Zopiclon: werking, bijwerkingen, verslavend effect en afbouwen

Zopiclon is een snelwerkend slaapmiddel uit de groep van de Z-drugs dat de hersenactiviteit remt via de GABA-A receptor in de hersenen. Het middel helpt bij ernstige, acute slapeloosheid. Bij dagelijks gebruik verliest het na ongeveer twee weken echter zijn effectiviteit. Wie zopiclon langer doorslikt, bouwt snel tolerantie op en loopt groot risico op lichamelijke en psychische afhankelijkheid.

Artsen schrijven in Nederland steeds vaker zopiclon voor de laatste jaren, ondanks het verslavingsrisico. Meer dan 60.000 Nederlanders hebben in 2025 zopiclon voorgeschreven gekregen, volgens cijfers van het Zorginstituut Nederland. Dit is een verdubbeling van het aantal gebruikers in 2020.

Deze pagina legt uit hoe zopiclon in de hersenen werkt, welke bijwerkingen kunnen optreden en hoe een afhankelijkheid ongemerkt ontstaat. Ook bespreekt de pagina het verschil tussen de slaappillen zopiclon, zolpidem en temazepam, hoe veilig afbouwen mogelijk is, en waar professionele hulp beschikbaar is als zelfstandig stoppen niet meer lukt.

Wat is zopiclon?

Zopiclon is een kortwerkend slaapmiddel uit de groep Z-drugs, ook bekend onder de merknaam Imovane. Zopiclon lijkt op een benzodiazepine en wordt ingezet voor de behandeling van ernstige, kortdurende slapeloosheid. Het helpt gebruikers om makkelijker in slaap te vallen door hersenactiviteit te dempen. Het middel is in Nederland beschikbaar als zopiclon 3,75 mg en zopiclon 7,5 mg tabletten.

De medische richtlijnen schrijven voor dat zopiclon alleen voor een kortdurende behandeling mag worden gebruikt, bij voorkeur een paar dagen tot hooguit twee weken, volgens onder meer de ‘Standaard Slaapproblemen’ van het Nederlands Huisartsen Genootschap. In de praktijk slikken veel mensen het middel veel langer door, volgens onder meer een Finse studie uit 2020. Dit komt omdat stoppen na een paar weken al niet meer zonder klachten lukt.

Hoe werkt zopiclon in de hersenen?

Zopiclon werkt door de gevoeligheid van de GABA-A-receptoren in de hersenen en het centrale zenuwstelsel te verhogen. GABA (gamma-aminoboterzuur) is de belangrijkste remmende signaalstof (neurotransmitter) in de hersenen. Het binden van zopiclon met deze receptoren in de hersenen versterkt het rustgevende effect van GABA, volgens een studie uit 2015 in British journal of pharmacology. De hersenactiviteit neemt zo af, gedachten vertragen en de spieren ontspannen. Gaan slapen is zo makkelijker.

Zopiclon en andere Z-drugs zijn scheikundig gezien een cyclopyrrolon. Dit betekent dat ze anders in elkaar steken dan een traditioneel slaapmiddel. Het gebruik van zopiclon werkt echter op dezelfde manier als benzodiazepinen. Ze grijpen op hetzelfde punt in de hersenen in. Dit verklaart waarom zopiclon dezelfde risico’s op gewenning, tolerantie en lichamelijke afhankelijkheid kent als benzo’s, volgens wetenschappers in een studie uit 2019 in International Journal of Neuropsychopharmacology.

Hoe snel en hoe lang werkt zopiclon?

