Wat is Lorazepam? Effecten, Bijwerkingen en Verslaving

Lorazepam (in Nederland ook bekend onder de merknaam Temesta) is een populair kalmerend middel dat bij gebruikers al binnen enkele weken kan leiden tot verslaving. Lorazepam behoort tot de groep benzodiazepinen en is volgens cijfers van het Zorginstituut Nederland de meest gebruikte ‘benzo’ na oxazepam. Het medicijn helpt effectief bij slapeloosheid, paniekaanvallen en psychische onrust, en werkt al binnen een uur.

Op deze pagina vind je uitleg over de precieze effecten en bijwerkingen van het middel. Ook bespreken we uitgebreid de risico’s van het gebruik en hoe je veilig kunt afbouwen bij een afhankelijkheid.

Wat is lorazepam?

Lorazepam is een kalmerend medicijn met een hoog verslavingspotentieel dat behoort tot de groep ‘benzodiazepinen‘.Het heeft kalmerende, rustgevende en ontspannende effecten op gebruikers. Lorazepam wordt vooral ingezet voor het behandelen van angststoornissen en paniekaanvallen. Ook wordt lorazepam soms als kortdurend slaapmiddel gebruikt. Daarnaast wordt het medicijn ingezet bij acute epilepsie-aanvallen en als pre-anestheticum bij een medische ingreep.

Vanwege het verslavingspotentieel en de mogelijk ernstige bijwerkingen is lorazepam in Nederland alleen verkrijgbaar op doktersrecept. Het verslavingspotentieel is ook de reden dat het medicijn als slaapmiddel alleen kortdurend mag worden ingezet, volgens een studie uit 2021 in Neurology international, omdat gebruikers anders snel een afhankelijkheid kunnen ontwikkelen. Lorazepam wordt hier vaak verkocht onder de merknaam Temesta.

Wat is de werking van lorazepam?

De werking van lorazepam is het versterken van de effecten van GABA, een belangrijke neurotransmitter die helpt om stress en spanning te onderdrukken. GABA is een afkorting voor gamma-aminoboterzuur en wordt van nature door je hersenen aangemaakt. Het remt vooral de activiteit van bepaalde hersengebieden af, zodat je lichaam in balans kan zijn. Soms is de natuurlijke hoeveelheid GABA echter niet voldoende om (hevige) angst en spanning te voorkomen. Lorazepam versterkt dan de effecten van GABA, waardoor het centrale zenuwstelsel sneller en langdurig wordt gekalmeerd.

DIRECT IEMAND AAN DE LIJN?

Bel voor advies

020 - 532 0030
Ma-Vrij van 07:00 - 22:00

Hoe snel en hoe lang werkt lorazepam?

Lorazepam werkt meestal binnen 1 uur als het oraal wordt ingenomen. De piekeffecten worden na 1 tot 2 uur bereikt, waarna de kalmerende werking gemiddeld 8 tot 12 uur aanhoudt, volgens de geneesmiddeleninformatie van het Farmacotherapeutisch Kompas. De tabel hieronder geeft een overzicht van alle informatie omtrent de werkingsduur op basis van de meest voorgeschreven doseringen van 0,5 mg en 1 mg lorazepam.

Zoals in de tabel hierboven wordt getoond, is lorazepam een middellangwerkende benzodiazepine met een halfwaardetijd van ongeveer 12 tot 16 uur. Dit betekent dat het lichaam relatief snel de helft van de werkzame stof afbreekt. Het nadeel hiervan is dat lorazepam ontwenningsverschijnselen ook al enkele uren na de laatste dosis kunnen optreden. Het vroege ‘rebound-effect’ van lorazepam zorgt zo vaak voor een sterke drang om opnieuw te doseren, volgens een studie uit 2013 in het vooraanstaande medische blad Ochsner Journal. Dit vergroot de kans op lichamelijke afhankelijkheid.

De precieze werkingsduur van lorazepam kan wel verschillen op basis van de dosering. Lorazepam is in Nederland verkrijgbaar als tablet in 4 doseringen: 0,5 mg, 1 mg, 2 mg en 2,5 mg. Bij zware doseringen van 2 of 2,5 mg kunnen de kalmerende effecten 12 tot 24 uur lang aanhouden.

Doseringen van 2 of 2,5 mg worden weinig voorgeschreven doordat ze ook een stapelingsrisico hebben, volgens Harvard Medical School-onderzoeker Philip Wang in American Journal of Psychiatry. Na 24 uur is de eerste dosis meestal nog niet volledig afgebroken in het lichaam, waardoor de bloedspiegel zich dag na dag opbouwt. Dit vergroot de kans op extreme vermoeidheid, geheugenproblemen en een snellere opbouw van lichamelijke afhankelijkheid.

Wat zijn de effecten van lorazepam?

