Verslaafd aan masturberen: Herkennen en stoppen

Masturberen is normaal en gezond, totdat de controle erover verloren gaat. Een masturbatieverslaving kan worden herkend aan de dwangmatige behoefte, het gevoel dat je niet meer zonder kunt, en de negatieve impact die het heeft op werk, studie, relaties en het zelfbeeld. Jaarlijks zoeken duizenden Nederlanders hulp voor deze vorm van gedragsverslaving, op basis van geschatte hulpvragen volgens een studie uit 2016 in vakblad Addiction. Toch rust er nog altijd een sterk taboe op.

Deze pagina legt uit wat masturbatieverslaving precies is en aan welke signalen je een verslaving of probleemgebruik kunt herkennen. Ook bespreekt het wat de effecten van een masturbatieverslaving zijn, van lichamelijke gevolgen tot psychische en relationele problemen. Daarnaast geeft het een overzicht van de beschikbare behandelopties om te stoppen met masturberen.

Wat is masturbatie en wanneer wordt het een probleem?

Masturbatie is het stimuleren van de eigen geslachtsdelen om seksueel opgewonden te raken of een orgasme te bereiken. Bij vrouwen heet dit in de volksmond vingeren en bij mannen aftrekken. Het is een normale en veilige manier om het lichaam te leren kennen en te ontdekken wat je prettig vindt en wat je fantasieën zijn. Masturberen is ook gezond, volgens seksuoloog en onderzoeker Stuart Brody in The journal of sexual medicine. Het werkt ontspannend en is bewezen effectief tegen onder andere stress, slapeloosheid, menstruatiepijn en bepaalde infecties.

Hoe vaak gezond masturberen is, verschilt sterk per persoon. Zowel een paar keer per maand als meerdere keren per dag kan binnen normale patronen vallen. Het aantal keren zelf is geen betrouwbare indicator van wanneer masturberen een probleem wordt. Wat telt, is de vraag of je nog de keuze hebt om te stoppen. Controleverlies is de belangrijkste factor wanneer gedrag problematisch wordt, volgens richtlijnen van de DSM-5 voor gedragsverslaving.

Bij probleemgebruik ervaren mensen vaak ook een toenemende tolerantie. Steeds meer of intensievere prikkels zijn dan nodig voor hetzelfde effect. Dit is vergelijkbaar met wat gebeurt bij andere gedragsverslavingen.

Wat is een masturbatieverslaving?

Een masturbatieverslaving is een gedragsverslaving waarbij er sprake is van een dwangmatige drang om te masturberen en de controle over het eigen gedrag verloren gaat. Masturberen voelt dan als een ‘moeten’. Iemand masturbeert niet meer alleen voor het seksuele plezier, maar gebruikt het als een mechanisme om bijvoorbeeld met spanning om te gaan, negatieve emoties te verdoven of de realiteit te ontvluchten. Het aantal keer dat iemand masturbeert is minder belangrijk dan hoe het gebruikt wordt, volgens de Amerikaanse psychiater Martin Kafka in Archives of sexual behavior.

Ook met masturbatieverslaving kan er een duidelijke wens zijn om te minderen of stoppen met masturberen. Toch mislukken stoppogingen vaak. Het masturberen krijgt zo een grote impact op het dagelijks leven, waar het steeds meer tijd en mentale ruimte opeist. Dit gaat ten koste van werk, studie, hobby’s en intieme relaties. Veel mensen met masturbatieverslaving krijgen uiteindelijk te maken met diepe gevoelens van schuld, schaamte en eenzaamheid, volgens een studie uit 2009 in Sexual and Relationship Therapy.

Wat zijn de oorzaken van een masturbatie verslaving?

De oorzaken van een masturbatieverslaving zijn een combinatie van factoren zoals mentale problemen, blootstelling aan pornografisch materiaal en genetische aanleg. Hieronder worden mogelijke oorzaken van een masturbatieverslaving opgesomd en toegelicht.

