Oxycodon: werking, bijwerkingen, dosering en verslaving

Oxycodon is een sterke pijnstiller die is afgeleid van opium en daarom een behoorlijk verslavingspotentieel heeft. Ondanks het grote risico op misbruik gebruiken ruim 440.000 Nederlanders jaarlijks het medicijn, volgens recente cijfers van het Zorginstituut Nederland. De verslavende effecten van oxycodon op de hersenen en het zenuwstelsel worden versterkt door de verdovende en geestverruimende werking op gebruikers. Op deze pagina wordt uitgelegd hoe oxycodon werkt, wat veilige en gevaarlijke doseringen zijn, en welke risico’s en bijwerkingen het medicijn kan hebben.

Wat is Oxycodon?

Oxycodon is een sterke pijnstiller met een zeer verslavende werking. Het behoort tot de categorie opioïden en is vergelijkbaar met pijnstillers zoals morfine, fentanyl en methadon. Oxycodon wordt voorgeschreven bij matige tot ernstige pijn, zoals pijn na een operatie en chronische pijn bij kanker. Vanwege het risico op oxycodon verslaving mag het meestal slechts korte tijd en in lage doseringen worden gebruikt.

Lees meer: Alles over pijnstiller verslaving

Oxycodon kan ook recreatief misbruikt worden voor de geestverruimende en verdovende werking die het heeft. Mensen die oxycodon innemen zonder medische reden en zonder medische begeleiding, lopen een groter risico op verslaving, volgens een rapport uit 2019 van het Shirley en Stefan Hatos Centrum voor Neurofarmacologie.

DIRECT IEMAND AAN DE LIJN?

Bel voor advies

020 - 532 0030
Ma-Vrij van 07:00 - 22:00

Hoe werkt Oxycodon?

Oxycodon werkt door pijnsignalen te blokkeren in de hersenen, waardoor je minder pijn ervaart. Bij het innemen van oxycodon gaat de actieve stof via de bloedbaan naar de hersenen en het ruggenmerg. Daar bindt het zich aan de mu-opioïdreceptoren aan de buitenkant van zenuwcellen.

Normaal sturen zenuwbanen elektrische signalen vanuit een wond omhoog naar het ruggenmerg, die de hersenen vervolgens vertalen als ‘pijn’. Door de binding van oxycodon aan de mu-opioïdreceptoren worden de biologische ‘poorten’ echter gesloten. Dit zorgt dat neurotransmitters die het pijnsignaal moeten doorgeven worden afgeremd, zoals glutamaat. Doordat de pijnprikkels het brein nauwelijks bereiken, verdwijnt de pijn naar de achtergrond. Daarnaast verandert oxycodon de emotionele beleving in het limbisch systeem, volgens een studie uit 2014 in Psychopharmacology. Dit zorgt dat iemand minder geraakt wordt als er toch pijn doorkomt.

Naast de pijnstillende oxycodon werking, zorgt de binding van oxycodon met de receptoren in de hersenen ook voor geestverruimende effecten. Dit komt doordat de mu-receptoren ook gekoppeld zijn aan het beloningssysteem in je hersenen. Oxycodon zorgt indirect dat er veel extra dopamine vrijkomt. Hierdoor voelen gebruikers zich tijdelijk intens ontspannen, rustig of blij. Deze effecten zijn vooral in hoge doseringen merkbaar, volgens een studie uit 2019 in European Review for Medical & Pharmacological Sciences.

Oxycodon dosering en vormen

Een juiste dosering oxycodon verschilt sterk per persoon. De behandelend arts stemt de hoeveelheid af op de ernst van de pijnklachten, de algemene lichamelijke conditie en eventueel ander medicijngebruik. Volgens de richtlijnen van het Farmacotherapeutisch Kompas start een behandeling meestal met een begindosering van 5 mg per keer. Deze dosering mag stapsgewijs worden verhoogd totdat de gewenste pijnstilling is bereikt.

Bij het bepalen van de dosering is het type medicijn dat wordt voorgeschreven belangrijk. Oxycodon is namelijk beschikbaar in twee hoofdvormen: een kortwerkende variant voor acute pijnpieken en een langwerkende variant voor een constante spiegel in het bloed. Dit bepaalt mede hoe vaak het medicijn per dag moet worden ingenomen en hoe snel het effect merkbaar is. De onderstaande tabel toont hoe deze oxycodon vormen van elkaar verschillen qua inwerkingstijd en totale werkingsduur.

