Tramadol: Effecten, bijwerkingen, risico's en afbouwen

Tramadol wordt als medicijn gebruikt voor het verlichten van acute en chronische pijn. De matig sterke pijnstillende werking en relatief veilige verdoving maakt het geschikt voor typen pijn waarin een zwaar opiaat niet wordt aanbevolen, volgens een studie door P. Dayer et al. in Drugs. Gebruik van Tramadol kan echter voor uiteenlopende bijwerkingen zorgen en gebruikers lopen bovendien een risico op het ontwikkelen van lichamelijke afhankelijkheid aan de pijnstiller. Lees op deze pagina alles over de werking en mogelijke effecten van dit zwakke opiaat.

Wat is Tramadol?

Tramadol is een zwak opiaat en matig sterke pijnstiller dat helpt bij acute pijn (zoals na operaties of tijdens een bevalling) of langdurige hevige pijn. Artsen schrijven het medicijn voor wanneer lichtere pijnstillers, zoals paracetamol, onvoldoende resultaat bieden. De morfineachtige pijnstiller beïnvloedt de pijnbeleving in de hersenen en de hoeveelheid pijnsignalen die hier aankomen.

Tramadol valt in de categorie synthetische opioïden. Het heeft een verslavende werking. Wie het medicijn gebruikt, loopt kans op het ontwikkelen van een lichamelijke afhankelijkheid en mogelijke (ernstige) bijwerkingen. De pijnstiller is daarom alleen op recept verkrijgbaar.

Tramadol werkt door het centrale zenuwstelsel te verdoven én de stroom van pijnsignalen af te remmen. Als opiaat activeert het allereerst opioïde receptoren in de hersenen en het ruggenmerg. Dit zorgt voor verdoving van het centrale zenuwstelsel, volgens een studie uit 2019 in Biomedicine & Pharmacotherapy. Hierdoor registreren de hersenen aanwezige pijnprikkels minder sterk en wordt pijn minder intens ervaren.

Daarnaast remt de pijnstiller de stroom van nieuwe pijnsignalen af, volgens een belangrijke studie naar Tramadol uit 2000 in vakblad Drugs. Het medicijn stimuleert de aanmaak van natuurlijke boodschapperstoffen (neurotransmitters) zoals serotonine en noradrenaline in het zenuwstelsel. Dit zorgt voor blokkades van de zenuwbanen. Een beschadigd lichaamsdeel kan daardoor minder waarschuwingssignalen doorsturen naar het brein.

Is tramadol verslavend?

Ja, tramadol is verslavend bij langdurig of te hoog gebruik. Het medicijn hecht zich aan specifieke opioïde receptoren in het brein. Door deze verbinding ontstaat een sterk verdovend effect en wordt het beloningssysteem geactiveerd. Dit zorgt voor lichamelijke en psychische afhankelijkheid, volgens een studie uit 2019 in Frontiers in Psychiatry.

Bij een lichamelijke afhankelijkheid door tramadol passen de opioïde receptoren in het zenuwstelsel zich snel aan de constante aanvoer van het medicijn aan. Wanneer een patiënt plotseling met de inname stopt, protesteert het lichaam vrijwel direct met heftige ontwenningsverschijnselen zoals ernstige spierpijn, overmatig zweten en aanhoudende misselijkheid. Het centrale zenuwstelsel heeft dan tijd nodig om de natuurlijke pijnbestrijding weer zelfstandig uit te voeren. De snelle fix is om “weer” een dosering in te nemen, waardoor het lichaam weer normaal functioneert en iemand blijft gebruiken.

Bij psychische afhankelijkheid is er een sterke dwang. Deze dwang wordt veroorzaakt door de belonende effecten van het middel. De werkzame stof activeert namelijk het beloningssysteem in de hersenen en zorgt dat er meer van de beloningsstof dopamine wordt afgegeven, volgens Japans onderzoek uit 2018 in het wetenschappelijke tijdschrift Psychopharmacology. De ontspannende en fijne gevoelens door het gebruik van tramadol worden uiteindelijk opgezocht om met stress, spanning of negatieve emoties om te gaan. Ook nadat de oorspronkelijke lichamelijke pijn minder is of verdwenen, blijft deze psychische drang naar het gebruik van tramadol bestaan.