Zopiclon werkt binnen 15 tot 30 minuten na inname al en zorgt dan voor slaperigheid. Het medicijn heeft een relatief korte halfwaardetijd van gemiddeld 3,5 tot 6,5 uur. Dit zorgt dat zopiclon snel door het lichaam wordt afgebroken. De werkingsduur kan alsnog tot in de vroege ochtend doorlopen. Hierdoor voelen veel zopiclon gebruikers bij het opstaan een katergevoel of het reactievermogen verminderen, vooral ouderen, volgens onderzoekers van de Universiteit van Gent in European geriatric medicine. Autorijden wordt daarom de eerste 16 tot 24 uur na inname van zopiclon afgeraden vanwege de verhoogde kans op sufheid en vertraagde reflexen.

Is zopiclon een sterke slaappil?

Ja, zopiclon is een sterke slaappil die het centrale zenuwstelsel krachtig en snel onderdrukt. Het medicijn is specifiek ontwikkeld voor het verkorten van de inslaaptijd en het verbeteren van de slaapkwaliteit op de korte termijn, volgens een studie uit 2017 in Journal of clinical sleep medicine. Het effect neemt bij dagelijks gebruik echter wel binnen enkele weken duidelijk af door gewenning.

Binnen de categorie van zware slaappillen neemt zopiclon een vergelijkbare positie in als benzodiazepinen en andere Z-medicijnen. Het biedt een krachtige, directe demping van de hersenactiviteit, maar valt onder dezelfde risicocategorie wanneer het langer wordt gebruikt dan voorgeschreven. Het verschil tussen zopiclon met andere sterke slaapmiddelen is vooral de precieze werkingsduur en de snelheid waarmee het lichaam de stof afbreekt.

Zopiclon en alcohol

Gelijktijdig gebruik van zopiclon en alcohol is gevaarlijk en wordt sterk afgeraden volgens de medische richtlijnen zoals onder meer in het Farmacotherapeutisch Kompas. Beide middelen hebben een dempende werking op het centrale zenuwstelsel en versterken elkaar exponentieel. Dit betekent dat de combinatie kan leiden tot extreme sufheid, ernstige geheugenstoornissen en black-outs. Het risico op een levensgevaarlijke ademhalingsdepressie neemt ook fors toe, waarbij de ademhaling gevaarlijk traag wordt of helemaal stopt.

Wat zijn de bijwerkingen van zopiclon?

De bijwerkingen van zopiclon zijn vooral slaperigheid overdag, een vervelende, aanhoudende nasmaak in de mond, en geheugenverlies. De bijwerkingen van zopiclon zijn in de lijst hieronder opgesomd.

• Bittere metaalsmaak: De meest gemelde bijwerkingen van zopiclon is een metaalachtige of bittere smaak in de mond. Zo’n twee derde van alle gebruikers heeft hier last van, blijkt uit een studie uit 2009 in Pharmacology Biochemistry and Behavior. Deze nasmaak en droge mond kan urenlang aanhouden. Het effect ontstaat doordat de werkzame stof voor een deel via het speeksel wordt uitgescheiden.
• Sufheid overdag en kater-effect: Zopiclon wordt pas vanaf de nacht langzaam door het lichaam afgebroken, waardoor gebruikers overdag last kunnen houden van een suffer gevoel, verminderde concentratie en vertraagde reacties. Dit kan aanvoelen als een kater.
• Geheugenverlies en black-outs: Zopiclon veroorzaakt soms anterograde amnesie, een vorm van geheugenverlies waarbij informatie van kort na de inname niet goed wordt opgeslagen. Gebruikers vergeten hierdoor gebeurtenissen of gesprekken die plaatsvonden vlak voordat ze in slaap vielen.
• Slaapwandelen en handelingen zonder herinnering: Een deel van de zopiclon-gebruikers krijgt te maken met slaapwandelen, volgens een studie uit 2013 in Neuropsychiatric disease and treatment. Ook kunnen mensen volledige handelingen uitvoeren en hier geen herinnering aan hebben, zoals uit bed opstaan, eten klaarmaken of zelfs autorijden.
• Gewichtstoename: Zopiclon heeft zelf geen directe bijwerking op de stofwisseling. Wel kan zopiclon indirect leiden tot gewichtstoename, volgens onderzoekers van Harvard Medical School in een rapport uit 2024. Dit komt door nachtelijke eetbuien tijdens een staat van verminderd bewustzijn. Dit ‘slaapeten’ vindt plaats doordat het remmingsvermogen afneemt.
• Rebound-slapeloosheid: Stoppen met zopiclon of na uitwerking van een dosis kan ervoor zorgen dat de slapeloosheid sterker terugkeert. Deze ‘rebound-slapeloosheid’ maakt het erg lastig om de pil te laten staan, volgens een studie uit 2001 in European archives of psychiatry and clinical neuroscience.
• Verwardheid en vallen bij ouderen: Het dempende effect van zopiclon kan leiden tot verwardheid, desoriëntatie en minder controle over de spieren. Dit gebeurt vooral bij oudere gebruikers, volgens een Frans onderzoek uit 2003 in European archives of psychiatry and clinical neuroscience. Zij lopen meer risico op struikelen en ernstige valpartijen als bijwerkingen optreden, vooral wanneer iemand ’s nachts naar het toilet moet.

