Stoppen met alcohol: Tips, effecten en behandeling

Stoppen met alcohol heeft grote gezondheidsvoordelen maar kan op de korte termijn ook zorgen voor lichamelijke en psychische problemen. Wanneer het lichaam en de hersenen afhankelijk zijn van alcohol, ontstaat een schokreactie en krijg je last van ontwenningsverschijnselen. Soms zijn deze zelfs levensgevaarlijk. Op deze pagina vind je uitgebreide informatie over veilig stoppen met alcohol en wanneer je hulp moet zoeken. Ook worden er tips gegeven over hoe je stoppen kunt volhouden en wat je kunt doen bij ontwenningsverschijnselen.

Wat gebeurt er met je lichaam als je stopt met alcohol?

Als je stopt met alcohol drinken begint je lichaam een proces van ontwenning. Organen en lichaamsprocessen zullen slechter functioneren terwijl ze zich aanpassen aan de afwezigheid van alcohol. Welke organen en lichaamsprocessen dit precies zijn, en hoe “slecht” ze zullen functioneren, hangt af van hoe afhankelijk het lichaam is van alcohol. De eerste symptomen beginnen binnen 24 uur na het stoppen met drinken. Sommige klachten kunnen nog maandenlang aanhouden. Naast deze ontwenningsverschijnselen zijn er ook steeds meer positieve veranderingen. Na een paar dagen al nemen de schadelijke effecten van alcohol af en begint het lichaam met herstel, volgens Mark Goldman, voormalig hoofd van het Alcohol and Substance Use Research Institute.

Eerste 24 uur na het stoppen met alcohol drinken

In de eerste 24 uur nadat je stopt met alcohol drinken, werkt je lever hard om de aanwezige alcohol af te breken. Bij mensen die veel en regelmatig drinken, zal het zenuwstelsel overactief beginnen te worden. Dit komt doordat de hersenen zich eerst hadden aangepast aan de verdovende effecten van alcohol. Zonder deze verdoving is de chemische balans in je hersenen even zoek, volgens neurobioloog Sanjiv Bhave in Alcohol Research & Health. Dit zorgt zowel voor lichamelijke als mentale klachten.

Mogelijke ontwenningsverschijnselen in de eerste 24 uur zijn:

• Misselijkheid en zweten
• Gebrek aan eetlust
• Slaapproblemen
• Trillende handen en hartkloppingen
• Hoofdpijn
• Gevoel van onrust en angst
• Prikkelbaarheid, snel boos richting omgeving

Eerste paar dagen na stoppen met alcohol

De ontwenningsverschijnselen zijn de eerste 48-72 uur na het stoppen met alcohol het heftigst. In het lichaam werkt de lever hard om alle afbraakstoffen van de alcohol verder op te ruimen. De meeste mensen ervaren geen andere klachten dan de ontwenningsverschijnselen die al in de eerste 24 uur verschijnen, volgens een studie in American Family Physician uit 2013. Wel kunnen ze toenemen in intensiteit, zoals meer vermoeidheid en slaapproblemen.

Bij een meer ernstige verslaving aan alcohol kunnen ook nieuwe symptomen zich ontwikkelen. Denk aan hallucinaties, verwardheid en epileptische aanvallen. Deze groep loopt ook meer risico op de levensgevaarlijke complicatie delirium tremens tijdens de ontwenning.

Mogelijke ontwenningsverschijnselen in de eerste paar dagen zijn:

• Klachten van de eerste 24 uur nemen toe in intensiteit
• Hallucinaties en verwardheid
• Koorts
• Epileptische aanvallen
• Delirium tremens

1 week na stoppen met alcohol

Na een week aan ontwenning is het lichaam bij veel mensen al bezig met herstel. Het energieniveau begint te stijgen doordat de slaapkwaliteit verbetert, mensen voelen zich mentaal scherper en het eerste gewichtsverlies zet in. Ook uiterlijk is het al te merken dat iemand gestopt is met drinken. Zo verminderen wallen en kringen rond de ogen, en herstelt de dofheid van de huid.

Bij een milde tot matige afhankelijkheid van alcohol zal het einde van de ontwenning rond deze tijd al zijn ingezet. De lichamelijke en psychische klachten kunnen bij een ernstige verslaving nog steeds behoorlijk intens zijn. Rond deze tijd is zelfs de grootste kans op terugval, volgens de Australische verslavingspsycholoog Petra Staiger in een studie in JAMA Psychiatry.

