Benzodiazepinen

Benzo's (benzodiazepines): wat je moet weten

Bijna iedereen heeft wel eens last van een periode met stress, spanning, onrust of slapeloosheid. Wanneer dit soort klachten je dagelijkse leven op zo’n manier verstoren dat je er onder lijdt en niet meer normaal kunt functioneren, dan kan je huisarts je een slaap- of kalmeringsmiddel voorschrijven.

De meest bekende en voorgeschreven medicijnen vallen in de categorie benzodiazepinen, zoals bijvoorbeeld diazepam (valium), alprazolam (xanax), lorazepam en oxazepam. Deze medicatie wordt regelmatig gebruikt om onrust, spanning, angst, paniekaanvallen en slaapproblemen aan te pakken.

Bij het gebruik van een benzodiazepine is het erg belangrijk om de aanwijzingen van je arts altijd nauwkeurig en consequent op te volgen. Het risico dat je lichamelijke afhankelijkheid (verslaving) ontwikkelt is groot wanneer je dit type medicijn langer gebruikt dan de bedoeling is.

DIRECT IEMAND AAN DE LIJN?

Voor snelle opname
in het buitenland

bel 020 - 225 1205
Bereikbaar tot 17:00 uur

Wat zijn benzodiazepinen?

Benzodiazepinen zijn medicijnen met een kalmerende, rustgevende en ontspannende werking. Ze behoren tot de anxiolytica: medicijnen met een angst-remmende werking. Benzodiazepinen worden ook wel benzo’s, slaappillen of pammetjes genoemd (de meeste benzodiazepinen hebben namen die eindigen op -pam). Deze medicijnen zijn alleen verkrijgbaar op doktersrecept.

Benzo’s genezen niet

Een benzodiazepine werkt goed om klachten tijdelijk te onderdrukken, maar ze genezen de achterliggende oorzaken niet. Benzo’s worden daarom voor een korte periode voorgeschreven, zodat een periode met verminderde klachten gebruikt kan worden om de achterliggende problemen te behandelen, bijvoorbeeld met therapie of andere medicatie.

wat zijn benzodiazepinen?

Zo werken benzo’s

Benzodiazepinen hebben een sterk effect op een specifiek chemisch stofje in onze hersenen: GABA. Deze neurotransmitter heeft een dempende werking op je brein: het remt de activiteit van hersengebieden die overactief zijn. Onrust, angst en spanning worden gelinkt aan dit soort hyperactieve hersengebieden.

GABA hoort van nature door je hersenen aangemaakt te worden, maar dit gebeurt niet bij iedereen in voldoende mate. Dit kan onrustige, angstige en opgejaagde gevoelens veroorzaken. Benzodiazepinen helpen je lichaam om de hoeveelheid GABA in je hersenen aan te vullen, zodat de hyperactieve hersengebieden worden onderdrukt en je je rustiger en ontspanner voelt.

Verschillende soorten benzodiazepinen

De werking van benzo’s (het verhogen het GABA gehalte in je hersenen) is bij alle soorten benzodiazepinen hetzelfde. Het belangrijkste onderscheid tussen de verschillende typen zit ‘m in de snelheid waarmee ze werken.

Het ene type benzo wordt sneller opgenomen door het lichaam dan andere typen. Dit wordt een vertraagde of versnelde afgifte genoemd. Ook de snelheid waarmee de werkzame stof weer wordt afgebroken door je lichaam, verschilt. Er wordt onderscheid gemaakt tussen kortwerkende en langwerkende benzo’s.

In het volgende overzicht vind je terug welke benzodiazepine gebruikt wordt voor welk doel. Er is onderscheid tussen benzo’s die goed werken bij problemen met inslapen, problemen met doorslapen, angst en onrust (inclusief paniekaanvallen en angststoornissen) en het onderdrukken van epilepsie aanvallen.

Geschikt voor Hoe snel werkt het Hoe lang werkt het?
Alprazolam (Xanax) Angst en onrust (kort tot middellangwerkend) Binnen een half uur na inname 8 tot 12 uur
Clonazepam (Klonopin) • Ernstige epilepsie
• Palliatieve verlichting: ontspanning in de laatste levensfase
• Angst en onrust (langwerkend)
• NIET geschikt als slaapmiddel
Binnen 1 uur na inname 6 tot 12 uur
Diazepam (Valium) • Problemen met doorslapen
• Angst en onrust
Binnen 1 uur na inname 8 tot 12 uur
Lorazepam (Loride, Temesta) • Problemen met doorslapen
• Angst en onrust
Binnen 1 uur na inname 8 tot 12 uur
Nitrazepam (Imovane) • Problemen met inslapen
• Problemen met doorslapen
• Epilepsie
15 tot 30 minuten na inname 8 tot 12 uur
Oxazepam (Seresta) • Problemen met inslapen
• Problemen met doorslapen
1 uur na inname 6 tot 8 uur
Temazepam • Problemen met inslapen
• Angst en onrust
• Onderdrukken van psychose
Binnen 1 uur na inname 6 tot 8 uur
De meeste mensen ervaren in meer of mindere mate bijwerkingen. De meest voorkomende zijn:

  • Slaperigheid en sufheid (overdag)
  • Verwardheid
  • Afgevlakte emoties en somberheid
  • Geestelijke afwezigheid
  • Verminderde motivatie
  • Verminderde behoefte aan sociale contacten
  • Concentratieproblemen
  • Verminderd korte termijn geheugen
  • Verminderde coördinatie
  • Duizeligheid
  • Slappe spieren
  • Verlaagd libido
  • Huiduitslag

  • Heb je erg veel last van één of meerdere bijwerkingen? Bespreek dit met je arts. Mogelijk zijn er andere medicijnen die beter bij je passen.

Combinatie benzodiazepinen met andere medicatie

Slaap- en kalmeringsmiddelen in de categorie benzodiazepinen kunnen gevaarlijk zijn in combinatie met andere medicijnen. Zeker bij medicatie (maar ook kruiden) die werken op de neurotransmitters GABA en serotonine, dien je erg voorzichtig te zijn.

Antidepressiva (SSRI’s), antipsychotica, anti-allergie medicatie, beta-blockers en sommige pijnstillers kunnen vervelende effecten geven in combinatie met benzodiazpeinen. Je arts bekijkt altijd nauwkeurig in hoeverre jouw huidige medicatie wel of niet samen gaat met een slaap- of kalmeringsmiddel. Hou je ten allen tijde goed aan deze instructies!

Benzodiazepinen en alcohol:

Zowel benzo’s als alcohol hebben een verdovende werking, die elkaar versterken wanneer je ze gelijktijdig gebruikt. Drink daarom geen alcohol als je benzo’s gebruikt.

Teveel alcohol in combinatie met benzo’s kunnen er voor zorgen dat je ademhaling vertraagt en zelfs stopt. De uitwerking van alcohol op benzodiazepinen is onvoorspelbaar. In sommige gevallen resulteert deze combinatie in een coma.

Zijn benzodiazepinen verslavend?

Ja: kalmerings- en slaapmiddelen in de categorie benzodiazepinen hebben een sterk lichamelijk verslavende werking.

Tolerantie

Je lichaam raakt gewend aan het signaal wat benzo’s aan je hersenen geven. Je hersenen maken hierdoor uit zichzelf steeds minder GABA aan. Je hebt dus een steeds hogere dosis benzo’s nodig om hetzelfde effect te bereiken. Dit fenomeen wordt tolerantie genoemd en is een sterke risicofactor voor het ontwikkelen van een verslaving.

Ontwenningsverschijnselen

Op het moment dat je een langere periode benzo’s gebruikt en daar opeens mee stopt, ontvangen je hersenen geen signaal meer dat de productie van GABA omhoog moet. Het GABA gehalte zakt hierdoor tot onder het normale, natuurlijke niveau.

Opeens stoppen met benzo’s zorgt dus voor ontwenningsverschijnselen: de onrust, angst en/of slaapproblemen kunnen hierdoor net zo heftig, of soms zelfs heftiger, terugkomen. Het is dus van groot belang om de voorschriften van je arts nauwkeurig te volgen.

Hoe lang mag ik een benzodiazepine gebruiken?

Benzodiazepinen zijn bedoeld om hooguit twee tot vier weken te gebruiken en daarna af te bouwen. Zo voorkom je dat lichamelijke afhankelijkheid ontstaat.

Benzo’s zorgen voor een periode van ontspanning, rust en kalmte. Gebruik deze periode om de onderliggende oorzaken van je klachten aan te pakken, bijvoorbeeld door ontspanningsoefeningen, meditatie en lifestyle coaching of therapie en psychologische hulp.
Opeens stoppen met het gebruik van slaap- of kalmeringsmiddelen kan vervelende ontwenningsverschijnselen veroorzaken. Deze ontwenningsverschijnselen houden gemiddeld zo’n 1 á 2 weken aan:

  • Slapeloosheid
  • Angst
  • Prikkelbaarheid
  • Overgevoeligheid
  • Onrust
  • Depressie
  • Gejaagd gevoel
  • Spierkrampen en spierpijn
  • Hartkloppingen
  • Zweten
  • Diarree en buikpijn
  • Trillen

  • Abrupt stoppen met benzo’s kan dus dezelfde klachten oproepen als de klachten waar je het medicijn in eerste instantie tegen gebruikte. Een afbouwschema vermindert de kans hierop.

Benzodiazepinen afbouwen en stoppen

Het is bij zowel kort als langdurig gebruik van benzo’s verstandig om een afbouwschema te volgen en niet van het ene op het andere moment te stoppen met het gebruik. Doe je dit wel, dan is de overgang voor je hersenen te groot. Dit zorgt voor een verstoorde balans van de chemische stofjes in je brein, wat weer resulteert in vervelende ontwenningsverschijnselen en een grote kans op het terugkeren van je klachten.