• Onverwerkt trauma: Seksueel, emotioneel of lichamelijk trauma kan ertoe leiden dat masturberen gebruikt wordt als coping-mechanisme. Volgens onderzoek uit 2018 in The Journal of Sex Research vertonen traumaslachtoffers vaker problematisch seksueel gedrag om nare gevoelens te verdoven.
• Chronische stress of angst: Masturberen geeft een snelle dopamine- en endorfine-piek in de hersenen, volgens verslavingsonderzoeker Roy Wise in Nature reviews neuroscience. Dit zorgt voor tijdelijke verlichting en ontspanning van chronische stress of angst. Bij regelmatig gebruik hiervan ontstaat echter afhankelijkheid.
• Eenzaamheid en sociale isolatie: Wanneer er geen betekenisvolle, intieme relaties zijn, wordt masturberen de voornaamste vorm van seksuele expressie. Als dit de enige uitlaatklep is, is het risico groter dat het gedrag doorslaat.
• Onderliggende psychische aandoeningen: Aandoeningen zoals een depressie, ADHD of een dwangstoornis (OCS) maken iemand meer kwetsbaar voor dwangmatig seksueel gedrag zoals masturberen, volgens een studie uit 2017 in Archives of sexual behavior.
• Vroege en intensieve blootstelling aan pornografie: Uit onderzoek in Archives of Sexual Behavior door Dr. Mark Griffiths, Bijzonder Hoogleraar in Gedragsverslaving,blijkt dat op jonge leeftijd beginnen met en gewend raken aan pornografie de kans verhoogt op problematisch masturberen. Vaak is er dan ook sprake van een overlappende pornoverslaving.
• Genetische aanleg: Net zoals bij middelenverslavingen en andere gedragsverslavingen, speelt erfelijkheid een rol. Sommige mensen hebben een grotere biologische kwetsbaarheid om verslaafd te raken. Verslaving is erfelijk, voor een gedeelte.

Masturbatie verslaving bij mannen en vrouwen

Een masturbatieverslaving is niet alleen een mannenprobleem, want ook veel vrouwen worstelen ermee, volgens een studie uit 2014 in Journal of Behavioral Addictions. Bij vrouwen rust er echter een groter taboe op dit onderwerp. Hierdoor kunnen meer intense schaamtegevoelens zijn. Ook blijft het probleem langer verborgen en wordt een verslaving vaak in een veel later stadium herkend, volgens de Britse hoogleraar Mark Griffiths.

Tussen mannen en vrouwen verschillen de onderliggende patronen en de manieren waarop masturbatieverslaving zich uit. Bij mannen is het dwangmatig masturberen in de praktijk vooral gekoppeld aan intensief en problematisch pornogebruik. De focus ligt hierbij op de visuele prikkels. Bij een vrouw verslaafd aan masturberen is het gedrag meer gekoppeld aan emotionele regulatie, volgens Italiaanse onderzoekers in Sexual and Relationship Therapy. Het wordt dan dwangmatig ingezet als een mechanisme om stress te dempen, negatieve emoties te verdoven of om te gaan met onverwerkt trauma.

Ook de lichamelijke gevolgen van masturbatie verslaving uiten zich anders bij mannen en vrouwen. Mannen ontwikkelen vaak een verminderde gevoeligheid van de penis en kunnen last krijgen van erectieproblemen tijdens reguliere seks, volgens een studie uit 2016 in Behavioral sciences. Bij vrouwen zorgt de constante overstimulatie van de clitoris ervoor dat het bereiken van een orgasme tijdens partnerseks moeizaam of zelfs onmogelijk wordt.

Het is voor zowel mannen als vrouwen belangrijk om de schaamte voorbij te gaan en hulp te zoeken. De behandelopties voor beide groepen zijn redelijk hetzelfde. Ze zijn wetenschappelijk bewezen effectief om de regie over het leven terug te krijgen, volgens een overzichtsstudie uit 2024 in Frontiers in Psychiatry.

Wat zijn de gevaren van masturbatie verslaving?

De gevaren van masturbatie verslaving zijn een combinatie van lichamelijke en psychische gevolgen, en gevolgen voor het sociale leven en relaties. Hieronder worden deze gevaren van masturbatie verslaving per categorie opgesomd in een lijst.

Lichamelijke gevolgen

• Gevoeligheid geslachtsdelen: De geslachtsdelen worden minder gevoelig door chronische overstimulatie. Dit maakt zowel masturberen als partnerseks minder bevredigend.
• Erectiestoornissen / orgasmeproblemen: Problemen met het libido zorgen voor erectieproblemen (bij mannen) en orgasmeproblemen (bij vrouwen) tijdens seks met een partner. Deze impact is vooral duidelijk bij jonge mannen die veel pornografie gebruiken, volgens een studie uit 2019 in Journal of clinical medicine.
• Vermoeidheid en uitputting: Het masturberen gaat vaak ten koste van rust en zorgt zo voor slaaptekort. Zo ontstaan vermoeidheid en uitputting.
• Huidirritatie en blessures: Intensief en regelmatig masturberen kan leiden tot een geïrriteerde huid en blessures.
• Testosteronrespons: Door gewenning in de chemische processen van de hersenen, activeren seksuele prikkels minder testosteron.

