Gokverslaving: Oorzaken, signalen, hulp en behandelmethoden

Gokverslaving is een ernstige gedragsverslaving waarbij je de controle over je gokgedrag verliest. Door het onverantwoorde gokken ontstaan vaak snel grote financiële problemen. Jaarlijks verliezen alle Nederlanders alleen met online gokken al meer dan 1 miljard euro, volgens cijfers van de Kansspelautoriteit. Toch wordt een verslaving vaak laat opgemerkt, volgens een studie uit 2011 in Journal of Gambling Studies. Dit komt doordat gokschulden lange tijd verborgen worden gehouden voor de omgeving. Op deze pagina wordt uitgelegd aan welke signalen je een gokverslaving bij jezelf en anderen kunt herkennen. Ook bespreken we hoe je een gokverslaving behandelen kunt en wat je het beste kunt doen wanneer je wilt stoppen.

Wat is een gokverslaving?

Een gokverslaving is een psychische aandoening waarbij je de controle verliest over je gokgedrag. Je kunt dan niet meer uit jezelf stoppen met gokken, zelfs wanneer dit zorgt voor financiële problemen of je relaties beïnvloedt. Meestal wordt je gokgedrag pas langzaam problematisch. Recreatief gokken is een vorm van entertainment, je blijft in controle en het gokken gebeurt slechts af en toe. Bij risicovol gokken begint de controle af te nemen en speel je meer en voor hogere bedragen. In het stadium van verslavend gokken gaan de remmen echt los en verlies je grip op je leven.

In het algemene handboek voor psychologen zijn negen verschillende criteria vastgesteld voor een gokverslaving. Je moet aan minstens vier van de criteria voldoen in deze Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5) voor een officiële diagnose van gokverslaving. Hieronder kun je alle criteria bekijken en zelf beoordelen of jij gokverslaafd bent.

Statistieken gokverslaving in Nederland

In 2023 waren zo’n 2.500 Nederlanders in behandeling voor gokverslaving, volgens de meest recente cijfers van het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (LADIS). Het aantal mensen met een gokverslaving ligt echter flink hoger, omdat veel mensen geen hulp zoeken voor gedragsverslavingen. Schattingen van deskundigen lopen uiteen tussen de 40.000 en 116.000 gokverslaafden in Nederland, volgens Stichting AGOG.

De cijfers van gokverslaafden zullen de komende jaren verder omhoog gaan, volgens het LADIS. Dit komt door de recente legalisering van online gokken. De effecten hiervan op de verslavingszorg zijn pas na meerdere jaren zichtbaar. Mensen wachten namelijk vaak lang voordat ze professionele hulp zoeken voor een gokprobleem. Een online gokverslaving is ook makkelijker te verbergen voor de omgeving dan een offline gokverslaving. Dit zorgt dat je problemen langer kunnen doorwoekeren en escaleren voordat je gedwongen wordt om in te grijpen.

Welke vormen van gokken zijn het meest verslavend?

Fruitautomaten, online gokken en casinospelen zijn de meest verslavende vormen van gokken, hoewel je ook een gokverslaving kunt ontwikkelen bij minder risicovolle spellen zoals krasloten. Sommige spellen of vormen van gokken zorgen minder snel dat je een sterke drang voelt om meteen te spelen, bijvoorbeeld vanwege een ingebouwde rustperiode. Een verslaving aan loterijen is daarom moeilijker te ontwikkelen, volgens gedragsonderzoeker en gokverslavingsdeskundige Anouk Tuijnman. Toch moet je met alle vormen van gokken voorzichtig zijn, ook doordat ze ander verslavingsgedrag kunnen versterken.

Hieronder vind je een overzicht van vormen van gokken en hun risico op verslaving:

Wat zijn de oorzaken van een gokverslaving?

