Rookatlas: waar in Nederland wordt het meest gerookt?

Nergens in Nederland wordt zoveel gerookt als in de stad Groningen. Dat blijkt uit de Rookatlas van Afkickkliniekwijzer.nl, waarin alle 342 gemeenten zijn vergeleken op roken en vapen. Hoewel heel Nederland minder rookt dan in 2012, toen de eerste gestandaardiseerde Gezondheidsmonitor werd gehouden, verschilt de daling sterk per gemeente. In Groningen rookt 22,5% van de volwassenen, tegenover 15,6% landelijk. Daarnaast vapet 4,3% van de Nederlanders. Vapen heeft het roken niet vervangen: waar het roken sinds 2012 het hardst daalde, wordt niet meer gevapet dan elders. Roken en vapen komen vooral samen in de steden: in Rotterdam gebruikt bijna een op de vier volwassenen tabak, een vape of allebei.

Met de publicatie van deze atlas, aan de vooravond van Stoptober, maakt Afkickkliniekwijzer.nl duidelijk in welke gemeenten het rookprobleem het hardnekkigst is en waar de landelijke daling het sterkst achterblijft. Zoek hieronder je eigen gemeente.

Wat valt op?

1. Groningen is de rookhoofdstad van Nederland. In de gemeente Groningen rookt 22,5% van de volwassenen, het hoogste percentage van het land. De grote steden Rotterdam (21,3%) en Amsterdam (21,1%) volgen op korte afstand, allemaal ruim boven het landelijk gemiddelde van 15,6%.
2. In alle 342 gemeenten wordt minder gerookt dan in 2012, het jaar waarin de eerste gestandaardiseerde Gezondheidsmonitor werd gehouden. Zonder één uitzondering. De grootste daling zit in Westerwolde: van 28,9% naar 17,3%, ruim een derde minder. De verschillen tussen gemeenten worden bovendien kleiner: de bandbreedte kromp van 15 tot 30 procent in 2012 naar 10 tot 23 procent nu.
3. Rotterdam is de enige grote stad waar de daling stokt. Sinds 2020 steeg het aandeel rokers er licht, van 22,1% naar 22,9% in de trendreeks, terwijl Amsterdam, Groningen, Heerlen en Kerkrade wel bleven dalen.
4. Vapen heeft het roken niet vervangen, en overlapt vooral in de steden. Hoe hard het roken in een gemeente sinds 2012 ook daalde, er wordt daar niet meer gevapet dan elders. Waar roken en vapen wel samenkomen, is in de steden: Amsterdam, Rotterdam en Groningen horen bij beide tot de hoogste van het land. Vapen piekt in Diemen (8,3%) en Tilburg (8,2%). Landelijk vapet 4,3% van de volwassenen: 5,4% van de 18- tot 64-jarigen tegenover 1,0% van de 65-plussers. Mannen en vrouwen vapen vrijwel evenveel (4,4% en 4,2%), terwijl mannen veel vaker roken (18,1% tegenover 13,1%). Bekijk de twee kaarten naast elkaar.
5. Zuid-Limburg rookt zwaar. Heerlen en Kerkrade staan met allebei 20,4% op plek 4 en 5. In Kerkrade rookt 25,0% van de 18- tot 64-jarigen: een op de vier.
6. Roken volgt de sociaaleconomische kloof, ook op de kaart. Landelijk is al langer bekend dat roken samenhangt met opleiding: in 2024 rookte 21,6% van de volwassenen met basisonderwijs, vmbo of mbo1, tegenover 13,8% van de hbo- en wo-opgeleiden (Trimbos-instituut). De Rookatlas laat zien hoe dat patroon per gemeente uitpakt: in het vijfde deel van de gemeenten waar de meeste inwoners moeite hebben met rondkomen rookt gemiddeld 16,4%, in het vijfde deel met de minste geldzorgen 12,2%. Bij vapen ligt het anders: landelijk vapen de laagst opgeleiden juist het minst. Bekijk roken en vapen naar opleiding.
7. De rookkaart lijkt niet op de drankkaart. Tussen het aandeel rokers en het aandeel overmatige drinkers per gemeente bestaat vrijwel geen verband (correlatie -0,01). Gemeenten met veel zware drinkers, zoals in de Drank- en Drugsatlas, zijn dus niet automatisch de gemeenten met veel rokers.
8. Stad versus dorp, en de minste rokers in Brabant. In gemeenten met meer dan 100.000 inwoners rookt 17,6%, in gemeenten onder de 25.000 inwoners 13,0%. Alphen-Chaam (7,6%), Mook en Middelaar (8,0%) en Castricum (8,1%) sluiten de ranglijst af. Drenthe is met 14,0% de provincie met de minste rokers, Groningen met 19,0% die met de meeste.

Bekijk ook de cijfers per provincie: Groningen · Fryslân · Drenthe · Overijssel · Flevoland · Gelderland · Utrecht · Noord-Holland · Zuid-Holland · Zeeland · Noord-Brabant · Limburg.