Is zopiclon verslavend?

Ja, zopiclon is verslavend. Sommige mensen denken dat het middel niet verslavend zou zijn doordat zopiclon een Z-drug is, een klasse medicijnen die werd ontwikkeld als een veiliger alternatief voor traditionele benzodiazepinen. Deze aanname klopt niet. Zopiclon werkt in op dezelfde GABA-A-receptoren in de hersenen als benzodiazepinen, waardoor het centraal zenuwstelsel op dezelfde manier gewend raakt aan de aanwezigheid van de stof, volgens de Duitse psychiater-onderzoeker Michael Soyka die gespecialiseerd is in verslavingsproblemen bij medicijnen.

Het proces van gewenning bij zopiclon verloopt snel, volgens neurowetenschapper Reinhard Steinberg in het handboek Sleep—Wake Disorders. Vaak treedt al binnen twee tot drie weken van dagelijks gebruik tolerantie op: de oorspronkelijke dosering levert dan niet meer hetzelfde slaapverwekkende effect doordat de gevoeligheid van de receptoren in de hersenen afneemt. Vanaf dat moment ontstaat er snel een combinatie van lichamelijke en psychische afhankelijkheid.

De fysieke afhankelijkheid bij zopiclon ontwikkelt doordat het lichaam de eigen neurotransmitterbalans aanpast en zopiclon nodig heeft om nog tot rust te komen, volgens een Italiaanse studie uit 2002 in Neuropharmacology. Bij het verminderen of stoppen ontstaan directe ontwenningsverschijnselen. De psychische afhankelijkheid ontstaat doordat de gebruiker het idee ontwikkelt dat deze niet meer zonder de pil in slaap kan vallen, volgens verslavingspsychiater Udo Bonnet in Deutsches Ärzteblatt International. De angst voor een slechte nacht maakt het mentaal vrijwel onmogelijk om zonder medicatie naar bed te gaan.

De grootste valkuil bij zopiclon is rebound-slapeloosheid. Dit houdt in dat de slapeloosheid sterker terugkeert op het moment dat iemand probeert te stoppen. Gebruikers zien deze rebound-slapeloosheid als het ‘bewijs’ dat de slaapstoornis nog steeds onverminderd aanwezig is en dat ze de pil echt nodig hebben. In werkelijkheid gaat het om een tijdelijke ontwenningsklacht, volgens een studie uit 2004 in Clinical pharmacokinetics. Het kost echter moeite om in te zien en te vertrouwen dat deze slapeloosheid weer weggaat als het stoppen wordt volgehouden.

Wanneer is zopiclongebruik problematisch?

Zopiclongebruik is problematisch bij bepaalde gebruikspatronen en gedragsveranderingen. De lijst hieronder geeft 5 signalen die een indicatie zijn van problematisch zopiclongebruik.