Bekijk ook: Voor en na foto’s stoppen met alcohol

1 maand na gestopt te zijn met alcohol

Na 1 maand zonder alcohol zijn vrijwel alle fysieke klachten verdwenen. Mogelijke leverschade begint rond deze tijd te herstellen (zolang het geen vergevorderde levercirrose is). De lichamelijke verbeteringen zijn duidelijk merkbaar voor jezelf en de omgeving. Je hebt meer energie, de spijsvertering is verbeterd en de huid ziet er gezonder uit.

Ook de mentale ontwenningsklachten zijn bij veel mensen na 1 maand grotendeels weg, volgens een studie uit 2022 in Journal of Addictive Diseases. Dit betekent dat je geen last meer hebt van stemmingswisselingen, angstgevoelens en concentratieproblemen. Bij een zware verslaving zullen die klachten rond deze tijd nog steeds merkbaar zijn, maar gemiddeld wel draaglijker zijn geworden.

3 maanden na stoppen met alcohol

3 maanden na de laatste druppel alcohol is het zichtbare herstel grotendeels voltooid. Dankzij de verbeterde leverfunctie draait het lichaam weer op volle toeren. Dit uit zich onder meer in een sterker immuunsysteem. Na een paar maanden zonder alcohol is er daarnaast sprake van duidelijk gewichtsverlies en een betere conditie.

Ook mentale klachten zijn rond deze tijd verdwenen. De hersenstructuur en hersenfuncties hebben zich al grotendeels kunnen herstellen, volgens onderzoek met MRI-scans in Alcoholism: Clinical and Experimental Research. Dit is vooral merkbaar in je emoties en denkvermogen.

Na 1 jaar zonder alcohol

Een jaar na het stoppen met alcohol drinken is vrijwel al het mogelijke herstel voltooid, volgens een langdurige Italiaanse studie uit 2018 in Psychiatry Investigation. Het lichaam heeft de schade gerepareerd (voor zover dit nog mogelijk is). Het risico op ziektes, waaronder diabetes 2, hart- en vaatziekten en kanker, is aanzienlijk gedaald. Ook mentaal zijn grote verbeteringen. Angstige en sombere gevoelens zijn grotendeels of helemaal verdwenen. Wel kan de impulscontrole blijvend beïnvloed zijn. Dit maakt mensen meer gevoelig voor terugval, vooral bij stress of sociale druk.

Wat zijn de voordelen van stoppen met alcohol?

De voordelen van stoppen met alcohol zijn (gedeeltelijk) herstel van de lichamelijke en psychische schade en een lager risico op het ontwikkelen van ernstige ziektes zoals kanker. Hieronder worden alle voordelen van stoppen met alcohol opgesomd.

• Slaapritme en slaapkwaliteit: Het slaapritme en de slaapkwaliteit verbeteren wanneer geen alcohol gedronken wordt. Alcohol verstoort namelijk de REM-slaap en zorgt dat het lichaam en de hersenen regelmatig wakker worden tijdens de nacht, volgens een grote klinische studie uit 2013 in Alcoholism: Clinical and Experimental Research.
• Gezonder hart: Geen alcohol drinken verlaagt de bloeddruk, vermindert het risico op hartritmestoornissen en verbetert de hartfunctie, volgens cardioloog I-Min Lee van Harvard Medical School in vakblad Circulation. Hoewel chronisch alcoholgebruik het hart beschadigt, kan stoppen deze schade deels terugdraaien.
• Sterker immuunsysteem: Alcohol onderdrukt het immuunsysteem, waardoor infecties makkelijker optreden. Stoppen met drinken versterkt de afweer door herstel van immuuncellen en een betere reactie op ziekteverwekkers, volgens een studie uit 2015 in Alcohol Research: Current Reviews.
• Verlaagde kans op kanker en leverziekten: Stoppen met alcohol verlaagt het risico op kankers zoals mond-, lever- en borstkanker, en leverziekten zoals cirrose, volgens Italiaans onderzoek uit 2001 in British Journal of Cancer. De lever kan zich gedeeltelijk herstellen, afhankelijk van de ernst van de schade.
• Minder ongelukken: Alcohol is een belangrijke oorzaak van verkeersongevallen en valpartijen, volgens volksgezondheidsdeskundige Mark Petticrew in Preventive Medicine. Door te stoppen verminderen deze risico’s omdat de coördinatie en reactievermogen verbeteren.
• Verbeterde stemming: Er is een wetenschappelijk bewezen link tussen alcoholgebruik en depressieve klachten, volgens Harvard professor Roger Weiss. Stoppen met alcohol stabiliseert de stemming doordat chemische processen in de hersenen herstellen, waaronder de dopamine- en serotonineniveaus. Deze belangrijke neurotransmitters spelen een grote rol in het bepalen van de stemming.
• Sterkere relaties: Stoppen met alcohol drinken bevordert herstel van vertrouwen en communicatie en zorgt zo voor sterkere sociale banden, volgens een onderzoek uit 2006 in Journal of Clinical Psychology. Deelname aan ondersteuningsgroepen versterkt dit effect.
• Beter functioneren: Hersenschade door chronisch alcoholgebruik kan deels herstellen, volgens een studie uit 2006 in Alcoholism: Clinical and Experimental Research. Cognitieve functies zoals het geheugen en probleemoplossend vermogen kunnen zo weer beter werken. Hierdoor verbeteren prestaties op werk en school ook.

