen in de spijsvertering, zoals obstipatie of juist extra winderigheid.

Minder vaak voorkomende bijwerkingen (bij 1 tot 10 van gebruikers):

• Smaakveranderingen en een droge mond: Eten en drinken smaakt tijdelijk anders (volgens sommige gebruikers heeft voedsel vaak een metaalachtige smaak). Dit kan ook een effect zijn van het stoppen met roken zelf, wat ervoor zorgt dat het smaak-en reukvermogen verbetert. Ook ervaren mensen een aanhoudend droge mond.
• Duizeligheid en vermoeidheid: Het medicijn heeft een flinke impact op de hersenen. De aanpassingstijd van het lichaam hiervoor kan zorgen voor een futloos gevoel, slaperigheid overdag of lichte duizeligheid.
• Lichte angstgevoelens of stemmingswisselingen: Milde vormen van onrust, prikkelbaarheid of lichte angst. Het is vaak lastig te bepalen of dit door de varenicline komt, of door de ontwenningsverschijnselen van nicotine.
• Spierpijn en gewrichtspijn

Ernstige bijwerkingen

• Psychiatrische symptomen: Varenicline kan psychische klachten veroorzaken, waaronder paniekaanvallen, depressie, gespannenheid, rusteloosheid en stemmingswisselingen. Soms leiden deze tot zelfverwonding of gedachten aan zelfmoord, volgens een studie uit 2016 in het gerenommeerde medische blad The Lancet. De studie stelt dat deze psychische klachten door varenicline niet regelmatig voorkomen.
• Hart- en vaatproblemen: Uit een studie in Canadian Medical Association Journal in 2011blijkt dat cardiovasculaire incidenten iets vaker kunnen voorkomen, vooral bij mensen met een medische geschiedenis van cardiovasculaire problemen.
• Epileptische aanvallen: Een zeldzame bijwerking, volgens het bijwerkingencentrum Lareb, voornamelijk bij mensen met een voorgeschiedenis van epilepsie.
• Slaapwandelen
• Ernstige huidreacties: Zware huidreacties kunnen in zeldzame gevallen optreden, zoals het Stevens-Johnson syndroom. Bij plotselinge, onverklaarbare huiduitslag is het advies om direct te stoppen met de medicatie en een arts te bellen.
• Oogproblemen: Wazig zien, een toegenomen gevoeligheid voor licht en tranende ogen. Als de oogproblemen aanhouden, is het verstandig om een arts te raadplegen.

Varenicline en mentale gezondheid

Ernstige bijwerkingen en gevaren van Champix of varenicline gaan vaak over depressie en psychiatrische klachten veroorzaakt door het gebruik van het medicijn. In de beginjaren van het medicijn waren er meldingen van ernstige Champix depressie, zelfmoordgedachten en zelfmoordpogingen bij een deel van de gebruikers. Tussen 2009 en 2016 gaf de Amerikaanse waakhond FDA het medicijn daarom een zogenaamde “black box warning”. Dit is de strengste waarschuwing voor medicatie.

Om de impact van Champix (varenicline) op de mentale gezondheid beter te begrijpen, werd een grootschalige EAGLES-studie opgezet onder meer dan 8.000 rokers. Uit dit onderzoek, gepubliceerd in The Lancet in 2016, bleek dat het medicijn geen significant hoger risico gaf op ernstige psychiatrische bijwerkingen. Het werd hierbij vergeleken met een placebo, nicotinepleisters of het alternatieve medicijn bupropion. Na de studie trok de FDA de black box waarschuwing in december 2016 officieel in.

Het terugtrekken van de waarschuwing betekent niet dat er helemaal geen risico is voor de mentale gezondheid bij het gebruik van varenicline en Champix. Vooral mensen met een voorgeschiedenis van depressie, een angststoornis of andere psychiatrische aandoeningen moeten alert zijn op stemmingsveranderingen, met name in de eerste weken. Ook omdat zware nicotineontwenning van zichzelf depressieve symptomen, onrust en prikkelbaarheid kan uitlokken, volgens onderzoekers van King’s College London in Addiction.

Merk je bij gebruik van varenicline opvallende stemmingswisselingen, gevoelens van somberheid of agressie, of denk je aan zelfverwonding? Neem altijd direct contact op met de huisarts of 113 Zelfmoordpreventie!