Wanneer is er sprake van een overdosis oxycodon?

Er is sprake van een overdosis oxycodon wanneer het lichaam de hoeveelheid niet meer kan verwerken en het zenuwstelsel overbelast raakt. Een te hoge concentratie zorgt dan voor een acute, levensbedreigende situatie. Het risico op een overdosis is vooral groot wanneer oxycodon wordt gecombineerd met alcohol, benzodiazepines of andere dempende middelen, volgens onderzoeker Reginald Fant in Journal of Analytical Toxicology.

Op tijd een overdosis oxycodon herkennen kan het verschil maken tussen leven en dood. Herkenningssignalen zijn onder meer een zeer langzame, oppervlakkige ademhaling, blauwe lippen door zuurstofgebrek, iemand die niet wakker te krijgen is door een verminderd bewustzijn, en extreem kleine pupillen.

Bel bij deze oxycodon waarschuwingssignalen of bij een vermoeden van overmatig oxycodon gebruik altijd meteen 112. Geef tijdens het gesprek altijd aan dat er vermoedelijk sprake is van een overdosis van een opioïde (wat oxycodon is). Het ambulancepersoneel weet dan dat naloxon (merknaam Narcan) moet worden toegediend. Dit is een levensreddend tegengif bij een opioïdoverdosis dat binnen minuten werkt. Soms wordt ook nalmefeen (merknaam Selincro) toegepast, dat langer werkt maar meer ontwenningsklachten kan opleveren.

Wat zijn de bijwerkingen van oxycodon?

De bijwerkingen van oxycodon zijn milde, veelvoorkomende effecten zoals sufheid en misselijkheid, maar ook zeldzamere, ernstige bijwerkingen die direct medische aandacht vereisen, zoals ernstige verwardheid en ademhalingsdepressie. De kans op bijwerkingen en de ernst ervan hangen meestal samen met de dosering en hoe lang het medicijn gebruikt wordt. In de lijst hieronder wordt een overzicht gegeven van veelvoorkomende oxycodon bijwerkingen en het meer ernstige, zeldzame bijwerkingenprofiel.

Veelvoorkomende bijwerkingen van oxycodon

Onderstaande bijwerkingen treden relatief vaak op, vooral aan het begin van de behandeling of bij een verhoging van de dosis.

• Obstipatie: De darmen hebben tijd nodig om te wennen aan het medicijn en krijgen tijdelijk last van obstipatie. Vaak schrijft een arts direct een laxeermiddel mee voor.
• Misselijkheid en braken: Komt vooral voor in de eerste dagen van het gebruik en trekt daarna meestal weg.
• Duizeligheid en slaperigheid: Het reactievermogen neemt af, waardoor deelname aan het verkeer gevaarlijk wordt.
• Vermoeidheid en sufheid: Een algemeen gevoel van niets willen doen (lethargie) of een verminderde concentratie.
• Droge mond en hoofdpijn
• Jeuk of huiduitslag: Dit kan een milde reactie van het lichaam zijn op de actieve stoffen.

Ernstige bijwerkingen van oxycodon

Naast milde klachten kan oxycodon ook leiden tot gevaarlijke complicaties, vooral in specifieke situaties, zoals hieronder opgesomd.