Wat zijn de effecten van stoppen met alcohol?

De effecten van stoppen met alcohol zijn een combinatie van lichamelijke en psychische ontwenningsverschijnselen in de eerste weken en maanden, en een langzaam, geleidelijk herstel van de opgedane schade aan het lichaam. De lijst van effecten staat hieronder.

Ontwenningsverschijnselen

• Zweten: Overmatig zweten, vooral ’s nachts, komt veel voor tijdens de ontwenning van alcohol. Het wordt veroorzaakt door een overactief autonoom zenuwstelsel dat probeert het lichaam te reguleren na het stoppen van alcohol, volgens bioloog Jan Hoek in Alcoholism: Clinical and Experimental Research. Tijdens deze periode is het lichaam niet in balans (homeostase), waardoor de lichaamstemperatuur zich niet goed aanpast aan de omgeving.
• Trillen: Oncontroleerbare trillingen (tremoren) van het lichaam treden vaak op binnen 6-24 uur na de laatste alcoholinname. Ze zijn met name merkbaar in de handen. De trillingen zijn het gevolg van de verstoring van neurotransmitters zoals GABA en glutamaat in de hersenen, volgens Griekse alcoholonderzoekers in Alcohol health and research world.
• Hoofdpijn: Milde tot ernstige hoofdpijn is een veelvoorkomend ontwenningsverschijnsel bij het stoppen met drinken. Naast de chemische ontregeling in het zenuwstelsel wordt het veroorzaakt door tijdelijke veranderingen in de bloeddruk en dehydratatie, volgens de Spaanse hoofdpijnspecialist David García-Azorín in het vakblad Neurology.
• Hartkloppingen: Een verhoogde hartslag of het gevoel van een bonzend hart treedt op door de verhoogde activiteit van het sympathische zenuwstelsel tijdens de ontwenning, volgens een studie uit 2010 in Journal of Cardiovascular Medicine. Vaak gaat dit ook gepaard met een gevoel van onrust.
• Angstaanvallen: Intense gevoelens van angst of paniek treden tijdens de ontwenning op doordat er geen alcohol meer is om het centrale zenuwstelsel te kalmeren. Ook is de verhoogde activiteit van glutamaat een belangrijke oorzaak voor deze klachten, volgens onderzoekers van de Universiteit Clermont-Auvergne in Alcohol and Alcoholism. Deze neurotransmitter in de hersenen speelt een grote rol bij gevoelens van angst en paniek.
• Hallucinaties: Bij ernstige alcoholontwenning kunnen hallucinaties optreden. Mensen zien, horen of voelen dan dingen die er niet zijn. Hallucinaties tijdens de alcoholontwenning zijn een mogelijk teken van een delirium tremens, volgens een studie uit 2002 in Substance Abuse, en vereisen directe medische aandacht.
• Sombere gevoelens: Negatieve gedachten en depressieve gevoelens ontstaan vaak tijdens de ontwenningsfase. Ze komen voor doordat de hersenen niet meer goed de emoties en stress reguleren, volgens verslavingsonderzoeker David Crockford in Journal of Studies on Alcohol and Drugs. Ook wordt het beloningssysteem in de hersenen niet meer gestimuleerd door de effecten van alcohol, waar het bij langdurig gebruik afhankelijk van is geworden.