Wie mag geen varenicline gebruiken?

Varenicline is voor de meeste gezonde volwassen rokers veilig, maar er zijn groepen mensen die het middel beter niet of alleen onder strikte begeleiding kunnen gebruiken. Om mogelijke Champix contra-indicaties uit te sluiten, is het belangrijk dat een arts altijd op de hoogte is van de medische geschiedenis. In de lijst hieronder wordt een overzicht gegeven van wie geen varenicline mag gebruiken, of voor wie dit normaal wordt afgeraden.

• Minderjarigen: Het medicijn is alleen onderzocht en goedgekeurd voor volwassenen. Varenicline is in Nederland en andere landen niet geregistreerd voor gebruik bij minderjarigen.
• Tijdens zwangerschap en borstvoeding: Er is onvoldoende onderzoek gedaan naar de effecten van varenicline op een ongeboren kind of zuigeling, volgens een studie uit 2021 in vakblad Addiction. Stoppen met roken tijdens de zwangerschap is cruciaal voor de gezondheid van de baby, maar volgens de medische richtlijn kan dit het beste via gedragsbegeleiding. Wanneer een hulpmiddel écht nodig is, mogen alleen nicotinevervangende middelen (zoals een nicotinepleister) worden ingezet in een lage dosering, volgens een studie uit 2018 in Medical Journal of Australia.
• Mensen met een nierfunctiestoornis: Varenicline wordt vooral via de nieren uit het lichaam uitgescheiden. Gebruik bij mensen met nierproblemen wordt daarom afgeraden, of alleen in een lagere dosering toegestaan.
• Voorgeschiedenis van psychiatrische aandoeningen: Mensen met zware klachten rondom depressie, bipolaire stoornis of andere psychiatrische beelden wordt afgeraden om dit middel te gebruiken. Alleen onder streng toezicht kan het toch worden toegestaan.
• Recent hartinfarct of onbehandelde hartritmestoornis: Varenicline heeft een (zeldzame) kans op het veroorzaken van cardiovasculaire bijwerkingen. Mensen met hart-en-vaatziekten moeten vóór een kuur dit eerst overleggen met een cardioloog.
• Epilepsie of epileptische aanvallen: Mensen met aanleg voor epileptische aanvallen lopen meer risico bij het gebruik van varenicline. Het middel veroorzaakt bij sommige gebruikers insulten. Een vervangend hulpmiddel voor stoppen met roken is voor deze groep aanbevolen.

Interacties van varenicline met andere stoffen

Er zijn weinig interacties met varenicline van andere medicijnen bekend, omdat het hulpmiddel voor stoppen met roken niet via de lever wordt afgebroken maar via de nieren. Dit maakt varenicline vaak veilig te combineren met een ander middel, volgens Pfizer onderzoekers in het vakblad Clinical pharmacokinetics. In de lijst hieronder worden belangrijke varenicline (Champix) interacties besproken en waar op moet worden gelet bij dagelijks gebruik.

• Alcohol: Varenicline en alcohol hebben een wisselwerking met elkaar, volgens een studie uit 2012 in Alcoholism: Clinical and Experimental Research. Drinken met het medicijn is officieel toegestaan, maar het combineren van Champix en alcohol zorgt vaak wel dat gebruikers extra gevoelig worden voor de effecten (en bijwerkingen) van alcohol. Dit kan zich uiten in sneller dronken worden, onverklaarbaar geheugenverlies of agressief gedrag. Alcohol minderen tijdens de varenicline kuur wordt door artsen aanbevolen, zeker in de eerste weken van gebruik.
• Nicotinevervangende middelen: Het combineren van varenicline (of champix) en een nicotinepleister, nicotinekauwgom of zuigtabletten is niet verstandig. Omdat het al een effectief middel is dat nicotinereceptoren in de hersenen bezet houdt, voegt extra nicotine vaak weinig positiefs toe, volgens een studie uit 2007 in Neuropharmacology. Tegelijkertijd kan de combinatie wel bijwerkingen versterken zoals misselijkheid, zware hoofdpijn en duizeligheid.
• Bupropion (Zyban): Het combineren van varenicline met bupropion (Zyban), een ander stoppen-met-roken medicijn, kan gevaarlijk zijn en is daarom geen standaardbehandeling, volgens een Amerikaanse studie uit 2016 in The American Journal of Drug and Alcohol Abuse. Champix en bupropion worden alleen soms overwogen door gespecialiseerde verslavingsartsen, in een omgeving waarin intensief medisch toezicht is (zoals een kliniek).
• Insuline en bloeddrukmedicatie: Varenicline beïnvloedt niet direct de werking van insuline en bloeddrukmedicatie. Het stoppen met roken beïnvloedt dit wél, volgens Spaanse onderzoekers in Obesity reviews, door veranderingen in de stofwisselingen. Een arts zal daarom de dosering van deze middelen moeten aanpassen tijdens een kuur, zodat insuline (voor diabetes) en bloeddrukverlagers beter worden opgenomen.

