Verlatingsangst: Oorzaken, symptomen, gevolgen en behandeling

Verlatingsangst is een hechtingsstoornis waarbij iemand een diepgewortelde en irrationele angst heeft om verlaten, afgewezen of in de steek gelaten te worden door dierbaren. Het is een van de meest voorkomende hechtingsstoornissen; naar schatting heeft ongeveer 5-10% van alle volwassenen last van symptomen van een verlatingsangst, volgens een studie uit 2020 door Australische onderzoekers. De angst zorgt voor ongezonde relaties en kan dagelijks functioneren onmogelijk mogen. Daarnaast is verlatingsangst nauw verbonden met verslavingsgevoeligheid. Toch is verlatingsangst goed te behandelen. Op deze pagina wordt uitgebreid uitleg gegeven over verlatingsangst, van de signalen en oorzaken tot mogelijke gevolgen en effectieve behandelmethoden.

Wat is verlatingsangst?

Verlatingsangst is een intense angst door dierbaren te worden verlaten die leidt tot grote emotionele stress en gedragsproblemen. Een lichte vorm van verlatingsangst, bij ingrijpende gebeurtenissen zoals een scheiding of het verlies van een dierbare, is een normale reactie. Bij pathologische verlatingsangst is er echter sprake van een abnormale, aanhoudende en extreme angst die het dagelijks functioneren ernstig beïnvloedt. Volgens de DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), het handboek voor psychologen, is deze vorm van verlatingsangst een hechtingsstoornis.

Zonder professionele behandeling kan zo’n verlatingsangst leiden tot problemen met het aangaan en onderhouden van relaties. Ook is er een directe link tussen verlatingsangst en gevoeligheid voor verslavingen en zelfmedicatie, volgens een studie uit 2022 in Pharmacology biochemistry and behavior.

Verschil tussen verlatingsangst en separatieangst

Verlatingsangst en separatieangst hebben met elkaar te maken maar vallen niet onder dezelfde diagnose. Separatieangst is een klinische term die gebruikt wordt voor een aanhoudende en excessieve angst om gescheiden te worden van belangrijke hechtingsfiguren. Deze specifieke angst is gericht op de fysieke scheiding zelf en de mogelijke gevolgen daarvan, zoals de angst dat er iets met de ander gebeurt of dat iemand zelf verdwaalt. Separatieangst wordt als diagnose vooral gesteld bij (jonge) kinderen, volgens onderzoekers van de Yale-universiteit in Developmental Cognitive Neuroscience.

Verlatingsangst is een bredere term die een diepgewortelde angst beschrijft om in de steek gelaten, afgewezen of verlaten te worden door dierbaren. Deze vorm van angst heeft niet alleen te maken met fysieke scheiding, maar ook met emotionele afstand en de angst voor een relatiebreuk. Het is daarom meer een psychologische toestand waarin mensen bang zijn om afgewezen te worden, volgens een studie uit 2020 door Franse onderzoekers. Als diagnose komt verlatingsangst op elke leeftijd voor, maar vooral bij volwassenen die een onveilige hechtingsstijl hebben ontwikkeld.

Verlatingsangst en hechtingsstijlen

Verlatingsangst heeft direct te maken met de hechtingsstijlen die worden ontwikkeld tijdens de kindertijd. De manier van hechten aan verzorgers bepaalt later vaak de omgang met relaties en de angst om verlaten te worden. Op basis van de hechtingsonderzoeken van ontwikkelingspsycholoog Mary Ainsworth en de theorieën van de Britse psychiater John Bowlby zijn er vier hechtingsstijlen.