• Ademhalingsdepressie: De meest gevaarlijke, ernstige bijwerking van oxycodon. Het medicijn onderdrukt de prikkel in de hersenen die de ademhaling aanstuurt. Dit zorgt voor een gevaarlijk trage, oppervlakkige ademhaling, die soms zelfs volledig stopt. Het risico is het grootst bij een te hoge dosering of combinatiegebruik met alcohol of slaapmiddelen, volgens onderzoekers van het LUMC in een studie uit 2020 in Annals of Palliative Medicine.
• Slaapapneu: Oxycodon verstoort de signalen die tijdens de slaap de spieren in de bovenste luchtwegen op spanning houden, volgens een studie uit 2022 in Journal of Clinical Sleep Medicine. Dit zorgt voor verslapping, waardoor de luchtweg regelmatig dichtklapt en ademstilstanden tijdens de slaap ontstaan (of verergeren).
• Ernstige allergische reacties: Symptomen zoals acute zwelling van het gezicht, de lippen, tong of keel (angio-oedeem), en ernstige ademhalingsmoeilijkheden.
• Extreme spierzwakte of lage bloeddruk: Door de werking van oxycodon ontstaat sterke verwijding van de bloedvaten. Het bloed ‘zakt’ zo weg, waardoor de bloeddruk keldert en belangrijke organen te weinig zuurstof krijgen. Dit zorgt voor acute duizeligheid, flauwvallen of een shocktoestand.
• Psychische veranderingen: Oxycodon activeert indirect het beloningssysteem in de hersenen via het vrijgeven van dopamine. Tegelijkertijd ontregelt het andere neurotransmittersystemen die de waarneming en emoties reguleren. Bij gevoelige personen of hoge doseringen kan deze plotselinge chemische disbalans in de hersenen zorgen voor acute verwardheid, angstaanvallen en levendige hallucinaties, volgens een uit 2016 in het vakblad Anesthesia & Analgesia.
• Opioïd-geïnduceerde hyperalgesie: Een zeldzame reactie waarbij iemand juist gevoeliger wordt voor pijn door het langdurig gebruik van hoge doses oxycodon.

Interacties met oxycodon

De combinatie oxycodon met andere medicatie of drugs kan interacties hebben en leiden tot ernstige bijwerkingen, waaronder coma en plotseling overlijden. Overleg altijd met je arts voordat je oxycodon gebruikt in combinatie met andere middelen.

Oxycodon en alcohol

Het combineren van oxycodon met alcohol is erg gevaarlijk. De twee stoffen versterken namelijk van elkaar de mogelijke effecten die ze hebben, volgens een studie uit 2021 in Psychopharmacology. Het risico op een overdosis en gevaarlijke bijwerkingen zoals een vertraagde ademhaling is daarom groter.

Overige interacties Oxycodon

Het combineren van oxycodon met medicijnen zoals antidepressiva, benzodiazepinen en andere slaapmiddelen kan ook voor gevaarlijke interacties zorgen. Deze medicijnen kunnen namelijk in combinatie met oxycodon eerder de ademhaling vertragen. Ook is de kans op (ernstige) bijwerkingen groter bij gelijktijdig gebruik van oxycodon en deze geneesmiddelen. Andere medicatie kan wel veilig zijn. Bij het gebruik van oxycodon en paracetamol zijn bijvoorbeeld geen wisselwerkingen bekend. Vraag altijd aan je arts of je oxycodon kunt combineren met je bestaande medicatie.

Is oxycodon verslavend?

Ja, oxycodon is een verslavende pijnstiller waarbij snel fysieke gewenning optreedt. Je hebt hierdoor steeds meer oxycodon nodig om hetzelfde effect te ervaren. Oxycodon heeft ook invloed op het beloningssysteem in de hersenen. Zo stimuleert het de afgifte van neurotransmitters zoals dopamine en noradrenaline. Je voelt je hierdoor gelukkiger wanneer je oxycodon gebruikt en wil daarom het medicijn blijven gebruiken, volgens Canadees onderzoek uit 2018 in International Journal of Mental Health and Addiction.

Afkicken van Oxycodon

Plotseling stoppen met oxycodon is erg gevaarlijk en kan leiden tot ernstige, acute ontwenningsverschijnselen, volgens een Amerikaanse studie uit 2020 in Journal of clinical pharmacy and therapeutics. Voor het beperken van lichamelijke en psychische klachten moet de dagelijkse dosering stapsgewijs worden afgebouwd onder medische begeleiding. Veilig en succesvol herstellen van een afhankelijkheid van oxycodon vereist daarom altijd professionele hulp.

Wil je succesvol stoppen met oxycodon? Lees op onze speciale afkicken van oxycodon pagina alles over een persoonlijk oxycodon afbouwschema en welke behandelmethoden worden toegepast bij een verslaving.

Direct iemand aan de lijn? Bel anoniem voor advies 020 – 532 0030, Ma-Vrij van 07:00 – 22:00.

Veelgestelde vragen