Psychische gevolgen

• Schaamtegevoelens: Gevoelens van schaamte, schuld en een laag zelfbeeld ontwikkelen zich naarmate het masturberen toeneemt.
• Depressie en angst: Depressieve gevoelens en angstklachten ontstaan in veel gevallen of verergeren, vooral wanneer het masturberen als vlucht voor negatieve emoties wordt gebruikt.
• Concentratieproblemen: Het wordt moeilijker om te concentreren op werk of studie. De gedachten gaan voortdurend naar het masturberen.
• Anhedonie: Er wordt minder voldoening gehaald uit activiteiten die eerst wel plezier gaven. Iemand verliest zo motivatie om nog andere dingen te doen. Dit wordt ook wel anhedonie genoemd.

Sociale en relationele gevolgen

• Afstand in intieme relaties: Het gedrag zorgt voor emotionele afstand tussen partners. Degene met de masturbatie verslaving heeft minder interesse in de partner, terwijl de partner zich vervangbaar of afgewezen kan voelen.
• Prestatieproblemen: Prestaties op werk of school nemen merkbaar af door concentratieproblemen en verminderde interesse.
• Sociale isolatie: Het masturberen vindt vaak in de privacy van de eigen kamer of huis plaats. Ook wordt het gedrag veelal verborgen van de omgeving. Dit zorgt dat sociale situaties steeds meer worden vermeden.
• Conflict met eigen normen en waarden: Masturberen kan voor mensen met een religieuze of cultureel strenge achtergrond een taboe zijn. Wie verslaafd aan masturberen is, kan zo een morele worsteling hebben met de eigen normen en waarden.

Ben ik verslaafd aan masturberen?

Om erachter te komen of jij verslaafd bent aan masturberen, zijn er een aantal kenmerken waaraan je een masturbatie verslaving kunt herkennen. In de lijst hieronder worden deze kenmerken van een masturbatieverslaving opgesomd.

• Je wil stoppen met masturberen, maar het lukt maar niet
• Je gedrag wordt steeds extremer
• Je gedrag heeft negatieve gevolgen voor je studie/werk en relatie
• Je voelt je onrustig als je een tijdje niet hebt gemasturbeerd
• Je hebt last van seksuele aandoeningen, waaronder pijn of disfunctie
• Je ervaart schaamte en zelfhaat

Herken je jezelf in drie of meer van deze kenmerken? Dan is de kans groot dat er sprake is van probleemgebruik of een beginnende masturbatieverslaving. Een vrijblijvend gesprek met een psycholoog of seksuoloog kan helpen om meer duidelijkheid te krijgen. Hulp zoeken is geen teken van zwakte, maar een eerste stap naar herstel.

Stoppen met masturberen

Stoppen met masturberen draait niet om volledige onthouding, want masturbatie zelf is normaal en gezond gedrag. Het doel van een behandeling is om de controle over het masturberen terug te krijgen, zodat het weer een keuze wordt in plaats van een dwang. Hoe dat proces eruitziet hangt af van de ernst van de verslaving en de onderliggende oorzaken.

In de lijst hieronder worden de meest effectieve behandelingen voor een masturbatieverslaving opgesomd en kort toegelicht.

• Cognitieve gedragstherapie (CGT): Cognitieve gedragstherapie helpt met het herkennen van de patronen, triggers en gedachten die het gedrag in stand houden. Dit is de meest gebruikte en onderzochte therapievorm bij gedragsverslaving.
• Schematherapie: Bij schematherapie wordt duidelijker welke onderliggende patronen uit de jeugd bijdragen aan het gedrag. Deze realisatie helpt om de onderliggende oorzaken aan te pakken.
• Groepstherapie: Wie verslaafd is aan masturberen ervaart veel schaamte door het taboe dat eromheen heerst. Deze negatieve gedachten kunnen worden verminderd via groepstherapie, waarbij er contact is met lotgenoten en vergelijkbare ervaringen worden gedeeld.
• Seksuologische begeleiding: Een seksuoloog helpt om een gezonde relatie met seksualiteit op te bouwen. Dit is breder dan alleen het stoppen met probleemgedrag en ook belangrijk voor het onderhouden van een gezonde seksuele relatie met een partner.
• Medicatie: Wanneer het problematisch masturberen in belangrijke mate te maken heeft met stemmingsproblemen, kan een arts medicatie zoals SSRI’s voorschrijven. Deze verbeteren de stemming en kunnen soms ook de seksuele drang verminderen.

Zoek je een uitgebreid stappenplan en concrete tips om te stoppen? Bekijk onze speciale pagina over stoppen met masturberen. Daar vind je ook praktische tips met informatie over hoe lang ontwenning duurt en hoe je het beste met triggers omgaat.