Alternatieven voor varenicline bij stoppen met roken

Varenicline is niet het enige medicijn bij stoppen met roken, en ook niet voor iedereen de beste keuze. Hieronder worden de belangrijkste stoppen met roken medicijnen en hulpmiddelen besproken, voor wie een varenicline of Champix alternatief zoekt.

Nicotinevervangende middelen

Nicotinevervangende middelen zijn producten zoals pleisters, kauwgom, zuigtabletten, neussprays en inhalers die nicotine vrijgeven. Ze zijn normaal gesproken vrij verkrijgbaar bij de drogist en apotheek. Nicotinevervangers zorgen dat de lichamelijke behoefte aan nicotine afneemt, geleidelijk.

Eén nicotinevervangend hulpmiddel is ongeveer 1,5 keer zo effectief als een placebo. Het combineren (zoals een pleister met kauwgom) kan ongeveer 2 keer zo effectief zijn, volgens een vergelijking in Cochrane database of systematic reviews tussen 150 verschillende wetenschappelijke studies. De keuze tussen Champix of nicotinepleister, nicotinekauwgom en andere nicotinevervangers wordt niet alleen gemaakt voor de effectiviteit, maar ook voor de mogelijke bijwerkingen en de beschikbaarheid zonder recept.

Lees meer over de voor- en nadelen van nicotinepleisters.

Bupropion (Zyban)

Bupropion is eigenlijk vooral een antidepressivum, maar heeft ook specifieke eigenschappen waardoor het helpt om te stoppen met roken. Bupropion werkt anders dan varenicline. Het heeft niet direct invloed op nicotinereceptoren, maar beïnvloedt de neurotransmitters dopamine en noradrenaline in de hersenen.

In de vergelijking Zyban vs Champix is volgens wetenschappelijk onderzoek bupropion minder effectief. Varenicline levert ongeveer een derde tot de helft meer succesvolle stoppers op dan bupropion over een langere periode, volgens een overzichtsstudie uit 2022 in Addictive Behaviors. In de medische afweging van Champix of bupropion wordt vaak voor de laatste gekozen als de gebruiker tegelijkertijd kampt met depressieve klachten, volgens onderzoekers van de Amerikaanse Mayo Clinic in Journal of substance abuse treatment. Ook kan bupropion een betrouwbare vervanger voor Champix zijn wanneer het middel geen optie is door bijvoorbeeld bestaande gezondheidsaandoeningen.

Lees hoe bupropion kan helpen bij nicotineverslaving en welke risico’s het heeft.

Cytisine (Decigatan)

Cytisine is een natuurlijke stof en hulpmiddel tegen roken dat sinds een paar jaar in Nederland beschikbaar is onder de merknaam Decigatan. Cytisine (meestal geschreven als cytisinicline wanneer het over het medicijn gaat) is een natuurlijke alkaloïde dat vrijwel hetzelfde werkt als varenicline om te helpen met een afhankelijkheid aan nicotine. Het is net als Champix en varenicline een effectief middel om te stoppen met roken, volgens een studie uit 2015 in New England Journal of Medicine.

Cytisine, cytisinicline of Decigatan nemen snel in populariteit toe in Nederland als hulpmiddel bij rookverslaving, sinds het sinds september 2022 op recept beschikbaar is voor Nederlanders die willen stoppen met roken. Het zou minder bijwerkingen dan varenicline veroorzaken en een kuur duurt maar 3 weken, volgens de Stichting Geneesmiddelenbulletin (Ge-Bu). Wel is het innameschema van varenicline makkelijker om te volgen en kan de korte behandelduur van Decigatan niet genoeg zijn bij een sterke afhankelijkheid.