1. Veilige hechting: Dit is de meest gezonde hechtingsstijl waarbij kinderen opgroeien met een stabiel fundament: de zorgverlener is consistent, liefdevol en reageert goed op behoeften. Volwassenen voelen zich zo comfortabel in relaties, kunnen intimiteit aangaan en voelen geen angst wanneer iemand gescheiden raakt.
2. Angstige hechting: Tijdens de kindertijd is de zorgverlener onvoorspelbaar en reageert niet consistent op de behoeften van het kind. Dit zorgt bij volwassenen dat ze overdreven afhankelijk en claimend zijn in relaties vanwege een diepgewortelde angst om verlaten te worden. Bij een avondje uitgaan van de partner worden bijvoorbeeld de hele tijd berichten gestuurd uit paniek of jaloezie.
3. Vermijdende hechting: Deze stijl ontstaat wanneer de zorgverlener de emotionele behoeften van het kind afwijst of negeert, waardoor iemand leert om emoties te onderdrukken. Als volwassenen wordt hierdoor intimiteit en emotionele nabijheid vermeden. Dit lijkt op onafhankelijkheid, maar is juist een teken van een diepe angst voor afwijzing en de pijn van een mogelijke scheiding.
4. Gedesorganiseerde hechting: Dit is de meest onveilige en ingewikkelde stijl, waarbij vaak sprake is van misbruik door de zorgverlener of een traumatische ervaring. Bij volwassenen zorgt dit voor onvoorspelbaar en tegenstrijdig gedrag, waarbij sprake is van een verlangen naar nabijheid én een neiging om juist te vluchten. De mogelijke diepe verlatingsangst leidt meestal tot chaotisch gedrag in relaties, zoals vreemdgaan ondanks een hartstochtelijke passie voor een partner.

Wat zijn de symptomen van verlatingsangst?

De symptomen van verlatingsangst zijn een combinatie van emotionele, fysieke en gedragssymptomen zoals intense jaloezie, slaapproblemen en zelfdestructief gedrag. Hieronder wordt een uitgebreid overzicht gegeven van symptomen die bij verlatingsangst voorkomen, met uitleg waar deze vandaan komen.

Emotionele symptomen

• Intense jaloezie: Iemand lijkt extreem jaloers door een diep wantrouwen en de vrees dat de partner iemand anders vindt. Deze pathologische jaloezie zorgt voor controledrang, volgens een studie uit 2018 in Psychiatry Research, zoals het doorzoeken van de telefoon of sociale media van de partner.
• Lage zelfwaarde: Er is een sterk verband tussen verlatingsangst en een negatief zelfbeeld, volgens onderzoeker Brian Goldman in Self and Identity. De angst om verlaten te worden wordt dan gevoed door de overtuiging dat iemand niet goed genoeg is. Dit leidt tot een voortdurende behoefte aan externe validatie.
• Stemmingswisselingen: De onzekerheid en angst die voorkomt bij verlatingsangst zorgt voor snelle en onvoorspelbare stemmingswisselingen, volgens een studie uit 2010 in Journal of psychopathology and behavioral assessment. Hierdoor kan iemand zomaar van extreme aanhankelijkheid naar boosheid of terugtrekking gaan, afhankelijk van hoe veilig of bedreigd ze zich voelen in de relatie.
• Diepe onzekerheid: De persoon heeft een fundamentele onzekerheid over de stabiliteit en duurzaamheid van relaties; dit vormt de kern van verlatingsangst. De ander is telkens overtuigd dat anderen niet loyaal zijn en verwacht voortdurend om uiteindelijk in de steek te worden gelaten.
• Angst voor alleen zijn: De gedachte om alleen te zijn, zelfs voor korte tijd, kan leiden tot paniek, volgens de Amerikaanse psycholoog en professor Lee Anna Clark in Clinical psychology review.
• Gevoel van leegte: Zonder de aanwezigheid van een hechtingsfiguur voelt de persoon zich van binnen leeg en zonder doel. De aanwezigheid van anderen is nodig om de eigen identiteit en waarde te bevestigen.
• Overgevoeligheid voor kritiek: Een lichte opmerking of kritische noot wordt makkelijk opgevat als een persoonlijke aanval of een teken van een aankomende afwijzing.

Fysieke symptomen

• Paniekaanvallen: Het lichaam schiet in een vecht-of-vlucht-modus bij de dreiging van verlating, of zelfs de gedachte daaraan, volgens Duitse onderzoekers in European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience. Dit leidt tot een paniekaanval met lichamelijke klachten zoals hyperventilatie, duizeligheid en misselijkheid.
• Slaapproblemen: De angst om alleen gelaten te worden of de zorgen over wat iemand gaat overkomen in de relatie zorgen voor slapeloosheid, onrustige slaap of nachtmerries over verlating. De nachtelijke uren zijn namelijk vaak eenzaam en bieden meer ruimte om te piekeren.
• Hartkloppingen: Een verhoogde hartslag en hartkloppingen, zelfs in rusttoestand. Verlatingsangst activeert namelijk het sympathische zenuwstelsel, volgens een studie uit 2020 in Psychophysiology, wat een stressreactie op gang brengt bij de aanhoudende angst.
• Spanningshoofdpijn of migraine: Fysieke spanning in de nek- en schouderspieren, wat leidt tot chronische hoofdpijn of migraineaanvallen. Dit is een lichamelijke manifestatie van de onderliggende angst.
• Maag- en darmklachten: Klachten zoals buikpijn, misselijkheid, diarree of maagzweren. De darmen zijn nauw verbonden met de hersenen, volgens de neurobioloog Jane Foster in Trends in neurosciences, waardoor chronische stress en angst ook de spijsvertering kunnen verstoren.