Bespreek bij de start van een behandeling met je arts hoe het verloop van de doseringen eruit komt te zien en hoe en na hoeveel tijd het gebruik afgebouwd gaat worden.

Alternatieven voor benzodiazepinen

Benzodiazepinen zijn symptoombestrijders: ze zorgen er voor dat je minder last hebt van stress, spanning of angst. Vertrouw niet volledig op benzo’s om je beter te voelen, maar ga actief aan de slag om op een natuurlijke manier je rust terug te vinden.

Van sporten en bewegen, meditatie en yoga is bekend dat het angst en onrust vermindert. Ook kun je door professionele lifestyle coaching werken aan het verminderen van stress.

Ook zijn er verschillende kruiden en plantenextracten die helpen om de hoeveelheid GABA in je hersenen iets te verhogen, zoals valeriaan en salie. Daarnaast kun je op je voeding letten: groene groenten, tomaten, uien, noten en zaden en verse eieren bevatten stoffen die de GABA productie verhogen.

Voor sommige mensen is andere medicatie beter geschikt om onrust en angst aan te pakken. Antidepressiva (SSRI’s) en antihistaminen (anti-allergie medicijnen) kunnen ook worden gebruikt als kalmeringsmiddel. Overleg altijd met je arts welke levensstijl veranderingen of medicatie het meest geschikt zijn voor jou specifieke situatie.

Slaap verbeteren op een natuurlijke manier

Benzodiazepinen worden snel voorgeschreven bij slaapproblemen. Zoals je eerder hebt kunnen lezen, genezen benzo’s de slaapproblemen niet. Ze helpen je hooguit om een paar weken minder last te hebben van slapeloosheid.

beter slapen door benzos

Om ook na het afbouwen van benzo gebruik beter te kunnen slapen, is het erg belangrijk om serieuze aandacht te besteden aan een gezond slaapritme en een zogenaamde goede ‘slaaphygiëne’.
De volgende tips helpen je om je natuurlijke slaapritme te verbeteren:

  • Sport ’s ochtends of overdag, niet ’s avonds. Sporten zorgt voor de aanmaak van adrenaline, waardoor je nog een tijdje wakker en actief blijft.
  • Stop minimaal een uur voordat je naar bed gaat met kijken naar schermen. Het licht van schermen voorkomt dat je hersenen tot rust komen.
  • Doe geen dutjes overdag.
  • Zorg dat je elke dag op dezelfde tijd in bed ligt en opstaat.
  • Drink zo weinig mogelijk cafeïne houdende dranken als koffie, (zwarte) thee en energiedrankjes. Drink nooit cafeïne houdende dranken na 12:00 uur ’s middags.
  • Drink nooit alcohol om beter te kunnen slapen: alcohol vermindert de kwaliteit van je slaap enorm.
  • Eet zo’n twee tot drie uur voordat je naar bed gaat niets meer.
  • De temperatuur in je slaapkamer is belangrijk: hoe koeler je lichaam, hoe sneller je in slaap valt. Zorg voor voldoende ventilatie, een koele slaapkamer en een niet te warm deken.
  • Neem een warme douche voordat je naar bed gaat. De overgang van een warme douche naar een koele slaapkamer helpt om je lichaam af te koelen.
  • Gebruik de slaapkamer alleen om te slapen en niet om te ontspannen, werken of lezen.
  • Lukt het niet om in slaap te komen of om goed door te slapen? Ga na 15 minuten wakker iets anders doen in een andere kamer. Ga pas weer in je bed liggen als je voelt dat je moe bent en in slaap kunt vallen.

Hulp bij problematisch gebruik van benzodiazepinen

Het gebruik van benzodiazepinen kan een behoorlijk risico op verslaving geven. Mensen met een hoge verslavingsgevoeligheid hebben altijd een verhoogd risico op afhankelijkheid.

Net als bij elk ander medicijn, moeten de voor- en nadelen van benzodiazepinen voor jouw specifieke situatie zorgvuldig overwogen worden door je behandelend arts en jijzelf. Vraag in ieder geval naar de beschikbare alternatieven zodat je weloverwogen, op basis van de juiste feiten en verwachtingen, kunt besluiten of benzodiazepinen voor jou de beste optie zijn.

Merk je dat je al (veel) langer benzo’s gebruikt dan eigenlijk de bedoeling is? Kun je niet stoppen met het slikken van deze medicijnen? Heb je teveel last van ontwenningsverschijnselen? Dit is niet iets om je voor te schamen: tienduizenden Nederlanders hebben hier last van (gehad).

Via het overzicht op deze website kun je makkelijk in contact komen met professionele hulpverlening en afkickklinieken. Je kunt hier onder professionele medische en psychologische begeleiding de controle over je medicijngebruik terug krijgen.
IK WIL NU HULP

Vind een kliniek die medicijnverslaving behandelt

Komt wat je net gelezen hebt bekend voor?
Pak je probleem dan nu aan en schakel professionals in.