Lees op onze Decigatan pagina alles over dit hulpmiddel tegen roken dat oorspronkelijk uit Oost-Europa komt.

Gedragsbegeleiding zonder medicatie

Professionele gedragsbegeleiding is cruciaal met farmacotherapie (het gebruik van medicijnen voor psychische klachten). Varenicline is hierin niet anders dan medicijnen tegen alcohol zoals naltrexon. Maar gedragsbegeleiding voor het stoppen met roken kan ook zonder medicatie. Dit is minder effectief dan de combinatie, volgens onderzoeker Tim Lancaster van de Universiteit van Oxford in Cochrane database of systematic reviews, maar wel een optie voor lichte rokers of mensen die voor het stoppen met roken medicijnen niet willen gebruiken.

Er zijn verschillende vormen van professionele gedragsbegeleiding beschikbaar. Denk aan laagdrempelige telefonische coaching (zoals via de Stoplijn) en erkende online programma’s zoals Ikstopnu.nl en de Stopcoach. Ook kan therapie worden gevolgd zoals motiverende gespreksvoering, groepstherapie en cognitieve gedragstherapie.

Stoppen met vapen met varenicline?

Er wordt onderzoek gedaan naar de effectiviteit van varenicline voor het stoppen met vapen. Volgens recente studies zoals een Italiaanse klinische proef in 2023, gepubliceerd in BMC medicine, kan het medicijn hiervoor ook een effectief middel zijn. Meer onderzoek is echter nodig om dit met zekerheid vast te stellen. Momenteel wordt het daarom niet automatisch aangeraden voor het stoppen met vapen. Wel kan een (huis)arts hier een recept voor voorschrijven.

Lees op onze speciale stoppen met vapen pagina over andere hulpmiddelen en behandelingen bij een verslaving aan vapen.

Stoppen met roken en verslavingsbehandeling

Stoppen met roken is voor veel mensen een van de moeilijkste verslavingen om te doorbreken. Varenicline is een krachtig hulpmiddel om de intense lichamelijke ontwenning te beperken, maar alleen een medicijn is zelden voldoende om een jarenlange afhankelijkheid definitief te stoppen.

Uit onderzoek blijkt dat de combinatie van medicatie met professionele gedragsbegeleiding de succeskans ongeveer verdubbelt. Met deze begeleiding leer je niet alleen omgaan met de lichamelijke cravings om te roken, maar ook hoe je gewoontes en triggers rondom het roken kunt aanpakken en veranderen.

Er zijn verschillende routes voor stoppen met roken-hulp binnen het Nederlandse zorgstelsel die variëren in intensiteit en voorwaarden, zoals in de lijst hieronder opgesomd.

• Huisarts: Eerste aanspreekpunt voor een varenicline-recept. De huisarts kan de medische noodzaak vaststellen en zorgen dat de begeleiding en medicatie binnen de basisverzekering vallen.
• Praktijkondersteuner (POH): In huisartspraktijken die begeleiding of behandeling bij rookverslaving aanbieden, is de POH meestal die dit verzorgt. Deze biedt een gestructureerd programma met regelmatige voortgangsgesprekken.
• Stoplijn (0800-1995): Getrainde coaches van de Stoplijn bieden gratis advies en begeleiding. Vooral bij een eerste stoppoging kan deze laagdrempelige hulp zeer nuttig zijn.
• Specialistische verslavingszorg: Een meer intensieve, gespecialiseerde rookverslaving behandeling is aan te raden voor rokers die al meerdere keren afhaakten tijdens stoppogingen, of wanneer er sprake is van andere verslavingsproblematiek. In Nederlandse klinieken worden dit soort programma’s echter niet of nauwelijks aangeboden. Buitenlandse afkickklinieken zijn daarom vaak de enige optie, maar deze zorg wordt niet altijd vergoed.

Lukt het je niet om op eigen houtje te stoppen met roken, ook niet met medicatie? Je bent echt niet de enige. Bel anoniem onze hulplijn 020 – 532 0030 voor deskundig advies over de verschillende behandelopties voor rookverslaving die passen bij jouw persoonlijke situatie.

Veelgestelde vragen