De Rookatlas

Kies een laag: het percentage rokers, het percentage vapers, of hoeveel het roken sinds 2012 is gedaald. Donker is meer. Beweeg over de kaart voor de cijfers, klik op een gemeente voor het volledige profiel. Grijs betekent: geen gepubliceerd cijfer.

Ranglijst

Waar daalt roken het snelst?

Verschil in procentpunt tussen 2012, het jaar van de eerste gestandaardiseerde Gezondheidsmonitor, en 2024. RIVM-trendreeks (modelschatting), gemeente-indeling 2024.

Vapen uitgelicht: geen vervanger, wel een stadsgewoonte

Vapen heeft het roken niet vervangen. Hoe hard het roken in een gemeente sinds 2012 ook daalde, dat hangt niet samen met hoeveel er nu wordt gevapet. Wat de twee kaarten wel delen, zijn de steden: Amsterdam, Rotterdam, Groningen en Kerkrade horen voor zowel roken als vapen bij de hoogste van het land. In Rotterdam rookt 21,3% van de volwassenen en vapet 6,2%; samen gebruikt 23,9% tabak, een vape of allebei, bijna een op de vier. Rotterdam is ook de enige grote stad waar de daling van het roken stokt. De kaarten lopen uiteen aan de randen: vapen piekt in Diemen (8,3%) en Tilburg (8,2%), terwijl in Urk veel wordt gerookt (19,0%) maar weinig gevapet (3,3%). Vapen is bovendien een jonge gewoonte zonder geslachtsverschil: 5,4% van de 18- tot 64-jarigen vapet tegenover 1,0% van de 65-plussers, en mannen en vrouwen vapen vrijwel evenveel (4,4% en 4,2%), waar mannen wel veel vaker roken (18,1% tegenover 13,1%). Links het percentage rokers, rechts het percentage vapers; klik op een gemeente om die te openen.

Waar geldzorgen zijn, wordt meer gerookt

Dat roken samenhangt met opleiding en inkomen is landelijk goed gedocumenteerd: mensen met een lagere opleiding roken ruim anderhalf keer zo vaak als hoger opgeleiden. Deze grafiek laat zien hoe dat patroon eruitziet op gemeenteniveau. Alle gemeenten zijn verdeeld in vijf even grote groepen, van weinig naar veel inwoners die moeite hebben met rondkomen; per groep zie je hoeveel procent van de volwassenen gemiddeld rookt. De stip laat zien waar de gekozen gemeente staat.

Bij roken is de opleidingskloof duidelijk: van de mensen met basisonderwijs, vmbo of mbo1 rookt 21,6%, van de hbo- en wo-opgeleiden 13,8%. Bij vapen is dat patroon er niet. De laagst opgeleiden vapen juist het minst (2,1%), de middengroep het meest (4,0%), en die piek komt vooral door jongeren: van de 18- tot 24-jarigen, die vaak nog in opleiding zijn, vapet 8,6%. Op gemeenteniveau loopt het aandeel vapers wel op met de geldzorgen, van 2,9% in het vijfde deel van de gemeenten met de minste geldzorgen tot 4,9% in het vijfde deel met de meeste. Waar dat verband op gemeenteniveau precies vandaan komt, laten deze cijfers niet zien; een opleidingskloof zoals bij roken is het in elk geval niet.

Provincies op volgorde

Percentage rokers per provincie volgens dezelfde Gezondheidsmonitor; het vapen-percentage per provincie is het inwonergewogen gemiddelde van de gemeenten, omdat het RIVM dat cijfer niet op provincieniveau publiceert.

Alle gemeenten

Rokers, vapers, leeftijdsuitsplitsing en daling sinds 2012 per gemeente. Klik op een kolomkop om te sorteren, klik op een rij om de gemeente op de kaart te bekijken.

Bronnen en methode

De Rookatlas combineert drie openbare tabellen uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, het grootste gezondheidsonderzoek van Nederland, dat GGD'en, CBS en RIVM eens in de vier jaar uitvoeren. De editie 2024 (najaar 2024, ruim 454.000 deelnemers van 18 jaar en ouder) is in juni 2025 definitief gepubliceerd en wordt pas in 2029 opnieuw gemeten.

1. Roken per gemeente (CBS StatLine 86137NED)

Het percentage volwassenen dat 'ja' antwoordt op de vraag Rookt u weleens? Alle tabaksproducten tellen mee; vapes, e-sigaretten en verhitte tabak niet. Dit is het hoofdcijfer van de atlas, met een 95%-betrouwbaarheidsinterval en een uitsplitsing naar 18-64 jaar en 65-plus. Voor Schiermonnikoog en Vlieland publiceert het CBS geen cijfer (te kleine steekproef).