• Je gebruikt zopiclon langer dan de voorgeschreven periode van maximaal twee weken.
• Je verhoogt de dosering op eigen initiatief omdat de voorgeschreven hoeveelheid niet meer werkt.
• Je ervaart onrust, paniek of spanning bij het idee om ’s avonds geen pil bij de hand te hebben.
• Je zoekt naar manieren om zopiclon te kopen zonder recept.
• Je combineert de slaappil met alcohol of andere rustgevende middelen om toch het gewenste effect te bereiken.

Plaatsing: onder de H3 “Wanneer is zopiclongebruik problematisch?” Format: genummerde lijst, zeven items, elk maximaal zes woorden Alt-text: Infographic met zeven signalen van zopiclonafhankelijkheid, waaronder dosering verhogen en niet meer kunnen slapen zonder zopiclon

Herken je een of meerdere van deze punten? Lees meer op onze pagina Ben ik verslaafd?

Wat is het verschil tussen zopiclon, zolpidem, temazepam en oxazepam?

Het verschil tussen zopiclon, zolpidem, temazepam en oxazepam is vooral de snelheid van de effecten en de werkingsduur. Zolpidem heeft een zeer korte werkingsduur en is daardoor vooral gericht op inslapen. Zopiclon en temazepam hebben een langere halfwaardetijd en worden daarom ook ingezet voor doorslapen. Oxazepam (een andere benzodiazepine die ook vaak bij slaapproblemen wordt ingezet) werkt het langzaamst in en heeft daarnaast een sterke angstdemppende werking overdag.

In de tabel hieronder worden de verschillen tussen zopiclon, zolpidem, temazepam en oxazepam getoond.

De effecten en werking zelf verschillen nauwelijks tussen de medicijnen. Zopiclon, zolpidem en temazepam werken op dezelfde receptoren in de hersenen en dragen een vergelijkbaar risico op afhankelijkheid, ondanks het feit dat zopiclon en zolpidem Z-drugs zijn en temazepam en oxazepam benzodiazepinen.

Zowel Z-drugs als benzodiazepinen stimuleren de GABA-A-receptor om de hersenactiviteit te dempen. Het lichaam past zich bij dagelijks gebruik van al deze middelen op dezelfde manier aan. Dit betekent dat het risico op lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid bij zopiclon even groot is als bij traditionele slaapmedicatie, volgens een Deense bevolkingsstudie uit 2024. Overstappen van het ene middel naar het andere neemt de onderliggende afhankelijkheid dus niet weg, omdat het brein op dezelfde manier gestimuleerd blijft worden.

Hoe bouw je zopiclon af?

Je bouwt zopiclon af door de dagelijkse dosering over een langere periode geleidelijk te verlagen, altijd onder begeleiding van de behandelende arts of een gespecialiseerde verslavingsarts. ‘Cold turkey’ stoppen met zopiclon is medisch niet verantwoord, volgens richtlijnen van het Britse NICE (National Institute for Healthcare and Excellence). Plotseling stoppen zorgt namelijk voor een te grote schok voor het centrale zenuwstelsel. Dit veroorzaakt intens ongemak en kan gevaarlijke lichamelijke complicaties opleveren.

Een veilig zopiclon afbouwschema duurt gemiddeld een paar weken tot meerdere maanden, volgens Italiaans onderzoek uit 2025 in het vakblad Sleep Medicine. De precieze duur hangt af van hoelang het middel is gebruikt, de hoogte van de opgebouwde dosering en ander medicijngebruik. Probeer een afbouwschema nooit zelf uit te rekenen. Experimenteer ook niet met het afbreken of verkruimelen van tabletten. Een arts kan het beste bepalen wat nodig is om succesvol én veilig af te bouwen en volledig te stoppen met zopiclon.

Tijdens de afbouwperiode is de kans groot dat rebound-slapeloosheid zich voordoet, waarbij de oorspronkelijke slaapproblemen (sterker dan eerst) terugkeren. Dit is een normale lichamelijke reactie op de dosisverlaging en is alleen tijdelijk van duur.