Wat zijn de afkickverschijnselen bij stoppen met masturberen?

Wie stopt met masturberen bij dwangmatig gedrag zal vaak afkickverschijnselen ervaren, volgens een Amerikaanse studie uit 2016 in Journal of Behavioral Addictions. Het brein moet namelijk wennen aan het wegvallen van de constante, makkelijke dopamine-pieken. De afkickverschijnselen zijn meestal milder dan klachten bij een lichamelijke ontwenning van middelenverslavingen. Toch kunnen ze zeer intens aanvoelen, omdat ze zowel lichamelijk als emotioneel diep ingrijpen.

Hoe lang deze klachten duren en hoe zwaar ze zijn verschilt sterk per persoon. Het hangt af van hoe lang de verslaving al speelde, het gedrag zelf (wie vaker masturbeert zal meer last krijgen) en of er ook sprake was van intensief pornogebruik. In de lijst hieronder worden veelvoorkomende afkickverschijnselen bij het stoppen met masturberen opgesomd.

• Prikkelbaarheid en stemmingswisselingen: Vooral in de eerste 1 tot 2 weken na het stoppen goed merkbaar.
• Verhoogde seksuele drang: Het stoppen zorgt vaak voor sterke seksuele gedachten en verlangens die zich tijdens de dag opdringen. Het is zo erg verleidelijk om toe te geven aan de cravings om weer te masturberen.
• Concentratieproblemen: De hersenen raken door het stoppen tijdelijk uit balans. De vertrouwde en snelle dopamine-afgifte van masturbatie valt namelijk plotseling weg. Tijdens de aanpassingsperiode zorgt dit vaak voor concentratieproblemen.
• Slaapproblemen: Vooral in de eerste weken ervaren veel mensen moeite met in- of doorslapen. Naast de mentale onrust die ze ervaren, komt dit ook doordat de lichamelijke uitlaatklep van de masturbatie ontbreekt.
• Stemmingsdips: Periodes van depressieve gevoelens, emotionele vlakheid of ‘gewone’ neerslachtigheid.
• Lichamelijke onrust: Iemand kan voortdurend een spanning of rusteloze energie ervaren in het lichaam.

De afkickverschijnselen bij iemand die verslaafd aan masturberen is en stopt, piekt vaak ergens in de tweede week (rond dag 7 tot 14). Volhouden en doorzetten zorgt dat de klachten daarna geleidelijk afnemen. De meeste mensen melden na 4 tot 8 weken een duidelijke, positieve omslag, volgens een studie door onderzoekers van de Britse Nottingham Trent Universiteit in Archives of Sexual Behavior. Ze ervaren dan een meer stabiele stemming, meer natuurlijke energie en betere concentratie. Ook herstel de lichamelijke gevoeligheid. Dit hersteleffect staat binnen online communities (zoals de NoFap-beweging) ook wel bekend als de mentale en lichamelijke “reboot”.

Wat is NoFap?

NoFap is een online gemeenschap van mensen die zich voor een bepaalde periode (of permanent) willen onthouden van masturberen en/of pornografie. De beweging ontstond oorspronkelijk op het platform Reddit. De methode achter NoFap is niet wetenschappelijk ondersteund als een officiële klinische therapie, volgens onderzoekers van de Universiteit van Californië in Current sexual health reports. Toch biedt het voor veel mensen wel waardevolle steun van lotgenoten, door het delen van ervaringen, obstakels en overwinningen. Dit helpt met motivatie voor mensen die de controle over hun gedrag terug proberen te krijgen.

NoFap als een “lifestyle challenge” en de medische behandeling van een gedragsverslaving kunnen echter niet met elkaar worden vergeleken, volgens de Amerikaanse verslavingsonderzoeker Joshua Grubbs in The Journal of Sex Research. Op online forums worden vaak ook onrealistische claims gedaan over de effecten van het onthouden van masturberen, zoals extreme zelfverzekerdheid of lichamelijke transformaties.

De NoFap-beweging kan nuttig zijn door het bieden van steun van lotgenoten, maar kan professionele hulp niet vervangen. Zeker wanneer iemand verslaafd aan masturberen is door onderliggende psychische klachten of onverwerkt trauma. Een therapeut of seksuoloog kijkt verder dan alleen de onthouding en helpt wel met deze factoren.

Zoek jij professionele hulp of wil je iemand in je omgeving helpen? Bel anoniem onze hulplijn 020 – 523 0030 voor advies over klinieken en behandelmethoden die het beste kunnen werken in jouw situatie.

Veelgestelde vragen