Patiënten die tramadol voor een lange periode slikken, lopen het grootste risico op een medicijnverslaving, volgens een studie door de Universiteit van Kansas uit 2021. Ook mensen die hogere doseringen nemen dan voorgeschreven, of het middel recreatief misbruiken, ontwikkelen vaak snel problemen. Afhankelijkheid kan in veel gevallen al na een paar weken van dagelijks gebruik optreden, volgens Franse onderzoekers in het medische vakblad Therapies.

Tramadol tolerantie

Bij regelmatig gebruik van tramadol treedt vrijwel altijd tolerantie op, volgens een studie uit 2019 in Basic and clinical neuroscience. Het lichaam went dan snel aan de aanwezige chemische stoffen. Door gewenning aan medicatie biedt de oorspronkelijke dosering na verloop van tijd steeds minder effectieve pijnverlichting.

Patiënten verhogen vervolgens vaak op eigen houtje de dosis om het gewenste, verdovende resultaat weer te bereiken. Dit vormt een klassiek en gevaarlijk patroon bij de inname van opiaten, volgens een rapport uit 2010 in Primary care companion to the Journal of clinical psychiatry. Door de constante verhoging ontstaat sneller afhankelijkheid.

DIRECT IEMAND AAN DE LIJN?

Bel voor advies

020 - 532 0030
Ma-Vrij van 07:00 - 22:00

Wat zijn de bijwerkingen van Tramadol?

Hoewel Tramadol vaak wordt aanbevolen als matig sterke pijnstiller, is er wel een risico op verschillende bijwerkingen. Volgens K. Marquardt et al. in Annals of Pharmacotherapy is de kans op bijwerkingen vooral significant na inname van een te hoge dosis (overdosis) tramadol. Gelijktijdig gebruik van de pijnstiller met andere medicatie kan bijdragen aan de frequentie en ernst van bijwerkingen.

Wanneer iemand langere tijd Tramadol gebruikt, kan het lichaam afhankelijk raken en zijn er ook ontwenningsverschijnselen mogelijk nadat iemand stopt met het gebruik. Volgens H. J. Cha et al. in Biomolecules & Therapeutics beïnvloedt Tramadol verschillende hersengebieden die zijn gelinkt aan lichamelijke verslavingen. Een studie door A. Nakamura et al. in Psychopharmacology wees ook op het belonende effect dat een gebruiker door Tramadol voelt (een toename van dopamine niveaus), wat mogelijk bijdraagt aan het verslavingspotentieel van de pijnstiller.

Dit zijn mogelijke bijwerkingen van Tramadol:

• Hoofdpijn en klachten van duizeligheid
• (Extreme) vermoeidheid en verwardheid
• Obstipatie en verminderde nierfunctie
• Overmatig zweten, vaak samengaand met een geïrriteerde, jeukende huid
• Droge mond
• Misselijkheid en braken
• Negatieve, tijdelijke impact op het hart- en vaatstelsel, waaronder hartkloppingen, een lage bloeddruk of versnelde hartslag en een zwak werkend hart
• Depressieve gevoelens
• Lichamelijke en psychische afhankelijkheid (verslaving)

Interacties met andere medicijnen

Tramadol kan wisselwerkingen hebben in combinatie met andere medicatie. Zo versterkt Tramadol de versuffende werking van andere medicijnen die het reactievermogen beïnvloeden. Vraag altijd informatie bij je huisarts als je andere medicijnen combineert met Tramadol.

Wees erg voorzichtig met de combinatie van Tramadol met antidepressiva. In sommige gevallen kan dit tot gevaarlijke situaties lijden, zoals het dodelijke serotoninesyndroom. Ook voor combinaties met antidepressiva geldt dat overleg met een arts altijd noodzakelijk is.

Antibiotica en antischimmel-medicijnen vergroten de kans op ernstige bijwerkingen in combinatie met Tramadol.