De effecten van lorazepam zijn onder meer het verminderen van angst, het ontspannen van het lichaam en het opwekken van slaap. De precieze effecten en de duur ervan zijn afhankelijk van de dosering, de individuele gevoeligheid voor het medicijn en hoe vaak je het inneemt. Bij langdurig gebruik van lorazepam treedt namelijk tolerantie op, waardoor je dan een hoge dosis lorazepam nodig hebt om dezelfde effecten te bereiken.

Mogelijke effecten van lorazepam zijn:

• Verminderen van angst en spanning
• Ontspannen van spieren
• Sedatie en bevorderen van slaap
• Stoppen van epilepsie-aanvallen

Wat zijn de risico’s van lorazepam?

De risico’s van lorazepam zijn onder meer de kans op verslaving en verschillende bijwerkingen. Bij lorazepam kunnen fysieke en psychologische afhankelijkheid in korte tijd al optreden, volgens een studie uit 2020 in Journal of Neurological Transmission, vooral wanneer je het in hoge dosis gebruikt. Je wordt dan zonder lorazepam onrustig en kunt last krijgen van heftige ontwenningsverschijnselen. Ook kunnen bij normaal gebruik ernstige bijwerkingen optreden, waaronder geheugenverlies en ademhalingsproblemen. In de lijst hieronder worden de belangrijkste risico’s van lorazepam opgesomd en toegelicht.

• Verslaving en ontwenningsverschijnselen: Bij regelmatig gebruik treedt snel tolerantie op. Het lichaam went aan de stof, waardoor een steeds hogere dosering nodig is om hetzelfde effect te bereiken. Abrupt stoppen of minderen zorgt vaak voor een rebound-effect waarbij de oorspronkelijke angst- of slaapklachten sterker terugkeren, vaak gepaard met zware lichamelijke en mentale ontwenningsklachten.
• Verminderde oplettendheid en coördinatie: Lorazepam verslapt de spieren en vertraagt de reactiesnelheid. Dit vergroot het risico op ongelukken in het verkeer. Ook is er meer kans op gevaarlijke valpartijen en botbreuken. Ouderen vallen meer dan 2 keer zo vaak met lorazepam, volgens een Koreaanse studie uit 2022 naar valpartijen onder ouderen die benzodiazepinen gebruiken.
• Ademhalingsproblemen: Omdat het middel het centrale zenuwstelsel sterk dempt, kan ook de automatische ademhalingsprikkel afzwakken. Dit is vooral een groot gezondheidsrisico voor mensen met bestaande longaandoeningen (zoals COPD of slaapapneu).
• Ontwikkelen van slaapstoornissen: Lorazepam wordt regelmatig als kortdurend slaapmiddel wordt ingezet, maar op de lange termijn verstoort lorazepam juist de natuurlijke slaapcyclus (waaronder de belangrijke REM-slaap). Het middel verslechtert zo de algehele slaapkwaliteit en kan chronische slapeloosheid veroorzaken, volgens een studie uit 2023 in CNS & Neurological Disorders.
• Geheugenproblemen: Lorazepam gebruik kan leiden tot tijdelijke geheugenproblemen zoals anterograde amnesie. Dit betekent dat het lichamelijk geen nieuwe herinneringen kan opslaan. Gebruikers weten later dan niet meer wat er is gezegd of gebeurd in de uren nadat de pil is ingenomen.
• Onvoorspelbare (en soms levensgevaarlijke) wisselwerking met alcohol: Zowel lorazepam als alcohol hebben een zwaar dempende werking op het centrale zenuwstelsel. Gelijktijdig gebruik versterkt de effecten van beide middelen exponentieel, met extreme sufheid tot gevolg en een veel groter op een levensgevaarlijke ademhalingsdepressie of coma. Zeker voor mensen met een onderliggende alcoholverslaving is het gebruik van lorazepam daarom erg riskant, volgens een rapport van het Amerikaanse National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA).

Wat zijn de bijwerkingen van lorazepam?

De bijwerkingen van lorazepam zijn zowel lichamelijke als psychische klachten. Ze variëren van moeheid en geheugenproblemen tot duizeligheid en problemen met plassen. Lorazepam bijwerkingen zijn overigens hetzelfde als Temesta bijwerkingen; de werkzame stof in het merkmedicijn is namelijk identiek aan het generieke middel.

De kans op lorazepam bijwerkingen neemt toe bij hoge doseringen, volgens een vroege studie in Clinical Pharmacology & Therapeutics. Ook is er meer kans op bijwerkingen wanneer het medicijn wordt gecombineerd met andere middelen, met name alcohol. Lorazepam moet daarom altijd volgens de instructies van de bijsluiter en arts worden ingenomen. In de lijst hieronder worden veel voorkomende en gevaarlijke bijwerkingen van lorazepam opgesomd en toegelicht.