De oorzaken van een gokverslaving zijn een combinatie van individuele en externe factoren. Genetische aanleg en psychologische oorzaken kunnen een belangrijke rol spelen. Ook is er een sociale kant aan gokverslaving. Zo is online gokverslaving in Nederland een steeds groter probleem door de grote beschikbaarheid van online gokspelen en peer pressure van vrienden, volgens een studie uit 2023 in Current Psychology.

Oorzaken van een gokverslaving zijn:

• Biologische factoren: Sommige mensen hebben genetisch aanleg voor verslavingsgedrag. Veranderingen in neurotransmitters zoals dopamine kunnen ook bijdragen aan de ontwikkeling van verslaving. Deze veranderingen worden onder meer gestimuleerd door de opzet en presentatie van (online) gokspelen.
• Psychologische factoren: Bepaalde persoonlijkheidskenmerken kunnen bijdragen aan verslavingsgedrag, zoals mensen die impulsiever zijn en meer risico nemen. Ook kunnen gokproblemen ontstaan door onderliggende psychische problemen, zoals depressie en angststoornissen.
• Omgevingsfactoren: De beschikbaarheid van gokgelegenheden (online en offline) vergroot het risico op riskant gokgedrag. Culturele acceptatie van gokken in de samenleving draagt hieraan bij.
• Sociale factoren: Peer pressure van vrienden of familieleden om te gokken kan bijdragen aan een gokverslaving. Iemand met financiële problemen kan ook eerder worden verleid tot een gokje wagen. Een vicieuze cirkel ontstaat dan wanneer hoge schulden verergeren.

Wat zijn de kenmerken van een gokverslaving?

De kenmerken van een gokverslaving zijn onder meer een obsessie om telkens te gaan gokken en een onvermogen om hiermee te stoppen, ondanks de negatieve gevolgen waar de gokproblemen toe leiden. Iemand met een gokprobleem denkt voortdurend aan gokken. Deze obsessie zorgt dat je andere zaken in het leven begint te verwaarlozen, zoals werk, hobby’s en persoonlijke relaties. Je raakt hierdoor steeds meer in een sociaal isolement. Soms is een sociaal isolement zelf ook een drijfveer om meer te gokken (vooral online), volgens de gedragsverslavingsexpert Mark Griffiths.

Mogelijke kenmerken van een gokverslaving zijn:

• Voortdurende obsessie om te gaan gokken
• Verlies van controle over je gokgedrag, ondanks de negatieve gevolgen waartoe het gokken leidt
• Pogingen om te stoppen mislukken
• Je ervaart ontwenningsverschijnselen zoals slaapproblemen, vermoeidheid en andere symptomen wanneer je een tijd niet gokt
• Je hebt schuld- en schaamtegevoelens over je gokgedrag en houdt het gokken daarom verborgen voor je directe omgeving

Hoe herken je een gokverslaving bij jezelf of een ander?

Je herkent een gokverslaving bij jezelf of een ander aan meerdere signalen en gedragsveranderingen. Het is lastig om je bewust te zijn van een gokverslaving. Dit komt doordat ontkenning en het kleiner maken van je problemen veel voorkomen. Het herkennen van een gokverslaving bij een ander is de laatste jaren ook moeilijker geworden door het legale online gokken. Mensen kunnen zo hun gokprobleem makkelijker verbergen, volgens de Australische onderzoeker Nerilee Hing in New Media & Society. De verslaving en bijbehorende problemen kunnen zich zo makkelijk verder kunnen ontwikkelen.

9 signalen om een gokverslaving te herkennen zijn:

1. Je moet steeds meer geld inzetten om dezelfde opwinding te ervaren.
2. Je wordt onrustig en prikkelbaar wanneer je probeert om minder te gokken of helemaal te stoppen.
3. Je hebt al meerdere keren geprobeerd om te stoppen, zonder succes.
4. Je bent continu bezig gokken, zoals het plannen van strategieën.
5. Je gokt vaak wanneer je je niet fijn voelt (depri, gespannen of angstig).
6. Wanneer je geld verloren hebt, probeer je dit snel terug te winnen door opnieuw te gokken.
7. Je liegt en verbergt hoe zeer je bezig bent met gokken.
8. Je hebt iets belangrijks in je leven (een relatie, carrièremogelijkheden, studieresultaten) in gevaar gebracht of verloren door het gokken.
9. Je bent van anderen afhankelijk voor het oplossen van je financiën door je gokprobleem

Wat zijn de gevolgen van een gokverslaving?

