Drank- en Drugsatlas: waar in Nederland is de drank- en drugsoverlast het grootst?

Drank- en drugsoverlast is nergens in Nederland zo zichtbaar als in de badplaats Zandvoort. Dit blijkt uit de Drank- en Drugsatlas van Afkickkliniekwijzer.nl, een index waarin alle 342 Nederlandse gemeenten voor het eerst langs de meetlat zijn gelegd met nieuwe, representatieve politie- en CBS-data (overlastmeldingen voor alcohol en drugs, openbare dronkenschap, rijden onder invloed en Opiumwet-misdrijven). De kustplaats scoort landelijk het hoogst op een gewogen inwonergemiddelde, direct gevolgd door Rotterdam, Dordrecht en Utrecht.

Met de publicatie van deze atlas wil Afkickkliniekwijzer.nl de problematiek rondom middelengebruik concreet en lokaal inzichtelijk maken. De Drank- en Drugsatlas toont de huidige stand van zaken en voorziet gemeenten, beleidsmakers en inwoners van inzichten voor het stimuleren van gerichte preventie en hulpverlening. Hieronder zijn de volledige resultaten per gemeente en een interactieve kaart van Nederland te vinden.

Wat valt op?

1. Grote steden en toeristische trekpleisters kleuren rood. De index laat zien dat de tastbare impact en overlast van drank en drugs zich sterk concentreert in de randstedelijke gebieden en toeristische hotspots. De absolute koploper van de atlas is de badplaats Zandvoort, die de index aanvoert door de hoogste score op openbare dronkenschap en alcohol-/drugsoverlast per inwoner. De grote steden Rotterdam (#2) en Utrecht (#4) scoren per inwoner ook flink boven het landelijke gemiddelde.
2. Amsterdam scoort relatief laag. De grote steden Rotterdam (#2), Utrecht (#4), Den Haag (#9) en Eindhoven (#12) zijn bovenaan te vinden op de landelijke index, terwijl Amsterdam op plek 34 te vinden is. Ook Almere blijft met #256 ver achter op andere stedelijke gebieden.
3. Een Zuid-Limburgse drugscorridor. Heerlen (#7), Roermond (#10), Venlo (#11) en Brunssum (#15) vormen een cluster van middelengebruik en -overlast bij de Belgische en Duitse grens. Heerlen registreert in absolute zin de meeste Opiumwet-misdrijven van Nederland (ruim 330).
4. Studentenstad Leiden meeste overlastmeldingen. Leiden is koploper in Nederland qua meldingen voor alcohol- en drugsoverlast (meer dan 10 op de 1.000 inwoners), gevolgd door Arnhem en Roosendaal (9,6 en 8,2 meldingen per 1.000 inwoners). Studentensteden Delft (#6) en Nijmegen (#11) scoren ook hoog qua overlastmeldingen.
5. Twente drinkt het meest, maar valt nauwelijks op bij de politie. Tubbergen en Dinkelland tellen de meeste overmatige drinkers (12,4% en 10,9%) in heel Nederland, maar scoren zeer laag op geregistreerde overlast én rijden onder invloed. Waar het meest wordt gedronken, is dus niet direct waar de politie ook de meeste problemen noteert.
6. De 3 rustigste gemeenten liggen allemaal in Gelderland. Hattem, Lingewaard en Scherpenzeel sluiten de ranglijst onderaan af. Andere gemeenten in deze top 10 van minste overlast en gebruik liggen verspreid over de rest van het land.

De Drank- en Drugsatlas

Elke gemeente gekleurd op de totaalindex (donker = een hogere score). Beweeg over de kaart voor de cijfers, of klik op een gemeente voor het volledige overzicht. Met de knop wissel je tussen de standaardmethode (min–max) en de percentielrang die ongevoeliger is voor uitschieters.

Top 10 gemeenten

Koploper per indicator

De gemeente die per inwoner het hoogst scoort op elk van de vijf onderdelen.

Provincies op volgorde

Inwonergewogen gemiddelde van de totaalindex per provincie (verandert mee met de gekozen methode).

Alle 342 gemeenten

Een overzicht van de indexcijfers per gemeente en per indicator. Klik op een kolomkop om te sorteren. Zoek of filter op provincie. Klik een rij om de gemeente op de kaart te bekijken.

Bronnen en methode

Voor de Drank- en Drugsatlas combineerde Afkickkliniekwijzer.nl vijf openbare databronnen tot één vergelijkbare index per gemeente. Hieronder leggen we precies uit welke cijfers we gebruikten en hoe de index is opgebouwd.