• Somberheid en depressie: Depressie is een reëel risico als bijwerking van lorazepam. Het medicijn dempt de algehele hersenactiviteit, waardoor het (vooral bij langdurig gebruik) kan leiden tot zware, aanhoudende somberheid. Lorazepam kan zo bestaande klachten verergeren of nieuwe depressieve gevoelens uitlokken, volgens onderzoekers van de Ludwig Maximilian Universiteit in vakblad Frontiers in psychiatry.
• Sufheid, slappe spieren en duizeligheid: De meest directe en merkbare effecten van de kalmerende lorazepam werking. Overdag voelt dit vaak als een aanhoudend zwaar, vermoeid en futloos gevoel.
• Emotionele vervlakking: Lorazepam gebruikers ervaren regelmatig vlakke gevoelens. Dit komt doordat lorazepam niet goed selectief werkt op de hersenen. Naast angst en paniek worden zo ook gevoelens van vreugde en enthousiasme gedempt.
• Concentratieverlies, geheugenproblemen en verwardheid: Het middel vermindert de alertheid en maakt het voor de hersenen lastiger om nieuwe informatie op te slaan. Dit zorgt voor vergeetachtigheid en een verward gevoel.
• Verminderde coördinatie en wazig zien: De spierontspannende eigenschappen hebben ook invloed op de fijne motoriek en de oogspieren. Struikelen of zelfs vallen komt zo vaker voor.
• Allergische huidreacties: In sommige gevallen kunnen er lichte lichamelijke reacties optreden, zoals uitslag of jeuk.

Waarom is lorazepam verslavend?

Lorazepam is verslavend vanwege de werking die het heeft op de neurotransmitter GABA en de invloed van het medicijn op het beloningsmechanisme van de hersenen, volgens benzodiazepinen onderzoeker Lawrence Miller. Dit betekent dat ook het merkmedicijn Temesta verslavend is.

Bij langdurig gebruik raken de hersenen gewend aan de stimulerende werking van lorazepam op GABA. Je maakt hierdoor zelf steeds minder GABA aan. Het risico dat lorazepam verslavend werkt wordt versterkt door de tolerantie die het lichaam al snel opbouwt. Je moet dan steeds meer lorazepam innemen om dezelfde effecten te ervaren, waardoor het lichaam nóg minder GABA uit zichzelf produceert.

Wanneer je een tijd geen lorazepam gebruikt of een lagere dosis inneemt, zakt de hoeveelheid GABA in je hersenen onder het normale niveau. Je krijgt hierdoor last van fysieke en mentale ontwenningsverschijnselen. Ook keren de problemen terug waar je lorazepam in eerste instantie voor gebruikte, zoals onrust, angst en slaapproblemen.

Tijdens de ontwenning zijn de oorspronkelijke klachten vaak heftiger dan normaal. Daarnaast ervaar je mogelijk cravings. De verleiding is daarom erg groot om toch weer te gebruiken. Zo blijft de verslaving in stand, volgens Harvard Medical School-onderzoeker Amber Edinoff in Neurology International.

Hoe lang kan ik lorazepam gebruiken zonder risico’s?

e kunt lorazepam meestal maximaal 2 tot 4 weken lang gebruiken zonder risico’s, volgens de gebruiksinformatie van het Farmacotherapeutisch Kompas. Wanneer het medicijn als slaapmiddel wordt gebruikt of voor stress, zal de arts meestal al na 2 weken aanraden om het gebruik van lorazepam af te bouwen. Dit voorkomt het ontstaan van een afhankelijkheid.

In sommige gevallen mag lorazepam langer dan 4 weken gebruikt worden, vooral bij chronische en sociale angststoornissen. Artsen schrijven het medicijn dan maximaal 2 maanden lang voor. Hierna moet de lorazepam langzaam afbouwen volgens een individueel afbouwschema.

Let extra op als je een verleden hebt met verslaving! Sommige mensen lopen ook meer risico op het ontwikkelen van verslaving door erfelijke aanleg. Maak je je zorgen of lorazepam het juiste medicijn voor je is? Vraag de arts dan om veilige alternatieven.

Alternatieven voor lorazepam

Benzodiazepinen zoals lorazepam zijn niet de enige anxiolytica (angstremmende middelen). Afhankelijk van de klachten kan een arts een veiliger, niet-verslavend alternatief voor lorazepam voorschrijven. Richtlijnen voor langdurig gebruik bevelen onder meer SSRI’s (een groep antidepressiva), buspiron of pregabaline aan.

Soms wordt in overleg met een arts toch gekozen voor een andere benzodiazepine. Dit is afhankelijk van het specifieke doel (zoals het bevorderen van slaap of juist als hulpmiddel bij het afkicken). In de tabel hieronder wordt lorazepam vergeleken met andere veelgebruikte benzo’s.