De gevolgen van een gokverslaving zijn groot voor je financiële situatie, sociale relaties en persoonlijke gezondheid. Een gokverslaving leidt vaak tot oplopende gokverliezen en het verwaarlozen van verantwoordelijkheden en relaties. Iemand die gokverslaafd is kan ook sneller een drugsverslaving ontwikkelen, volgens Indiase onderzoekers in Journal of Gambling Issues. Zo zullen de hersenen dopamine nodig hebben door de afhankelijkheid aan de roes van het gokken, wat mogelijk kan worden vervangen door de effecten van middelen als amfetaminen.

Mogelijke gevolgen van een gokverslaving zijn:

• Geldproblemen en oplopende schulden
• Verstoorde relatie met partner, het gezin en vrienden/kennissen
• Juridische problemen: mensen met een gokverslaving kunnen eerder crimineel gedrag vertonen om aan voldoende geld te komen, zoals fraude plegen of stelen van het werk
• Gezondheidsproblemen (onder meer door de stress, spanning en angst rondom het gokken), zoals slaapstoornissen, spijsverteringsproblemen en hoge bloeddruk
• Ontwikkelen van meer verslavingsproblemen (verslaafd raken aan ander risicovol gedrag of middelen)

Wat zijn de risico’s van online gokverslaving?

De specifieke risico’s van online gokverslaving zijn vooral de 24/7 toegankelijkheid en privacy. Dit betekent dat je niet gebonden bent aan bepaalde openingsuren en je het gokgedrag makkelijk kunt verbergen voor de omgeving. Daarnaast zijn er verschillende andere risico’s die bij online gokken vrij uniek zijn. Zo zorgt de snelheid waarmee spellen kunnen worden gespeeld ervoor dat je beloningssysteem veel vaker wordt geactiveerd door winsten en verliezen, volgens verslavingsexpert Mark Griffiths in Journal of Gambling Studies. Ook maken online gokspellen vaak gebruik van algoritmes die winratio’s manipuleren, zodat de speler langer betrokken blijft.

Enkele specifieke risico’s van online gokverslaving zijn:

• Altijd beschikbaar (24/7), wat de drempel verlaagt om weer (of verder) te spelen
• Makkelijk verborgen gehouden voor je omgeving door de privacy
• Spellen gaan sneller, waardoor het beloningssysteem meer intens wordt geactiveerd en verslavingsgedrag sneller kan ontwikkelen
• Algoritmes die zorgen voor misleidende winratio’s en bijna-winstervaringen, waardoor je gemotiveerd blijft om door te spelen
• Met digitale betaalmethoden is het makkelijker om geld uit te geven en besef je minder goed wat je uitgaven zijn, dan wanneer je cash uitgeeft
• Promoties en marketing zijn online veel individueler gericht, met dus een grotere succeskans
• Relatief makkelijk om beschermingsmaatregelen en beperkingen van platforms te omzeilen

Welke stappen kun je zelf nemen om te stoppen met gokken?

Stappen die je zelf kunt nemen om te stoppen met gokken zijn onder meer het maken van een stopplan, het bijhouden van een dagboek over je gevoelens en gedachten, en het mobiliseren van steun in je omgeving. Succesvol met gokken stoppen moet je echt strategisch aanpakken zoals de voorbereiding op een marathon, volgens Canadees onderzoek in Addiction Research & Theory. Je kunt niet zomaar ermee beginnen en moet goed weten wat nodig is om de finish te bereiken. In de weken en maanden na het stoppen zul je last blijven houden van de zucht naar gokken. Je moet nadenken over hoe je met deze cravings succesvol om kunt gaan zodat je niet terugvalt in de verslaving.