Gedragssymptomen

• Claimend gedrag: De persoon is extreem aanhankelijk, zoekt voortdurend contact en verlangt om alle tijd met de partner door te brengen. Dit gedrag is vaak een onbewuste poging om de relatie te “verzekeren” en te voorkomen dat de partner afstand neemt, volgens een studie uit 2008 in Journal of personality and social psychology.
• Vermijdingsgedrag: De persoon houdt mensen op afstand en vermijdt intimiteit en diepgaande relaties. Dit is een reactie om de pijn van verlating te voorkomen.
• Zelfdestructief gedrag: Overmatig alcohol- of drugsgebruik, onveilige seks en andere vormen van zelfdestructief gedrag zijn een vorm van zelfmedicatie die helpen met het onderdrukken van de angst, volgens een studie door Amerikaanse wetenschappers uit 2022 in Pharmacology biochemistry and behavior.
• Relatie-hoppen: De persoon is bang om alleen te zijn waardoor ze van de ene relatie naar de andere springen. Elke relatie dient als een pleister op de wond van de verlatingsangst.
• Overdreven aanpassingsvermogen: Om te voorkomen dat de partner weggaat, zal de persoon zich overmatig aanpassen aan de behoeften en wensen van de ander. Ze veranderen zichzelf om zo “onmisbaar” te worden.
• Behoefte aan controle: Voortdurend de relatie en partner controleren vanwege een angst voor het onbekende. Dit kan variëren van het monitoren van sociale media tot het bepalen van de dagelijkse routine van de partner.

Wat zijn de oorzaken van verlatingsangst?

De oorzaken van verlatingsangst liggen vooral in vroege levenservaringen en traumatische gebeurtenissen. Hieronder worden de veel voorkomende oorzaken van verlatingsangst in detail besproken en uitgelegd.