Stoppen met lorazepam

Stoppen met het gebruik van lorazepam moet zorgvuldig en altijd onder begeleiding van een arts plaatsvinden. Het wordt sterk afgeraden om plotseling te stoppen met lorazepam. De kans op ernstige ontwenningsverschijnselen is namelijk erg groot wanneer je lorazepam te snel afbouwt, zeker wanneer je het medicijn langdurig en in hoge dosering hebt gebruikt. Therapie en medicatie kunnen helpen om mogelijke ontwenningsverschijnselen te beheersen en beperken. Zelfzorg is echter ook erg belangrijk.

Hoe kan ik lorazepam gebruik afbouwen?

Je kunt lorazepam afbouwen met een individueel afbouwschema dat is opgesteld in overleg met de arts. Het afbouwschema zorgt ervoor dat je hersenen en lichaam gewend raken aan een steeds lagere dosering lorazepam, totdat het medicijn niet meer nodig is en de ontwenningsverschijnselen zijn verdwenen.

Lorazepam afbouwen gebeurt meestal door de dosis elke 1 tot 2 weken met ongeveer 25% te verminderen. Soms worden lorazepam taperingstrips voorgeschreven bij het afbouwen. Dit maakt het makkelijker om langzamer en gerichter af te bouwen, met een specifieke dosering. Hieronder is een voorbeeld afbouwschema lorazepam, gebaseerd op richtlijnen van het Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG) en bij een standaard dagdosering van 2 mg.

Let op: dit afbouwschema is niet in beton gegoten. 1 tot 2 weken per stap is een algemene richtlijn, maar het werkelijke tempo hangt volledig af van de ernst van een mogelijke afhankelijkheid. Bij langdurig gebruik duren de ontwenningsverschijnselen langer. Een arts zal dan kiezen voor afbouwen aan de hand van de bestaande symptomen. Dit betekent dat iemand pas naar een volgende, lagere dosering gaat als het lichaam volledig gestabiliseerd is op de huidige dosis. Een afbouwstap kan in de praktijk daardoor soms wel 3 tot 6 weken duren, volgens een studie uit 2023 in Frontiers in Psychiatry.

Ernstige lorazepam afhankelijkheid

Soms is een lorazepam verslaving zo ernstig dat het niet lukt om uit jezelf te stoppen. Volgens onderzoek door Afkickkliniekwijzer is medicijnverslaving dan ook een steeds groter probleem in Nederland. In dat geval kan het verstandig zijn om je op te laten nemen voor je afhankelijkheid in een gespecialiseerde afkickkliniek

Bij behandeling voor een lorazepam afhankelijkheid ontvang je eerst 24/7 medische begeleiding tijdens een lichamelijke detox. Hierna ga je in therapie om achterliggende oorzaken van de verslaving te identificeren en te leren hoe je in de toekomst beter om kunt gaan met triggers. Bij behandeling van medicijnverslaving wordt vaak gekozen voor cognitieve gedragstherapie, motiverende gespreksvoering en algemene counseling.

Zoek jij hulp om te stoppen met lorazepam? Of ken je iemand in jouw omgeving die te veel lorazepam gebruikt? Bel anoniem naar 020 – 532 0030 voor persoonlijk advies van onze medewerkers over de beste behandelopties in jouw situatie.

Wat zijn de ontwenningsverschijnselen van lorazepam?

Ontwenningsverschijnselen van lorazepam zijn psychische en lichamelijke klachten als schokreactie van het centrale zenuwstelsel. Omdat de hersenen gewend zijn geraakt aan de constante dempende lorazepam werking, slaat het zenuwstelsel bij het afbouwen namelijk tijdelijk op hol. Ook veroorzaakt dit vaak een rebound-effect, waarbij de oorspronkelijke angst- of slaapklachten (versterkt) terugkeren. De lijst hieronder geeft een overzicht van veelvoorkomende lorazepam ontwenningsverschijnselen.

• Concentratieproblemen
• Trillende handen en voeten
• Hartproblemen
• Prikkelbaarheid en geïrriteerdheid
• Onrust en angst
• Agressieve en/of depressieve gevoelens
• Ernstige complicaties zoals epilepsieaanvallen en psychose (lorazepam wordt in de psychiatrie soms toegediend om een acute psychose te kalmeren, maar abrupt stoppen met het middel kan ook zélf een psychose uitlokken met hallucinaties of waanideeën.)

Hoe lang duren de ontwenningsverschijnselen van lorazepam?

De ontwenningsverschijnselen van lorazepam duren gemiddeld enkele weken. In extreme gevallen kunnen ze zelfs meerdere maanden aanhouden. Vanwege de relatief korte halfwaardetijd kunnen de ontwenningsverschijnselen al enkele uren na de laatste dosis beginnen.

Veelgestelde vragen