Hulp om te stoppen met gokken hoeft niet meteen te bestaan uit het volgen van therapie. Zo zijn er zelfhulpprogramma’s en apps die je kunnen begeleiding bij het stoppen. Ook kun je zelf ‘hulp’ opleggen. Denk bijvoorbeeld aan het tijdelijk overdragen van je bewind aan een ander, waardoor je niet meer makkelijk toegang hebt tot je financiën om te gokken. Het belangrijkst is uiteindelijk dat je de motivatie vindt en een plan klaar hebt om succesvol te stoppen.

7 stappen die je zelf kunt nemen om te stoppen met gokken zijn:

1. Wees eerlijk en erken dat je een probleem hebt. Denk bijvoorbeeld na over de impact die het gokken heeft op je relaties, prestaties en financiën.
2. Maak een stopplan. Stop niet zomaar van de ene op de andere dag, maar bereid je voor met een plan waarin je een datum plant en een agenda opstelt om te helpen met verleidingen.
3. Leg jezelf bescherming op. Neem praktische maatregelen zoals het blokkeren van de toegang tot goksites op je laptop en telefoon of het tijdelijk beperken van je financiële vrijheid (zoals opnamelimieten).
4. Zoek afleiding. Wanneer gokken lange tijd een grote rol speelde in je dagelijkse leven, moet je dit plotselinge gat vullen met andere dingen (hobby’s, sociale activiteiten).
5. Mobiliseer je omgeving. Vind mensen die je kunt vertrouwen voor steun tijdens het stoppen en zoek contact met lotgenoten.
6. Begrijp wat je triggers zijn. Leer te begrijpen in welke situaties, omgevingen of gevoelens je de drang voelt om te gokken, zodat je deze triggers kunt vermijden.
7. Houd een dagboek bij over je gedachten en gevoelens. Een verslaving is vaak een puzzel van jezelf. Met een dagboek krijg je een overzicht van deze puzzelstukken en worden eerdere uitglijders begrijpbaar.

Hoe kun je als naaste iemand met een gokverslaving helpen?

Je kunt als naaste iemand met een gokverslaving helpen door te begrijpen hoe je het gesprek aan kunt gaan, gezonde grenzen te stellen, en hulp te bieden waar dat kan. De juiste communicatie is het meest belangrijke als naaste zijnde. Dit zorgt dat hulp sneller geaccepteerd wordt en dat de ander meer begrip heeft wanneer je harde grenzen trekt, volgens Noorse onderzoekers in een studie uit 2015 in Addiction Research & Theory. Tegelijkertijd moet je jezelf in bescherming nemen. Niet iedereen accepteert hulp. Wanneer je ruimte blijft geven voor een verslaving door geen rode lijnen te trekken, kun je bijdragen aan het voortduren van deze verslaving. Dit heet codependency.

Het gesprek aangaan

In gesprekken met naasten kunnen jouw zorgen de ander al snel overweldigen. Er blijft dan geen ruimte over voor de gevoelens van de ander. Als dierbare kun je dit voorkomen door actief te luisteren en de gevoelens van de ander te valideren (“Ik kan me voorstellen dat je je zo voelt…”). Ook kun je je beter op de gevolgen van het gedrag (zoals schulden) focussen dan persoonlijke verwijten te maken. Zorg daarnaast dat je niet in discussies terechtkomt over winsten en verliezen. Dit houdt de focus op het gokken.

Lees ook onze gids voor interventie door familie en naasten

Hulp bieden en ondersteunen

Er zijn meerdere manieren waarop je als naaste kunt helpen. Zo kun je praktische ondersteuning bieden door bijvoorbeeld mee te zoeken naar professionele hulpopties. Ook kun je vervoer regelen en meegaan naar hulpverlening. Dit geeft extra motivatie voor de ander om hulp te zoeken en in behandeling te blijven. Daarnaast kun je op verschillende manieren zorgen dat iemand minder makkelijk geld kan uitgeven aan gokken. Denk bijvoorbeeld aan het accepteren van een verzoek als bewindspersoon, waardoor het beheer van de financiën tijdelijk wordt overgedragen.