• Trauma’s in de kindertijd: Vroege, negatieve ervaringen zijn de meest significante factoren die bijdragen aan de ontwikkeling van verlatingsangst. Onderzoek naar deze Adverse Childhood Experiences (ACEs) heeft aangetoond dat hoe meer traumatische ervaringen een kind heeft, des te groter het risico op het ontwikkelen van psychische problemen zoals verlatingsangst op latere leeftijd, volgens onder meer Canadese onderzoekers in Child Abuse & Neglect.
  • Verlies van een ouder of verzorger: Het overlijden van een ouder of een scheiding op jonge leeftijd heeft een grote impact, volgens de psycholoog Antonia Bifulco in het handboek Attachment across the life cycle. De interpretatie van een kind van zo’n verlies is vaak een ‘verlating’. Dit creëert een diepgewortelde angst dat belangrijke personen ook verdwijnen.
  • Emotionele verwaarlozing: Wanneer de primaire verzorger emotioneel niet beschikbaar was (bijvoorbeeld door depressie, verslaving of onverschilligheid), leert het kind dat emotionele behoeften onbelangrijk zijn. Zo ontstaat een diepe onzekerheid en een gebrek aan vertrouwen in de beschikbaarheid van anderen, volgens Italiaanse onderzoekers in een studie uit 2015 in Child and Adolescent Mental Health.
  • Inconsistente opvoeding en onveilige hechting: Inconsistent gedrag van een ouder, zoals het ene moment liefdevol zijn en het volgende moment emotioneel afstandelijk, leidt tot een angstige hechtingsstijl. Het kind leert niet te vertrouwen op de voorspelbaarheid van de zorg. Dit leidt tot constante onzekerheid en een diepe angst om verlaten te worden.
• Latere levenservaringen: Hoewel de kindertijd cruciaal is, kunnen ook latere gebeurtenissen verlatingsangst triggeren of verergeren, blijkt uit een twintig jaar durende studie naar verlatingsangst en hechtingsproblemen door de Amerikaanse kinderpsycholoog L. Alan Sroufe in Attachment & human development.
  • Traumatische scheidingen of relatiebreuken: Een plotselinge of pijnlijke beëindiging van een belangrijke relatie kan de angst voor verlating activeren of creëren.
  • Vriendschappen die plotseling eindigen: Het verlies van een belangrijke vriendschap kan een soortgelijk effect hebben als een romantische breuk, volgens een studie uit 2003 in Journal of Social and Clinical Psychology, vooral als het verlies onverwacht of onverklaarbaar is.
  • Verlies van een dierbare: Het overlijden van een familielid of vriend versterkt de angst voor verlies en eenzaamheid, volgens emeritus professor en psycholoog Phillip Shaver in Current opinion in psychology. Dit draagt bij aan verlatingsangst.
• Erfelijkheid en biologische factoren: Naast omgevingsfactoren spelen ook biologische en genetische factoren een rol bij de aanleg voor verlatingsangst, blijkt uit een studie uit 2012 naar tweelingen door onderzoekers van het MRC Social, Genetic and Developmental Psychiatry Centre van King’s College in Londen.
  • Genetische aanleg voor angststoornissen: Uit onderzoek blijkt dat angststoornissen, waaronder separatieangststoornis, deels genetisch bepaald zijn, zoals een studie uit 2015 in Psychiatry and clinical neurosciences. Wanneer een familielid een angststoornis heeft, is de kans groter dat men zelf ook aanleg heeft om verlatingsangst te ontwikkelen.
  • Neurobiologische mechanismen: Bij verlatingsangst speelt de amygdala, het hersengebied dat verantwoordelijk is voor het verwerken van angst en emoties, een sleutelrol, volgens de Amerikaanse psychiater Scott Rauch in The Human Amygdala. Bij mensen met verlatingsangst is de amygdala namelijk vaak overactief, waardoor ze overmatig reageren op de (dreiging van) scheiding.

Wat zijn de gevolgen van verlatingsangst?

De gevolgen van verlatingsangst zijn breed en beïnvloeden alle levensgebieden, zowel privé als op werk. Uiteindelijk kunnen ze leiden tot ernstige problemen in het dagelijks functioneren. De angst om verlaten te worden, kan relaties, een carrière, sociale interacties en de mentale gezondheid ernstig schaden.

Impact op relaties

Verlatingsangst heeft een verwoestende impact op relaties en creëert vaak precies datgene wat de persoon vreest: verlating, volgens een studie uit 2021 in Journal of Social and Personal Relationships. Dit wordt de self-fulfilling prophecy genoemd. Door overmatige aanhankelijkheid, controledrang of jaloezie duwt iemand met verlatingsangst de partner weg, waardoor de relatie onder druk komt te staan en uiteindelijk kan eindigen.

Een veelvoorkomend patroon in relaties met verlatingsangst is de push-pull dynamiek, volgens relatiepsycholoog Mario Mikulincer in Journal of personality and social psychology. De persoon met verlatingsangst hunkert enerzijds naar nabijheid en intimiteit. Maar wanneer de partner te dichtbij komt, neemt de angst voor afwijzing de overhand en wordt juist afstand gecreëerd. Dit gedrag is een defensief mechanisme. De cyclus van aantrekken en afstoten is uiteindelijk uitputtend voor beide partijen. Ook jaloezie en controledrang zijn relatiekillers. Elke interactie van de partner met anderen wordt dan als een bedreiging gezien en de controledrang waar dit toe leidt, vermindert de kwaliteit van de relatie.

Verlatingsangst en verslaving

Verlatingsangst verhoogt de kwetsbaarheid voor verslaving, volgens een studie uit 2015 in Substance Abuse. Door aanhoudende angst, stress en emotionele pijn is de kans groter dat iemand gevoelens wilt dempen met verslavende middelen of gedragingen. Dit wordt zelfmedicatie genoemd. Alcohol, drugs, gokken, of eten worden dan gebruikt als een ontsnapping aan de innerlijke onrust en de angst. Deze middelen bieden een tijdelijke verlichting, maar versterken op de lange termijn de onderliggende problemen en creëren zo een nieuwe cyclus van afhankelijkheid.