De vijf indicatoren en hun bronnen

De index is opgebouwd uit vijf indicatoren die samen een evenwichtig beeld geven van de rol van drugs en drank in de samenleving. Voor de zichtbare overlast op straat is gekeken naar het aantal geregistreerde politiemeldingen 'Overlast in verband met alcohol/drugs', voor de openbare orde naar het aantal geregistreerde incidenten voor 'Openbare dronkenschap', voor het daadwerkelijk gebruik naar het percentage volwassen inwoners dat in de Gezondheidsmonitor aangeeft overmatig alcohol te gebruiken, voor verkeersveiligheid door drugs/drank naar het aantal geregistreerde misdrijven voor 'Rijden onder invloed', en voor zicht op de lokale drugscriminaliteit naar het aantal geregistreerde misdrijven rondom de Opiumwet (handel, productie, bezit).

Van ruwe cijfers naar een index

Grote en kleine gemeenten zijn pas eerlijk te vergelijken na het corrigeren voor inwoneraantal. Daarom rekenen we elke indicator eerst om naar een waarde per 1.000 inwoners. Vervolgens schalen we elke indicator naar een score van 0 tot 100, en is de totaalindex het gemiddelde van die vijf scores. Een gemeente die op alle vijf onderdelen hoog scoort, komt dus bovenaan.

Twee manieren om te scoren

Met de knop boven de kaart kun je wisselen tussen de twee schaalmethodes; de cijfers veranderen mee, omdat ze iets anders betekenen:

Min–max (standaard). De hoogst scorende gemeente op een onderdeel krijgt 100, de laagste 0, en de rest ligt daar tussenin. Eenvoudig te lezen, maar gevoelig: één extreme uitschieter (zoals één grote drugsvondst) zet het 100-punt en drukt alle andere gemeenten omlaag. De koploper komt zo op een indexcijfer van 59 uit.

Percentielrang. Hier telt niet de afstand tot de uitschieter, maar de positie van een gemeente. Een score van 80 betekent: deze gemeente scoort hoger dan 80% van alle gemeenten. De indexcijfers liggen daardoor hoger dan bij min–max, maar uitschieters wegen veel minder zwaar, wat een robuustere ranglijst oplevert.

Belangrijk bij de interpretatie

De index meet geregistreerde overlast en misdrijven. De cijfers weerspiegelen daarom mede hoeveel mensen melden en waar de politie handhaaft. Opiumwet-cijfers zeggen vooral iets over opsporing: één grote vondst kan een kleine gemeente sterk laten uitschieten (zoals Hilvarenbeek). In kleine gemeenten zijn de cijfers per 1.000 inwoners gevoelig: één extra registratie verschuift de score fors, en op de Waddeneilanden ontbreken sommige cijfers. Uitgaans- en kustgemeenten worden bovendien beïnvloed door bezoekers. Landelijke cijfers over werkelijk drugsgebruik per gemeente bestaan niet; rioolwateronderzoek (RIVM/Trimbos) bestrijkt slechts circa twintig steden. De atlas brengt dus vooral in beeld waar middelengebruik het zichtbaarst is voor politie en zorg.

Waarom cijfers uit 2024 voor overmatige drinkers

Voor het aandeel overmatige drinkers gebruikt de atlas de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 (GGD/CBS/RIVM), en niet de nieuwere CBS Gezondheidsenquête 2025. Dat is een bewuste keuze: de Gezondheidsenquête is een apart, jaarlijks onderzoek dat alleen landelijke cijfers oplevert, geen uitsplitsing per gemeente. De Gezondheidsmonitor wordt eens per vier jaar uitgevoerd, maar is de enige bron die dit cijfer wel per gemeente biedt, en dus nodig voor een atlas die gemeenten met elkaar vergelijkt. CBS geeft zelf ook aan dat de twee onderzoeken door methodologische verschillen niet zonder meer vergelijkbaar zijn. De editie 2024 blijft daarom de meest recente bruikbare bron totdat in 2028 een nieuwe Gezondheidsmonitor verschijnt.

Definities

Overlast alcohol/drugs

Bij de politie geregistreerde meldingen van overlast door alcohol- of drugsgebruik, per 1.000 inwoners.

Openbare dronkenschap

Geregistreerde incidenten van openbare dronkenschap, per 1.000 inwoners.

Opiumwet-misdrijven

Geregistreerde misdrijven rond de Opiumwet (handel, productie, bezit van drugs), per 1.000 inwoners.

Rijden onder invloed

Geregistreerde misdrijven voor het rijden onder invloed van alcohol of drugs, per 1.000 inwoners.

Overmatige drinker

Iemand die meer drinkt dan 21 (mannen) of 14 (vrouwen) standaardglazen alcohol per week, volgens de definitie van het RIVM. Hier weergegeven als aandeel van de volwassen inwoners.