Herstel

• Gewichtsverlies: Stoppen met alcohol leidt bij veel mensen tot gewichtsverlies, vooral bij zware drinkers, volgens een studie uit 2015 in Obesity Reports. Alcoholische dranken zoals bier of een glas wijn bevatten gemiddeld veel calorieën. Daarnaast vermindert het stoppen met drinken overeten, doordat de eetlust minder gestimuleerd wordt.
• Meer energie: Verbeterde slaapkwaliteit en herstelde stofwisselingsprocessen zorgen voor meer energie. Zo zijn na de alcoholontwenning onder meer duidelijke verbeteringen zichtbaar in de REM-slaap, volgens slaaponderzoeker Thomas Roth in een klinische studie in Alcohol Research & Health.
• Minder huiduitslag: Stoppen met drinken verbetert de hydratatie van het lichaam en vermindert ontstekingsreacties. Dit leidt tot een gezondere huid en minder uitslag, volgens een studie uit 2000 in Journal of the American Academy of Dermatology.
• Verbeterd denkvermogen: Na de ontwenning begint een geleidelijk (en gedeeltelijk) herstel van beschadigde hersenstructuren, zoals de prefrontale cortex. Dit zorgt onder meer voor een verbeterde concentratie, een beter werkend geheugen en een sneller probleemoplossend vermogen, volgens verslavingsonderzoeker Stéphane Potvin in Addiction Biology.
• Verbeterde stemming: Alcohol heeft depressieve effecten op het zenuwstelsel, onder meer door de werking op het zogenaamde “geluksstofje” serotonine. Na de ontwenning kan het zenuwstelsel stabiliseren en verbetert zo de emotionele stemming, volgens een studie in Journal of Studies on Alcohol onder een groep ex-alcoholisten die met depressie kampten.
• Minder angst: Het GABA-systeem in de hersenen, grotendeels verantwoordelijk voor angstgevoelens, zal na de alcoholontwenning weer normaliseren. Wanneer iemand vaak veel gaat drinken, raakt het GABA-systeem namelijk uit balans en ontstaan angststoornissen, volgens een veel geciteerde studie uit 2000 in Clinical Psychology Review.

Vooral de eerste week zijn de lichamelijke en psychische effecten zwaar. De kans op terugval is in deze periode daarom het grootst, volgens een klinisch onderzoek uit 2018 in Current Clinical Pharmacology. Na de eerste week houden de meeste mensen vooral nog last van psychische klachten. Herstel hiervan kan maandenlang duren.

Daarnaast heeft stoppen met alcohol sociale effecten, zoals avonden thuis blijven in plaats van uitgaan met vrienden. Deze sociale effecten kunnen een belangrijke drijfveer zijn om weer te drinken. Volgens een groep verslavingspsychologen in Journal of Consulting and Clinical Psychology is het veranderen van je sociale netwerk daarom van groot belang om succesvol te minderen of stoppen met alcohol drinken.

Ontwenningsverschijnselen en risico’s bij stoppen

De afhankelijkheid van alcohol bepaalt vooral hoe ernstig de ontwenningsverschijnselen en risico’s bij stoppen met drinken zijn. Een gematigd drinker zal gemiddeld minder last hebben van symptomen na het stoppen met drinken en weinig gezondheidsrisico’s lopen. Wel kunnen leeftijd en de lichamelijke gezondheid een rol spelen in hoe heftig symptomen worden ervaren en hoe bedreigend ze zijn, volgens onderzoekers van Boston University in Drug & Aging.

Ontwenningsverschijnselen zijn ook intenser bij cold turkey stoppen. Het lichaam moet dan plotseling een heftige schok verwerken na langdurig alcoholmisbruik. Bij zware verslaving kan cold turkey stoppen met drinken te gevaarlijk zijn, volgens een studie uit 2014 in CNS Drugs. Het zenuwstelsel is dan te lang chronisch onderdrukt door de alcohol, waardoor het ongeremd en overactief reageert zonder alcohol. Dit leidt tot ernstige complicaties, waaronder een delirium tremens.