Uit onderzoek blijkt ook een sterke comorbiditeit tussen verslavings- en hechtingsstoornissen, zoals een studie uit 2018 in Psychological bulletin. Vooral de angstige en gedesorganiseerde hechtingsstijlen zijn vaak een onderliggende factor bij de ontwikkeling van verslaving. Het middelenmisbruik wordt dan gebruikt om de hechtingsbehoeften en de emotionele pijn van verlatingsangst te compenseren.

Verlatingsangst kan daarnaast leiden tot codependency, waarbij de persoon de angst om alleen te zijn aanpakt door zich volledig te richten op de behoeften van een ander, volgens onderzoek uit 2023 door Brittany Collins van Liberty University. De eigen identiteit wordt opgeofferd om de relatie in stand te houden, wat leidt tot een ongezonde afhankelijkheid. Zo kan verlatingsangst ook resulteren in relatieverslaving. De persoon blijft in giftige relaties en kan er niet uitstappen uit angst om alleen te zijn, zelfs als de relatie schadelijk is.

Hoe herken je verlatingsangst bij jezelf?

Je herkent verlatingsangst bij jezelf door eerlijk te reflecteren op je gedachten, gevoelens en gedragspatronen in relaties. Het is belangrijk om te onderscheiden of er sprake is van normale relatie-onzekerheid of met een diepgewortelde, pathologische angst. Normale relatie-onzekerheid speelt af en toe op, vooral aan het begin van een relatie. Pathologische verlatingsangst is echter een terugkerend patroon dat het vermogen om een gezonde, stabiele relatie te onderhouden, belemmert. Hieronder worden signalen van verlatingsangst besproken in relaties en in vriendschappen.

Signalen in relaties

Hieronder wordt een lijst gegeven van signalen van verlatingsangst in relaties.

• Intense angst voor alleen zijn: Je voelt paniek bij de gedachte dat je partner je verlaat, zelfs zonder concrete aanleiding. Je vermijdt alleen zijn en zoekt constant gezelschap, zelfs als je moe bent.
• Constante behoefte aan geruststelling: Je vraagt je partner regelmatig of ze nog van je houden of nog bij je willen zijn. Ondanks geruststelling keert de twijfel vaak snel terug.
• Extreme jaloezie en controledrang: Je bent overmatig jaloers en probeert de partner te controleren. Je voelt de behoefte om te weten waar ze zijn, met wie ze praten en wat ze doen.
• Claimend gedrag: Je probeert de relatie te domineren en wilt alle tijd met je partner doorbrengen.
• Overdreven aanpassing: Je verliest je eigen identiteit door je volledig aan te passen aan de behoeften en wensen van je partner. Je doet dit uit angst dat je niet goed genoeg bent zoals je bent, en dat je door aanpassing ‘onmisbaar’ wordt.
• Een cyclus van aantrekken en afstoten: Je bent extreem aanhankelijk, maar wanneer de relatie te intens wordt, duw je de partner juist van je af. Dit is een beschermingsmechanisme: Je saboteert onbewust de relatie voordat je de kans krijgt om verlaten te worden.

Signalen in vriendschappen

In de lijst hieronder worden signalen besproken van verlatingsangst in vriendschappen.

• Sociale vermijding: Je wilt geen nieuwe mensen ontmoeten of diepe vriendschappen aangaan, omdat je bang bent voor de mogelijke pijn van afwijzing of verraad. Je kiest ervoor om eenzaam te blijven als beschermingsmechanisme.
• Overdreven reacties op afstand: Als een vriend niet meteen reageert op een bericht of een afspraak moet afzeggen, voel je direct een diepe angst en het gevoel dat de vriendschap voorbij is.
• Afhankelijkheid van vriendschappen: Je gebruikt vriendschappen om je innerlijke leegte te vullen en zijn daarmee een doel op zich.
• Zelfsabotage: Je saboteert vriendschappen zelf, bijvoorbeeld door overdreven claimend of jaloers te zijn, om zo de uiteindelijke afwijzing zelf te controleren.

Wat zijn de behandelmogelijkheden voor verlatingsangst?