Zelfzorg voor partners en familieleden

Het is belangrijk dat je als partner of familielid niet jezelf over het hoofd ziet bij het aanbieden van hulp. Zelfzorg houdt in dat je lichamelijk, emotioneel en sociaal voldoende aandacht geeft aan je eigen gezondheid en welzijn. Dit betekent ook dat je grenzen stelt aan waar je de ander bij helpt of rode lijnen die niet overschreden mogen worden. Je beschermt hiermee niet alleen jezelf. Ook zorgen gezonde grenzen dat je juist beschikbaar kan blijven als hulpmiddel voor het probleem in plaats van hier onderdeel van te worden. Zelfzorg kan lastig zijn als naaste bij iemand met gokverslaving. Er bestaan ondersteuningsgroepen waar je advies krijgt over hoe je ervaringen en emoties kunt verwerken.

Welke behandelmethoden zijn effectief bij gokverslaving?

Effectieve behandelmethoden bij gokverslaving zijn vooral gedragstherapieën zoals cognitieve gedragstherapie (CGT) en exposure therapie. Ze zorgen dat de drang om te gokken vermindert en helpen je omgaan met triggers. CGT is het meest effectief bij gokverslaving, volgens onderzoekers van de Universiteit van Manchester in Behaviour Research and Therapy. Succespercentages in studies variëren tussen de 35% en 78%. Een combinatie van behandelmethoden is echter het meest succesvol. Dit pakt de onderliggende oorzaken het best aan en ondersteunt je bij het omgaan met triggers en uitglijders.

Een klinische behandeling zorgt om die reden vaak voor de beste resultaten. Je volgt dan meerdere behandelmethoden, meestal afgestemd op jouw individuele situatie. Dit zorgt dat herstel snel en effectief is. Een huisarts kan je hiervoor doorverwijzen, maar een opname kun je ook zelf regelen. Wil je meer weten over de mogelijkheden voor behandeling in een afkickkliniek? Bel nu 020 – 532 0030 voor persoonlijk advies van onze medewerkers.

Enkele behandelmethoden die effectief zijn bij gokverslaving zijn:

• Cognitieve gedragstherapie (CGT): Helpt je om denkfouten te herkennen (zoals illusie van controle bij gokken) en negatieve gedachten te verminderen waardoor je wilt gokken.
• Motiverende gespreksvoering: Een therapeut helpt je in gesprekken om meer motivatie vanuit jezelf te vinden om te stoppen.
• Exposure therapie: Zorgt dat je geleidelijk gewend raakt aan triggers om te gokken, van gokadvertenties tot bepaalde situaties of omgevingen.
• Mindfulness-based interventies: Vermindert impulsief gedrag en de drang om te gokken door meer controle te krijgen over je gedachten en emoties.
• Farmacologische behandelingen: Medicatie voor ontwenningsverschijnselen of onderliggende symptomen.
• Gezins- en systeemtherapie: Systeemtherapie en gezinstherapie dragen bij aan een holistisch herstel door je omgeving ook te betrekken.
• Community Reinforcement Approach: Ondersteunt om je leven anders in te richten en helpt je om te gaan met triggers door vaardigheidstraining.

Hoe kun je financieel herstellen na een gokverslaving?