Stoppen met alcohol kan levensgevaarlijk zijn. Zoek direct medische hulp wanneer je last hebt van deze symptomen:

• Hoge koorts
• Epileptische aanvallen
• Ernstige verwardheid of desoriëntatie
• Hartritmestoornissen (onregelmatige, snelle of juist zeer langzame hartslag)
• Hallucinaties (dingen zien, horen of voelen die er niet zijn)
• Zelfmoordgedachten

Verschillen in ontwenningsverschijnselen: Mild tot ernstig

Milde ontwenningsverschijnselen bij stoppen met alcohol zijn symptomen zoals tremoren (trillen met handen), hyperactiviteit, slapeloosheid, zweten en hoofdpijn. Ze kunnen variëren in intensiteit, maar zorgen zelden voor gevaarlijke situaties, volgens een Amerikaans bevolkingsonderzoek uit 2022 in  Alcoholism: Clinical and Experimental Research. Deze klachten verschijnen al snel na het stoppen met alcohol drinken, binnen 6 tot 24 uur.

Naast de milde symptomen kunnen ook psychiatrische klachten optreden, zoals hallucinaties en illusies. Deze worden als serieuze klachten gezien, maar zijn meestal niet direct gevaarlijk voor de gezondheid. Ze verschijnen pas na 1 tot 3 dagen.

Ernstige ontwenningsverschijnselen bij stoppen met drinken zijn bewustzijnsstoornissen, insulten (epileptische aanvallen), hartritmestoornissen en ernstige psychiatrische symptomen zoals paranoïde gedrag, desoriëntatie en hyperventilatie. Deze komen ook later pas naar de voorgrond, gemiddeld tussen dag 2 en dag 4 van de ontwenningsfase.

Praktische tips om succesvol te stoppen met alcohol

Succesvol stoppen met alcohol vereist voorbereiding en kennis over het proces van ontwenning en de risico’s van terugval. Met de juiste tips kunnen de moeilijke momenten doorstaan worden die anders leiden tot terugval. Het is ook belangrijk dat een stoppoging langere tijd aanhoudt. Volgens de Duitse neurowetenschapper Sabine Hölter versterken korte periodes van alcoholgebruik en abstinentie namelijk juist het proces van alcoholverslaving.

4 tips voor de voorbereiding bij het stoppen met alcohol zijn:

1. Houd een dagboek bij van het alcoholgebruik. Leg vast wanneer je drinkt, met wie en waarom. Dit helpt om patronen en triggers te herkennen.
2. Leg een stopdatum vast. Een stopdatum is beter dan “morgen ga ik stoppen.” Je kunt zo een geschikt moment kiezen voor de ontwenningsfase, zoals een rustige periode op werk of school.
3. Verken opties voor hulp. Bij een serieus alcoholprobleem kan zelf stoppen gevaarlijk zijn. Vraag om advies van een huisarts, die mogelijk medicijnen kan voorschrijven of je kan doorverwijzen.
4. Bereid de omgeving voor: Verwijder alcohol uit huis en zorg dat je gezonde alternatieven in huis hebt. Informeer ook andere mensen met wie je samenleeft dat je wilt stoppen.

Tips voor eerste dagen en weken na stoppen met alcohol

De kans op terugval is de eerste dagen en weken na het stoppen met drinken het grootst. Met de juiste voorbereiding wordt de kans aanzienlijk kleiner op terugval. Belangrijk is om de ontwenningsfase op waarde te schatten. Dit betekent hulp zoeken wanneer het te zwaar wordt, in plaats van proberen het op eigen houtje te redden, en in te zien dat het ook gaat om doorbijten.

4 tips voor de eerste dagen en weken bij het stoppen met alcohol zijn:

1. Focus op zelfzorg. Ga op tijd naar bed, eet gezond en drink veel water. Plan ook regelmatig rustmomenten in tijdens de dag. Dit helpt het lichaam om ontwenningsverschijnselen te “verwerken”.
2. Houd jezelf bezig. Zoek afleiding van de zucht naar alcohol en houd jezelf bezig, van sporten tot het uitproberen van een nieuwe hobby of een wandeling door het park.
3. Accepteer ontwenningsverschijnselen. Ook met medicatie, voorbereiding en ondersteuning blijft de ontwenningsfase een vervelende periode. Acceptatie hiervan helpt om deze periode te begrijpen als “tijdelijk” en een fase die je door moet zetten.
4. Trek op tijd aan de bel. Stel een verzoek om steun of afleiding niet uit wanneer je het moeilijk hebt. Bel vrienden, familieleden of een therapeut wanneer de kans op terugval groot is.

