Rookatlas: waar in Gelderland wordt het meest gerookt?

Hoe vaak wordt er gerookt in Gelderland? In de Rookatlas, de landelijke vergelijking van roken en vapen per gemeente, staat Gelderland op plek 9 van de twaalf provincies: 14,9% van de volwassenen rookt, tegenover 15,6% landelijk. De provincie telt 51 gemeenten. De meeste rokers wonen in Tiel (19,9%, landelijk #7 van 340), de minste in Rozendaal (8,7%). Met deze cijfers, aan de vooravond van Stoptober, laat Afkickkliniekwijzer.nl zien waar in Gelderland het rookprobleem het hardnekkigst is.

Wat valt op in Gelderland?

1. Tiel is de rookhoofdstad van Gelderland. Met 19,9% rokers staat de gemeente landelijk op plek 7 van 340. Arnhem (19,8%) en Maasdriel (18,8%) maken de top 3 van de provincie compleet.
2. Overal in Gelderland wordt minder gerookt dan in 2012, het jaar van de eerste gestandaardiseerde Gezondheidsmonitor. De grootste daling zit in Doesburg: van 26,0% naar 18,1%, 7,9 procentpunt minder. In Rozendaal ging het het traagst (4,7 procentpunt).
3. Vapen: Tiel voorop. Daar vapet 7,2% van de volwassenen (landelijk 4,3%). In de provincie als geheel vapet 3,8%.
4. 12 van de 51 gemeenten in Gelderland zitten boven het landelijk gemiddelde van 15,6%. De provincie als geheel rookt minder dan gemiddeld.

De Rookatlas: Gelderland

Elke gemeente in Gelderland op dezelfde landelijke schaal als de hoofdatlas. Kies een laag, beweeg over de kaart, of zoek je gemeente.

Ranglijst Gelderland

Waar daalt roken het snelst?

Verschil in procentpunt tussen 2012, het jaar van de eerste gestandaardiseerde Gezondheidsmonitor, en 2024. RIVM-trendreeks (modelschatting), gemeente-indeling 2024. Alleen gemeenten in Gelderland.

Vapen in Gelderland

In Gelderland vapet 3,8% van de volwassenen, tegenover 4,3% landelijk. Het meest wordt er gevapet in Tiel (7,2%), gevolgd door Westervoort (7,0%), het minst in Lochem (1,3%). Roken en vapen overlappen in Gelderland: rookhoofdstad Tiel is ook de gemeente waar het meest wordt gevapet. Landelijk hangt de daling van het roken niet samen met meer vapen; lees de landelijke analyse. Links het percentage rokers, rechts het percentage vapers.

Provincies op volgorde

Percentage rokers per provincie volgens dezelfde Gezondheidsmonitor; het vapen-percentage per provincie is het inwonergewogen gemiddelde van de gemeenten, omdat het RIVM dat cijfer niet op provincieniveau publiceert. Hoe Gelderland zich verhoudt tot de andere elf provincies.

Alle gemeenten in Gelderland

Rokers, vapers, leeftijdsuitsplitsing en daling sinds 2012 per gemeente. Klik op een kolomkop om te sorteren, klik op een rij om de gemeente op de kaart te bekijken.

Bronnen en methode

De Rookatlas combineert drie openbare tabellen uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, het grootste gezondheidsonderzoek van Nederland, dat GGD'en, CBS en RIVM eens in de vier jaar uitvoeren. De editie 2024 (najaar 2024, ruim 454.000 deelnemers van 18 jaar en ouder) is in juni 2025 definitief gepubliceerd en wordt pas in 2029 opnieuw gemeten.

1. Roken per gemeente (CBS StatLine 86137NED)

Het percentage volwassenen dat 'ja' antwoordt op de vraag Rookt u weleens? Alle tabaksproducten tellen mee; vapes, e-sigaretten en verhitte tabak niet. Dit is het hoofdcijfer van de atlas, met een 95%-betrouwbaarheidsinterval en een uitsplitsing naar 18-64 jaar en 65-plus. Voor Schiermonnikoog en Vlieland publiceert het CBS geen cijfer (te kleine steekproef).

2. Vapen (RIVM StatLine 50142NED)

Dezelfde meting, maar met de onderwerpen die alleen de GGD'en hebben uitgevraagd: vapen ('weleens een vape of e-sigaret') en roken en/of vapen. Voor de vier Friese Waddeneilanden publiceert het RIVM één gezamenlijk clustercijfer; de atlas gebruikt dat voor elk van de vier eilanden en vermeldt dit bij de gemeente. Provinciecijfers voor vapen zijn inwonergewogen gemiddelden van de gemeenten. De vergelijking met overmatig drinken in de bevindingen is een correlatie tussen gemeenten (berekend over 340 gemeenten), geen uitspraak over personen.