Je kunt financieel herstellen na een gokverslaving door discipline, een duidelijk plan en vaak hulp van buitenaf. Schulden kunnen een barrière zijn om hulp te zoeken voor je gokverslaving, uit schaamte of omdat je denkt dat je alleen door meer te gokken je financiële problemen kunt oplossen. Het is belangrijk in te zien dat er altijd oplossingen mogelijk zijn. Probeer je zonder professionele hulp te stoppen met een gokverslaving? Besteed dan ook aandacht aan bouwstenen voor financiële stabiliteit. Dit helpt met langdurig herstel en het voorkomen van terugval, volgens Australische gedragsonderzoekers in een studie uit 2022. Denk hierbij niet alleen aan schuldsanering maar ook bijvoorbeeld hoe je moet budgetteren.

Enkele stappen voor financieel herstellen na een gokverslaving zijn:

• Overzicht: Maak een overzicht van je schulden en deel ze op in prioriteit (hoge rentepercentages of schulden die tot uitzetting kunnen leiden).
• Aflossen: Maak een aflossingsplan om je schulden stapsgewijs aan te pakken. Beginnen met de kleinste schulden kan meer motivatie geven (sneeuwbalmethode), terwijl beginnen met schulden met de hoogste rente erger kan voorkomen (lawine-methode).
• Schuldeisers en schuldsanering: Zoek contact op met je schuldeisers voor gunstige betalingsregelingen of zelfs gedeeltelijke kwijtschelding. Ga een schuldsaneringsplan aan of maak gebruik van de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP).
• Beschermingsbewind: Laat iemand in je omgeving tijdelijk je financiële zaken beheren, meestal op basis van een verzoek aan de rechter.
• Budgetteren: Leer budgetteren, bijvoorbeeld met een budgetcoach, voor het organiseren van je financiën en het ontwikkelen van gezonde financiële gewoonten.

Hoe voorkom je terugval na behandeling?

Je voorkomt terugval na behandeling door aanpassingen te maken in je leefstijl, een plan klaar te hebben voor uitglijders en op tijd signalen te herkennen dat het misgaat. Tijdens een behandeltraject leer je om een terugvalpreventieplan op te stellen. Je ontwikkelt zo strategieën voor situaties met een hoog risico, wat je moet doen wanneer je last krijgt van een drang om te gokken en hoe je moet omgaan met uitglijders.

Het is belangrijk dat je blijft werken aan herstel na behandeling. Dit kan door nazorg en vervolgondersteuning. Je gaat dan af en toe nog naar een therapeut toe of bezoekt zelfhulpgroepen. Aanpassingen in je leefstijl zijn ook cruciaal. Ze ondersteunen langdurig herstel en stellen je in staat om je identiteit te veranderen, waardoor je leven niet meer om gokken draait.

Hoe ziet het leven eruit na een gokverslaving?

Het leven na een gokverslaving ziet eruit als een reis van herstel en groei. Volgens ervaringen van voormalige gokverslaafden is het belangrijk om realistische verwachtingen te hebben. Na het zetten van de eerste stap van behandeling zul je nog maanden nodig hebben om je echt goed in je vel te voelen. Gokken achter je laten is iets waar je aan moet blijven werken en dat nooit als vanzelfsprekend moet worden gezien. Door je gedragsverslaving zal je brein namelijk jarenlang nog gevoeliger kunnen zijn voor prikkels, volgens onderzoekers van de Universiteit van Nantes in Frontiers in Psychology. Ook heeft gokverslaving vaak onderliggende oorzaken waar je aandacht aan moet blijven geven.

Voor het opbouwen van een nieuw leven is tijd nodig. Vaak zijn er bijvoorbeeld schulden waar je langdurig aan moet werken om ze af te lossen. Ook kost het tijd om relaties te herstellen en op te bouwen door eerder verbroken vertrouwen. Veel mensen die succesvol hun verslaving aan gokken overwonnen benadrukken dat ze het niet alleen deden. Ze vinden het vaak verrassend dat de omgeving juist begrip toont wanneer ze hun gokprobleem opbiechten, in plaats van hen af te vallen. Met steun van je omgeving kun je ook nieuwe passies en levensdoelen ontdekken en ontwikkelen. Zo sla je een nieuw pad in je leven in, weg van de verleiding.

Veelgestelde vragen