Tips voor langere tijd stoppen met alcohol drinken

Langetermijnstrategieën helpen om de onthouding van alcohol vol te houden. Volgens Stanford University onderzoeker Rudolf Moos in Addiction valt tussen de 50% en 80% van de mensen die zonder hulp stoppen met alcohol binnen 3 jaar terug in het oude drinkgedrag. Bij mensen die stopten na behandeling ligt het percentage tussen de 20% en 50%. Een combinatie van aandacht blijven houden voor de onthouding en professionele hulp (nazorg) helpen om de kans op terugval te beperken.

3 tips voor langetermijnstrategieën bij het stoppen met alcohol zijn:

1. Blijf werken aan herstel. De ontwenning doorkomen is slechts de eerste stap, het echte werken begint pas hierna. Zorg goed voor jezelf, bezoek steungroepen en plan regelmatig een sessie bij de therapeut.
2. Vul “het gat”. Stoppen met alcohol drinken leidt vaak tot een gat in je leven. Sociaal, maar ook gewoon qua tijdsinvulling. Ontwikkel nieuwe routines en vind nieuwe manieren om je dagen en vrije tijd in te vullen.
3. Zie uitglijders als leermomenten. Een keer toch alcohol drinken betekent niet direct terugval in het oude drinkgedrag. In plaats van verder weg te glijden, is het belangrijk om te analyseren waarom je toch weer dronk en deze triggers in de toekomst proberen te voorkomen.

Tips voor omgaan met sociale situaties na stoppen met alcohol

Sociale situaties vormen vaak triggermomenten om weer te drinken. In de Nederlandse samenleving is alcoholgebruik heel normaal. Dit betekent dat er verleiding om de hoek ligt bij het uitgaan, bijeenkomsten en andere sociale activiteiten. Het is daarom belangrijk om aandacht te schenken tijdens het herstel over de manier waarop met deze triggers en verleidingen om kan worden gegaan.

x tips voor het omgaan met sociale situaties na stoppen met alcohol zijn:

1. Maak vooraf een plan. Laat je niet verrassen en zorg dat je weet of een alcoholvrij drankje ook wordt aangeboden.
2. Oefen met scenario’s om “nee” te zeggen. Bedenk waar je je comfortabel bij voelt en oefen redenen om aan te dragen wanneer je een aangeboden drankje af wilt slaan.
3. Vermijd zo veel mogelijk triggersituaties. Zeker aan het begin van herstel is de verleiding op zoek niet aan te raden. Afspraken afzeggen in plaats van de confrontatie aangaan met herstel kan de beste optie zijn.
4. Regel steun. Zorg dat anderen op de hoogte zijn, bij voorkeur ook fysiek aanwezig in de sociale situatie. Zo kun je hen tijdens moeilijke momenten aanspreken dat je het lastig hebt.

Wanneer professionele hulp zoeken bij stoppen met alcohol?

Professionele hulp zoeken bij stoppen met alcohol is nodig bij een risico op ernstige ontwenningsverschijnselen of wanneer je bij zelfhulp toch weer gaat drinken. Zelf helemaal stoppen met alcohol kan dan grote gevolgen hebben voor de gezondheid en verslavingsgedrag juist versterken. Hulp zoeken is daarom een nuttige en slimme stap dat laat zien dat je in je eigen toekomst wilt investeren. Ook bij een milde afhankelijkheid is het aan te raden om contact op te zoeken met de huisarts voor advies over het stoppen met drinken. Hoewel de risico’s tijdens de ontwenning beperkt zijn, kan deze begeleiding wel helpen met de mogelijke sterke drang die je kunt ervaren om weer te drinken.