Roken en geldzorgen

De grafiek 'Waar geldzorgen zijn, wordt meer gerookt' gebruikt het onderwerp 'moeite met rondkomen' uit dezelfde RIVM-tabel. De samenhang tussen roken en opleiding is landelijk goed onderbouwd (Trimbos-instituut, Kerncijfers roken 2024: 21,6% rokers onder mensen met basisonderwijs, vmbo of mbo1 tegenover 13,8% onder hbo- en wo-opgeleiden). De landelijke cijfers naar opleiding komen uit de Gezondheidsenquête en gaan voor vapen over regelmatig gebruik; de atlas zelf meet per gemeente of iemand weleens vapet. De percentages zijn daarom niet onderling vergelijkbaar, alleen de patronen. De atlas voegt aan die landelijke onderbouwing geen eigen verklaring toe, maar laat zien hoe dat patroon op gemeenteniveau zichtbaar wordt (correlatie 0,62 over 338 gemeenten). Dat is een verband tussen gemeenten: uit het feit dat gemeenten met meer geldzorgen ook meer rokers tellen, volgt niet dat het dezelfde inwoners zijn.

De uitspraak dat vapen niet samenhangt met de daling van het roken is getoetst: tussen de daling van het aandeel rokers sinds 2012 en het aandeel vapers in 2024 bestaat per gemeente geen verband (correlatie -0,01 over 342 gemeenten).

3. De daling sinds 2012 (RIVM StatLine 50150NED)

In 2012 werd de Gezondheidsmonitor voor het eerst landelijk gestandaardiseerd uitgevoerd; daarom is dat het startpunt van de trend. De atlas gebruikt de RIVM-reeks 2012-2016-2020-2022-2024, berekend op de gemeente-indeling van 2024, zodat gemeenten die zijn samengevoegd toch vergelijkbaar blijven. Let op: dit zijn modelmatige schattingen (RIVM's kleine-domeinmodel), geen directe steekproefcijfers. Daardoor wijkt het trendcijfer voor 2024 iets af van het hoofdcijfer uit tabel 1 (Groningen: {f1(gron['tr'][-1])}% in de trendreeks tegenover {f1(gron['r'])}% in de directe meting). De atlas houdt beide reeksen daarom strikt gescheiden: kaartkleuren, ranglijsten en het grote cijfer per gemeente komen uit tabel 1; alleen het 'daling sinds 2012'-lijntje en de bijbehorende kaartlaag komen uit tabel 3.

Betrouwbaarheid en kleine gemeenten

Elk cijfer is een steekproefschatting. Gemeenten met een 95%-interval breder dan 8 procentpunt krijgen in de atlas een waarschuwing.

Leeftijd

Dat 65-plussers vrijwel overal minder roken is geen maat voor stoppen: het komt deels doordat zware rokers gemiddeld eerder overlijden en deels doordat oudere generaties anders zijn opgegroeid met tabak. Vergelijk daarom gemeenten binnen dezelfde leeftijdsgroep, niet de leeftijdsgroepen onderling.

Waarom niet de Gezondheidsenquête 2025

Het CBS publiceert jaarlijks ook de Gezondheidsenquête, met recentere landelijke rookcijfers. Die levert alleen landelijke cijfers, geen uitsplitsing per gemeente, en is methodologisch niet zonder meer vergelijkbaar met de Gezondheidsmonitor. Voor een atlas die gemeenten vergelijkt is de Gezondheidsmonitor 2024 de meest recente bruikbare bron.

Snus

Over snus en nicotinezakjes bestaan geen cijfers per gemeente; de verkoop ervan is in Nederland sinds 2021 verboden.

Definities

Rokers

Percentage volwassenen (18+) dat weleens tabak rookt. Vapen telt niet mee.

Vapers

Percentage volwassenen dat weleens een vape of e-sigaret gebruikt.

Daling sinds 2012

Verschil in procentpunt tussen het percentage rokers in 2012 en 2024 volgens de RIVM-trendreeks (modelschatting).

Moeite met rondkomen

Percentage volwassenen dat aangeeft moeite te hebben om rond te komen van het huishoudinkomen.

Rang

Plaats op de landelijke ranglijst van {NRANK} gemeenten met een gepubliceerd cijfer, van meeste naar minste rokers.