Ontwenningsverschijnselen van zopiclon

De ontwenningsverschijnselen van zopiclon zijn hieronder opgesomd.

• Rebound-slapeloosheid: Ernstige slaapproblemen keren tijdelijk terug. Dit effect maakt mensen angstig en is vaak de belangrijkste reden dat pogingen om te stoppen mislukken, volgens onderzoekers in een studie uit 2025 in Psychopharmacology.
• Angst en onrust: Het dempende en verdovende effect van het medicijn valt weg, waardoor het zenuwstelsel overprikkeld reageert. Dit kan zorgen voor paniek, nervositeit en een gejaagd gevoel overdag.
• Prikkelbaarheid: Snel gefrustreerd, veel stemmingswisselingen, agitatie en een kort lontje.
• Zweten en hartkloppingen: Het lichaam gaat tijdens de ontwenning door een stressreactie. Dit zorgt mogelijk voor overmatig (nacht)zweten, trillen en een onrustige of versnelde hartslag.
• Misselijkheid: Maag- en darmklachten, waaronder een misselijk gevoel, verminderde eetlust of buikkrampen.
• Epileptische insulten: Plotseling stoppen na langdurig gebruik van (zeer) hoge doseringen kan leiden tot levensgevaarlijke toevallen. Dit is de reden waarom bij een groot risico op ontwenningsverschijnselen altijd strikte medische begeleiding noodzakelijk is.

De tabel hieronder toont een tijdlijn van de ontwenningsverschijnselen van zopiclon.

Let op! Als er sprake is van een echte medicijnverslaving kunnen klachten sneller gevaarlijk worden door de hogere intensiteit. Ambulant afbouwen volgens de instructies van een arts kan met deze ernstige ontwenningsverschijnselen dan ook erg uitdagend zijn. Een klinische detox met 24/7 medische begeleiding kan een antwoord zijn op de vraag hoe je toch veilig en succesvol kunt stoppen met zopiclon.

Waar kun je hulp krijgen bij een zopiclonverslaving?

Hulp bij een zopiclonverslaving begint vrijwel altijd bij de huisarts. De huisarts beoordeelt het gebruik vertrouwelijk en bepaalt in overleg welke vorm van afbouwen het veiligst is. Het meest geschikte behandeltraject voor een zopiclonverslaving hangt af van meerdere factoren, waaronder de duur van gebruik van zopiclon, de opgebouwde tolerantie en specifieke individuele factoren.

Bij een relatief lage dosering en als er geen sprake is van andere ernstige factoren, kan het afbouwen vaak thuis plaatsvinden. Dit gebeurt met behulp van een gestructureerd afbouwschema via de huisarts of via een ambulante detox.

Gebruik je zopiclon al jaren, slik je extreem hoge doseringen, of wordt het middel gecombineerd met alcohol, benzodiazepinen of andere verslavende middelen? In deze situaties is thuis afbouwen vaak niet veilig genoeg. Een opname voor een klinische detox garandeert de lichamelijke en mentale veiligheid die de thuissituatie niet kan bieden.

Onthoud dat alleen lichamelijk afbouwen bij een verslaving vaak niet voldoende is. Om te voorkomen dat u na het stoppen terugvalt, richten speciaal ontwikkelde behandelmethodes zich op het aanpakken van de psychische afhankelijkheid en de onderliggende slaapproblemen of angsten. Deze kunnen zowel tijdens een ambulant traject als tijdens een klinische opname worden toegepast.

Hulp nodig bij het stoppen met zopiclon? Blijf er niet alleen mee rondlopen. Neem anoniem en vrijblijvend contact op met onze medewerkers via 020 – 532 0030 om je situatie te bespreken en voor advies over welke behandelvorm het beste bij jou past.

Veelgestelde vragen over zopiclon