De behandelmogelijkheden voor verlatingsangst zijn verschillende therapievormen die zich richten op het helen van hechtingstrauma’s, waaronder schematherapie, EMDR en cognitieve gedragstherapie. De keuze voor een specifieke therapie hangt af van de ernst van de symptomen en de onderliggende oorzaken. Een combinatie van therapieën is vaak het meest effectief. De behandelduur is afhankelijk van de complexiteit van het probleem, maar kan variëren van enkele maanden tot meerdere jaren.

Schematherapie

Schematherapie is een effectieve behandelmethode voor verlatingsangst, volgens een studie uit 2006 in Journal of clinical psychology, met name wanneer deze bestaat uit diepgewortelde patronen en overtuigingen die in de kindertijd zijn ontstaan. Het richt zich op het identificeren en herstructureren van zogenaamde ‘schema’s’, vaste denk- en gedragspatronen. Door het verlating schema heeft de persoon de overtuiging heeft dat belangrijke personen hen uiteindelijk zullen verlaten of dat relaties onstabiel zijn.

Een belangrijke techniek in schematherapie is limited reparenting. De therapeut neemt de rol aan van een ‘goede’ ouder die de emotionele behoeften vervult die de cliënt in de kindertijd heeft gemist. Zo ontstaat een veilige hechtingsrelatie met de therapeut. Hierdoor leert de cliënt om vertrouwen op te bouwen en emotionele behoeften te herkennen en te uiten.

EMDR bij verlatingsangst

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) helpt bij verwerking van trauma’s die aan de basis liggen van verlatingsangst, volgens traumapsycholoog David van den Berg in Behaviour research and therapy. Voorbeelden van deze trauma’s zijn heftige scheidingen, het verlies van een dierbare op jonge leeftijd, of emotionele verwaarlozing. EMDR werkt via desensitisatie. Dit houdt in dat de cliënt de traumatische herinnering oproept terwijl de therapeut een vorm van stimulatie toepast, meestal oogbewegingen. De hersenen worden zo geholpen om de herinnering beter te verwerken, waardoor de emotionele lading ervan afneemt. Meestal worden voor een EMDR-behandeling specifieke herinneringen getarget, zoals het precieze moment van een scheiding of een specifieke gebeurtenis van emotionele verwaarlozing.

Cognitieve gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie is een veelzijdige en effectieve therapie voor angststoornissen, waaronder verlatingsangst, volgens een studie uit 2006 in Journal of Cognitive Psychotherapy. Het richt zich op het doorbreken van de vicieuze cirkel van negatieve gedachten, gevoelens en gedragingen. Mensen met verlatingsangst hebben vaak cognitieve vervormingen, zoals catastroferen (uitgaan van het slechtst denkbare scenario) en overgeneraliseren. Een partner die wat later thuis komt, roept dan bijvoorbeeld meteen de gedachte op dat de partner de relatie verlaat. CGT helpt bij het identificeren en uitdagen van deze irrationele gedachten. Dit wordt onder meer gedaan via het herstructureren van gedachten, blootstelling aan situaties die angst opwekken en gedragsexperimenten.

Mindfulness en zelfcompassie

Mindfulness en zelfcompassie zijn aanvullende technieken die zich niet richten op het oplossen van de angst, maar wel helpen om op een gezonde manier hiermee om te gaan. Mindfulness ondersteunt normale emoties door je aandacht te richten op het huidige moment, in plaats van het verleden of de toekomst. Enkele praktische oefeningen voor mindfulness zijn mindful ademen (focussen op je ademhaling wanneer angst opkomt) en een body scan (focussen op lichamelijke sensaties om in het hier en nu te blijven). Zelfcompassie is ook belangrijk wanneer iemand verlatingsangst overwint, omdat verlatingsangst vaak gepaard gaat met een diep gevoel van schaamte en lage zelfwaarde.

Hoe ga je om met verlatingsangst in een relatie?

Je gaat om met verlatingsangst in een relatie door open communicatie, het stellen van gezonde grenzen en het werken aan veilige hechting. Het aanpakken van verlatingsangst vereist inzet van beide partners om het patroon van angst, afhankelijkheid en wantrouwen te doorbreken. Soms is relatietherapie nodig om ongezonde dynamieken te doorbreken en te helpen met tools om veilige communicatie op te bouwen. Hieronder worden praktische tips gegeven voor de persoon met verlatingsangst en de partner.