Professionele hulp zoeken om te stoppen met alcohol is aan te raden wanneer je:

• Behoorlijk last hebt van ontwenningsverschijnselen, zeker bij ernstige klachten;
• Geen sterk sociaal ondersteunend netwerk hebt;
• Zonder hulp al geprobeerd hebt te stoppen en dit niet lukte;
• Last hebt van andere aandoeningen, van bestaande gezondheidsproblemen zoals hart- en vaatziekten tot psychische aandoeningen als depressie en een angststoornis;
• Alcoholgebruik al voor problemen heeft gezorgd op werk, school, of in de thuissituatie;

Vormen van professionele hulp bij stoppen met alcohol

Er zijn veel vormen van professionele hulp mogelijk om te ondersteunen bij het stoppen met drinken. Ambulante hulp is erg toegankelijk en heeft slechts een beperkte impact. Het kan bestaan uit bezoeken aan de huisarts en een medicijnvoorschrift, of afspraken om de zoveel tijd met een therapeut of counselor. Deze vorm van hulp is vooral aan te raden bij een stabiele thuissituatie en een milde afhankelijkheid.

Een volwaardige ambulante behandeling is intensiever. Dit is een gestructureerder programma waarin ambulante begeleiding bij de detox wordt geboden en meerdere therapiesessie per week worden gevolgd. Ook zijn er af en toe groepsbijeenkomsten. Via een dagprogramma bij een verslavingskliniek krijg je zo brede en intensieve zorg, terwijl je niet je volledige dagelijkse leven hoeft om te gooien. Bij een matige afhankelijkheid van alcohol is zo’n ambulant traject de aanbevolen optie in de Nederlandse GGZ, volgens het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Een opname in een afkickkliniek is de meest intensieve vorm van professionele hulp. Het is allereerst gericht op een klinische detox. De ontwenning volg je dan met 24/7 medische monitoring en begeleiding. Zo worden gezondheidsrisico’s beperkt, kan er op tijd worden ingegrepen en krijg je ondersteuning bij heftige klachten. Hierna volgt een traject van therapie en counseling. Een klinische behandeling is noodzakelijk bij ernstige verslaving, volgens Japanse onderzoekers in Alcoholism: Clinical and Experimental Research. Ook kan het de aanbevolen optie zijn wanneer andere professionele hulp niet voldoende bleek.

Behandelmogelijkheden voor alcoholverslaving

Behandelmethoden voor alcoholverslaving zijn medicatie, therapie, steungroepen en een klinische opname. Ze worden toegepast afhankelijk van de ernst van de ontwenningsfase, of er al eerdere stoppogingen zijn geweest, onderliggende oorzaken en persoonlijke voorkeuren. Een combinatie van medicatie en therapie is volgens wetenschappelijk onderzoek het meest effectief om terugval te voorkomen, volgens een studie uit 2022 door het Nederlandse onderzoeksinstituut Parnassia Addiction Research Centre.

In Nederland worden de meeste behandelingen standaard vergoed door de verzekeraar vanuit de basiszorgverzekering. Sommige medicijnen kunnen wel voor eigen rekening komen, zoals Antabus. Ook kunnen er voorwaarden verbonden zijn aan een vergoeding voor therapie en een klinische behandeling. Dit kan het lastig maken om direct een klinische behandeling te volgen via de verzekeraar.

Medicatie bij alcoholverslaving

Bij de behandeling van alcoholverslaving kunnen verschillende soorten medicijnen worden ingezet. Tegen ontwenningsverschijnselen is in Nederland eigenlijk alleen chloordiazepoxide beschikbaar. Dit heeft een kalmerende werking en verlicht de klachten in de ontwenningsfase. Soms wordt de spierverslapper baclofen voorgeschreven bij alcoholontwenning.

De meeste medicatie bij alcoholverslaving is echter gericht op de onthouding van alcohol. Zo zijn er aversiemiddelen zoals Antabus die een soort allergische reactie geven bij het drinken van alcohol. Volgens Deense onderzoekers in Alcoholism: Clinical and Experimental Research is Antabus vooral op de korte termijn effectief om alcoholgebruik te voorkomen. Ook zijn er middelen tegen de zucht zoals acamprosaat en naltrexon. Ze verminderen het verlangen naar alcohol drinken en helpen zo terugval te voorkomen. Vooral naltrexon is effectief voor abstinentie volgens een studie uit 2004 in Addiction, hoewel de bijwerkingen heftiger zijn dan bij acamprosaat.