Het mag duidelijk zijn dat Tramadol soms invloed op andere medicatie heeft bij gelijktijdig gebruik. Daarom geldt: overleg en bespreek altijd met je behandelend arts of Tramadol voor jou de juiste keuze is en of er een contra-indicatie bestaat met eventuele andere medicatie die je gebruikt.

Lees hier meer over een overdosis paracetamol of een overdosis ibuprofen

Wat zijn de afkickverschijnselen van Tramadol?

Stop je ineens met het gebruik van Tramadol nadat je het langere tijd hebt gebruik, dan kun je last krijgen van deze ontwenningsverschijnselen:

De afkickverschijnselen van Tramadol zijn:

• Rusteloosheid
• Stemmingswisselingen
• Irritatie
• Angstige en depressieve gevoelens
• Verwardheid
• Hoofdpijn
• Zweten
• Spierpijn
• Verminderd zicht

Door het gebruik van Tramadol rustig af te bouwen, beperk je de mate waarin je last krijgt van deze afkickverschijnselen.

Hoe moet je Tramadol afbouwen?

Het is bij zowel kort als langdurig gebruik van Tramadol verstandig om een afbouwschema te volgen en niet van het ene op het andere moment te stoppen met het gebruik. Doe je dit wel, dan is de overgang voor je hersenen te groot. Dit zorgt voor een verstoorde balans van de chemische stofjes in je brein, wat weer resulteert in vervelende ontwenningsverschijnselen en een grote kans op het terugkeren van je klachten.

Bespreek bij de start van een Tramadol behandeling met je arts hoe het verloop van de doseringen eruit komt te zien en hoe en na hoeveel tijd het gebruik afgebouwd gaat worden.

Tramadol afbouwschema

Een persoonlijk afbouwschema bij tramadol betekent dat de dosering veilig en stapsgewijs vermindert. Een arts stelt dit schema op basis van de duur van het gebruik en de hoogte van de huidige dosering op. De hoeveelheid medicatie wordt met kleine stappen verlaagd, verspreid over een periode van een of meerdere maanden. Zo krijgt het zenuwstelsel de tijd die nodig is om langzaam te wennen aan de afnemende hoeveelheid opioïden. Een gecontroleerde afbouw via een tramadol afbouwschema beperkt de ernst van lichamelijke en mentale reacties, volgens een studie uit 2013 in Drug and alcohol dependence.

In Nederland adviseren artsen om een sterke pijnstiller, zoals tramadol, nooit in één keer te staken bij een gebruik langer dan vier weken. Volgens de medische richtlijn van het Nederlands Huisartsen Genootschap wordt een stapsgewijze verlaging van de dosering van 10 tot 25 procent per stap aanbevolen. Elke 1 of 2 weken gaat de dosering vaak omlaag. Bij patiënten die het middel langer dan een jaar slikken, is er meestal maximaal één dosisverlaging per maand.

Tramadol afbouwen zonder arts: kan dat?

Nee, op eigen houtje tramadol afbouwen kan leiden tot complicaties en gevaarlijke ontwenningsverschijnselen. Gebruikers die zonder arts de dosering verlagen, vallen vaak snel terug in het oude gebruik om de pijnlijke ontwenningsverschijnselen te verlichten, volgens Johns Hopkins Universiteit onderzoeker Eric Strain in Psychopharmacology. Professionele medische begeleiding zorgt niet alleen voor een verantwoord schema in jouw situatie, maar garandeert ook dat de lichamelijke en mentale gezondheid gemonitord wordt tijdens het proces.

Hulp bij Tramadol gebruik

Heb je problemen met het afbouwen van Tramadol, ervaar je psychische klachten of maak je je zorgen over je Tramadol gebruik? Neem altijd contact op met je arts en bespreek je zorgen.

In extreme gevallen kun je voor behandeling terecht in een afkickkliniek om onder professionele medische begeleiding je Tramadol gebruik af te bouwen. Er zijn meerdere klinieken gespecialiseerd in het behandelen van dit type lichamelijke verslavingen. Via ons overzicht van klinieken vind je snel de meest geschikte optie in jouw regio.

Veelgestelde vragen