5 tips voor de persoon met verlatingsangst

De eerste stap voor de persoon met verlatingsangst is om deze angst te erkennen en verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen emoties. Het doel moet zijn om eigenwaarde op te bouwen en minder afhankelijk te zijn van de partner voor fijne gevoelens. 5 andere praktische tips voor de persoon met verlatingsangst staan in de lijst hieronder.

1. Communiceer angsten zonder beschuldigingen: Praat openlijk met de partner over verlatingsangst. Gebruik ‘ik’-boodschappen, zoals “Ik voel me angstig als ik een tijdje niks van je hoor,” in plaats van beschuldigingen zoals “Je belt nooit terug.”
2. Werk aan zelfstandigheid: Ontwikkel een leven los van je partner. Besteed tijd aan hobby’s, vriendschappen en de carrière om het gevoel van eigenwaarde te vergroten en de behoefte te verminderen met de partner te zijn.
3. Bouw aan eigenwaarde: Verlatingsangst is vaak geworteld in een laag zelfbeeld. Werk aan zelfvertrouwen door successen te vieren en negatieve zelfpraat te herkennen en te vervangen door positieve affirmaties.
4. Ontwikkel gezonde copingstrategieën: Leer omgaan met angst in plaats van te reageren met claimend gedrag. Schrijf gedachten op, beoefen mindfulness of meditatie, of ga sporten. Dit helpt met het verwerken van angst in plaats van te handelen op basis van een paniekgevoel.
5. Focus op het nu: Breng de aandacht terug naar het huidige moment bij een neiging om te piekeren over de toekomst of het verleden. Dit helpt met het aarden van de angst en vermindert catastrofale gedachten.

5 tips voor de partner van iemand met verlatingsangst

Als partner is het belangrijk om steun te bieden, maar ook om duidelijke grenzen te stellen om te voorkomen dat de relatie ongezond wordt. Draag geen verantwoordelijkheid om de angst van de partner op te lossen, maar wel om een veilige en stabiele omgeving te bieden. In de lijst hieronder staan 5 praktische tips wanneer je partner verlatingsangst heeft.

1. Geef consistente geruststelling: Wees consistent en betrouwbaar in je acties, want dit bouwt aan een gevoel van veiligheid.
2. Stel duidelijke grenzen: Stel grenzen aan claimend gedrag, zoals het controleren van de telefoon of het eisen van je locatie. Doe dit wel op een rustige en liefdevolle manier, met uitleg dat deze grenzen nodig zijn om de relatie gezond te houden.
3. Probeer triggers te vermijden: Wees proactief in communicatie bij mogelijke triggers om zo een paniekaanval te vermijden. Geef bijvoorbeeld aan een bericht te sturen bij een avondje uit met vrienden, om mogelijke angst te verminderen.
4. Erken de gevoelens, maar keur het gedrag af: Laat je partner weten hun angst te begrijpen en erkennen, maar maak ook duidelijk bepaald destructief gedrag niet te accepteren.
5. Moedig zelfstandigheid aan: Stimuleer de partner om tijd voor zichzelf te nemen en eigen interesses na te jagen.

Waar kun je hulp vinden voor verlatingsangst?

Je kunt hulp vinden voor verlatingsangst bij verschillende zorgverleners en instanties in Nederland. De eerste stap is meestal naar de huisarts gaan. Deze zal de klachten onderzoeken en je doorverwijzen naar de juiste specialist. Bij laagdrempelige problemen is dit de Praktijkondersteuner Huisarts-GGZ (POH-GGZ), maar bij een normale casus van verlatingsangst is een psycholoog de meest gangbare professional voor behandeling. Je kunt een psycholoog ook direct vinden via online platforms zoals de website van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) of door te zoeken naar gespecialiseerde praktijken in jouw regio.

Bij ernstige klachten, of wanneer er sprake is van comorbiditeit (gelijktijdige andere psychische aandoening(en), kan een psychiater worden ingeschakeld. Deze is ook bevoegd om medicatie voor te schrijven die helpen met het verminderen van symptomen zoals angst en depressie. Wanneer verlatingsangst ernstige relatieproblemen veroorzaakt, kan een relatietherapeut helpen. Deze begeleidt beide partners bij het herkennen van ongezonde patronen en het opbouwen van een gezondere communicatie en hechting.

Veelgestelde vragen