Therapie bij alcoholverslaving

Therapie bij alcoholverslaving wordt aanbevolen om de oorzaken van het drinkgedrag te behandelen. Ook helpt het met omgaan met triggers, waardoor de kans op terugval verkleint. Cognitieve gedragstherapie is een van de meest effectieve therapieën in de verslavingszorg, volgens een onderzoeksgroep van psychiaters van Boston University in een studie uit 2010. Het helpt om negatieve gedachten en gedragspatronen te veranderen die zorgen voor het alcoholgebruik. Acceptance en commitment therapie is belangrijk bij het omgaan met cravings en het accepteren van moeilijke gevoelens, waardoor je minder snel terugvalt in gebruik.

Ook kunnen therapieën worden ingezet voor aanvullende psychische klachten en onderliggende oorzaken. Traumatherapieën zoals EMDR en lichaamsgerichte therapie helpen bijvoorbeeld met de verwerking van trauma’s die een rol spelen in het alcoholmisbruik.

Steungroepen bij alcoholverslaving

Steungroepen of zelfhulpgroepen vormen een brug tussen zelfhulp en professionele hulp. Groepsondersteuning en geleidelijke gedragsverandering staan hierin centraal. Hoewel er professionele begeleiding aanwezig kan zijn bij bijeenkomsten, is deze minder individueel en gestructureerd. Wel kunnen bekende steungroepen zoals AA-meetings een behandelaanpak volgen zoals de 12-stappenmethode. Deze methodes zijn niet onomstreden maar kunnen wel effectiever zijn dan alleen een therapeutische behandeling, volgens een recente studie uit 2020 in Alcohol and Alcoholism.

Klinische opname

Een afkickkliniek biedt een combinatie van medische begeleiding, therapie en groepsondersteuning voor het afkicken van alcohol. Door de intensieve zorg, weg van de thuissituatie, kan sneller en effectiever worden gewerkt aan herstel. Een behandelingstraject voor alcoholverslaving duurt gemiddeld 1 tot 2 maanden. Na afloop volg je meestal een nazorgtraject. Dit is belangrijk om blijvend herstel te ondersteunen en vast te houden.

Stoppen met alcohol en je sociale leven

Omgaan met sociale druk is een belangrijk onderwerp bij het stoppen met alcohol dat soms onvoldoende aandacht krijgt. Het alcoholgebruik is vaak direct verbonden met je sociale leven. Zonder veranderingen van deze omgeving zal de sociale druk daarom groot zijn. Dit speelt een belangrijke rol bij terugval, volgens gezondheidsonderzoeker Maureen Walton in Journal of Substance Abuse. Openheid met vrienden en familie over je beslissing om te stoppen is daarom nuttig. Weerstand kun je soms verwachten, maar vaak zal er ook veel steun zijn voor de beslissing. Zo beperk je al in de directe omgeving mogelijke sociale druk.

De snelste manier om met sociale druk om te gaan is echter om een omgeving te zoeken waarin alcohol drinken minder of helemaal niet vanzelfsprekend is. Dit is een reden waarom afkicken in het buitenland ook interessant is voor sommige mensen, die weg willen zijn van hun normale omgeving met alle triggers. Tegelijkertijd is het onvermijdelijk dat je terechtkomt in sociale situaties waarin alcohol geschonken wordt. Daarom is het belangrijk om altijd strategieën paraat te hebben, ook wanneer je de oude omgeving van het alcoholgebruik achter hebt gelaten.

5 tips voor omgaan met sociale druk na het stoppen met alcohol zijn:

1. Vermijd discussie: Je hoeft je niet te verantwoorden. Discussie voegt alleen emotionele stress toe. Loop weg of verander het onderwerp.
2. Zoek bondgenoten: Samen sta je sterker. Vind mensen die ook niet drinken en waarmee het makkelijker is om een evenement door te komen.
3. Oefen wat je zegt: Zorg voor kant-en-klare antwoorden die geen ruimte laten voor doorvragen.
4. Stel grenzen: Vertrek wanneer de verleiding te groot is. Het is geen nederlaag om weg te lopen. Je beschikt over voldoende zelfinzicht om de juiste beslissing voor jezelf te nemen.
5. Bereid alcoholvrije alternatieven voor: Niet-alcoholische dranken zijn steeds gevarieerder, van mocktails en 0.0-bieren tot speciale dranken zonder alcohol zoals kombucha, gemberbier en thee met verse kruiden.

Veelgestelde vragen