2. Vapen (RIVM StatLine 50142NED)

Dezelfde meting, maar met de onderwerpen die alleen de GGD'en hebben uitgevraagd: vapen ('weleens een vape of e-sigaret') en roken en/of vapen. Voor de vier Friese Waddeneilanden publiceert het RIVM één gezamenlijk clustercijfer; de atlas gebruikt dat voor elk van de vier eilanden en vermeldt dit bij de gemeente. Provinciecijfers voor vapen zijn inwonergewogen gemiddelden van de gemeenten. De vergelijking met overmatig drinken in de bevindingen is een correlatie tussen gemeenten (berekend over 340 gemeenten), geen uitspraak over personen.

Roken en geldzorgen

De grafiek 'Waar geldzorgen zijn, wordt meer gerookt' gebruikt het onderwerp 'moeite met rondkomen' uit dezelfde RIVM-tabel. De samenhang tussen roken en opleiding is landelijk goed onderbouwd (Trimbos-instituut, Kerncijfers roken 2024: 21,6% rokers onder mensen met basisonderwijs, vmbo of mbo1 tegenover 13,8% onder hbo- en wo-opgeleiden). De landelijke cijfers naar opleiding komen uit de Gezondheidsenquête en gaan voor vapen over regelmatig gebruik; de atlas zelf meet per gemeente of iemand weleens vapet. De percentages zijn daarom niet onderling vergelijkbaar, alleen de patronen. De atlas voegt aan die landelijke onderbouwing geen eigen verklaring toe, maar laat zien hoe dat patroon op gemeenteniveau zichtbaar wordt (correlatie 0,62 over 338 gemeenten). Dat is een verband tussen gemeenten: uit het feit dat gemeenten met meer geldzorgen ook meer rokers tellen, volgt niet dat het dezelfde inwoners zijn.

De uitspraak dat vapen niet samenhangt met de daling van het roken is getoetst: tussen de daling van het aandeel rokers sinds 2012 en het aandeel vapers in 2024 bestaat per gemeente geen verband (correlatie -0,01 over 342 gemeenten).

3. De daling sinds 2012 (RIVM StatLine 50150NED)

In 2012 werd de Gezondheidsmonitor voor het eerst landelijk gestandaardiseerd uitgevoerd; daarom is dat het startpunt van de trend. De atlas gebruikt de RIVM-reeks 2012-2016-2020-2022-2024, berekend op de gemeente-indeling van 2024, zodat gemeenten die zijn samengevoegd toch vergelijkbaar blijven. Let op: dit zijn modelmatige schattingen (RIVM's kleine-domeinmodel), geen directe steekproefcijfers. Daardoor wijkt het trendcijfer voor 2024 iets af van het hoofdcijfer uit tabel 1 (Groningen: {f1(gron['tr'][-1])}% in de trendreeks tegenover {f1(gron['r'])}% in de directe meting). De atlas houdt beide reeksen daarom strikt gescheiden: kaartkleuren, ranglijsten en het grote cijfer per gemeente komen uit tabel 1; alleen het 'daling sinds 2012'-lijntje en de bijbehorende kaartlaag komen uit tabel 3.

Betrouwbaarheid en kleine gemeenten

Elk cijfer is een steekproefschatting. Gemeenten met een 95%-interval breder dan 8 procentpunt krijgen in de atlas een waarschuwing.

Leeftijd

Dat 65-plussers vrijwel overal minder roken is geen maat voor stoppen: het komt deels doordat zware rokers gemiddeld eerder overlijden en deels doordat oudere generaties anders zijn opgegroeid met tabak. Vergelijk daarom gemeenten binnen dezelfde leeftijdsgroep, niet de leeftijdsgroepen onderling.

Waarom niet de Gezondheidsenquête 2025

Het CBS publiceert jaarlijks ook de Gezondheidsenquête, met recentere landelijke rookcijfers. Die levert alleen landelijke cijfers, geen uitsplitsing per gemeente, en is methodologisch niet zonder meer vergelijkbaar met de Gezondheidsmonitor. Voor een atlas die gemeenten vergelijkt is de Gezondheidsmonitor 2024 de meest recente bruikbare bron.

Snus

Over snus en nicotinezakjes bestaan geen cijfers per gemeente; de verkoop ervan is in Nederland sinds 2021 verboden.

Definities

Rokers

Percentage volwassenen (18+) dat weleens tabak rookt. Vapen telt niet mee.

Vapers

Percentage volwassenen dat weleens een vape of e-sigaret gebruikt.

Daling sinds 2012

Verschil in procentpunt tussen het percentage rokers in 2012 en 2024 volgens de RIVM-trendreeks (modelschatting).

Moeite met rondkomen

Percentage volwassenen dat aangeeft moeite te hebben om rond te komen van het huishoudinkomen.

Rang

Plaats op de landelijke ranglijst van {NRANK} gemeenten met een gepubliceerd cijfer, van meeste naar minste rokers.