Qat

Qat: kauwen op verboden bladeren voor een oppeppend effect

Kauwen op qat bladeren is sinds 2013 verboden in Nederland. De effecten zijn mild, de risico’s klein, maar de sociale onrust rond de plant is groot. Hoe zit dat?


Wat is Qat?

Qat is een licht oppeppend natuurlijk product. Door de verse bladeren en takjes van de Catha Edulis Forsk plant langdurig te herkauwen, krijg je een energieboost, lijk je beter te kunnen focussen en voel je je alert en opgewekt.

Qat is ook bekend als khat, chat, quat, tschat en miraa. De qat plant groeit van nature in het gebied rond de Golf van Aden: Ethopië en Somalië in de Hoorn van Afrika en Jemen op het Arabisch schiereiland. Het gebruik van qat heeft in deze landen al eeuwenlang een belangrijke maatschappelijke, culturele en sociale rol, vergelijkbaar met alcohol in de Westerse wereld.

Het overgrote deel van de inwoners van deze landen gebruikt qat op regelmatige basis. Emigranten uit dit gebied hebben qat de wereld overgebracht. Ook in Nederland is qat nog steeds een populair middel onder mensen van Ethiopische, Somalische en Jemenitische afkomst, al is het moeilijk verkrijgbaar door het verbod op de handel en het gebruik van qat.

Qat wordt in alle lagen van de bevolking gebruikt, al zijn het vooral mensen uit lagere sociale klassen die het regelmatig gebruiken. Qat wordt meestal gebruikt in groepsverband tijdens sociale bijeenkomsten: deze qatkauwsessies zijn een sociaal smeermiddel waarbij vriendschappen onderhouden worden, nieuwtjes worden uitgewisseld en veel wordt gepraat en geroddeld.

Hoe wordt qat gebruikt?

De verse bladeren van de qat plant bevat een aantal werkzame stoffen, waaronder cathinon. Cathinon heeft vergelijkbare effecten als amfetamine (ook bekend als de drug speed), maar deze effecten zijn wel veel minder sterk. Cathinon wordt in het menselijk lichaam omgezet in de stof efedrine, wat op zijn beurt nauw verwant is aan adrenaline. Hier komen de opwekkende effecten vandaan: efedrine zorgt ervoor dat je meer adrenaline en noradrenaline aanmaakt, wat een stimulerend effect heeft. Qua sterkte zit qat tussen cafeïne en amfetamine in.

De werkzame stof cathinon wordt het beste in het lichaam opgenomen wanneer de bladeren nog vers en niet gedroogd zijn. De bladeren zijn bij voorkeur niet ouder dan twee dagen: de werkzame stof wordt namelijk vrij snel afgebroken na de oogst.

Vrijwel alle qat gebruikers kauwen op de bladeren. Door de bladeren langzaam te vermengen met speeksel, komt de werkzame stof vrij. Om de effecten te voelen is het nodig om minstens 10 minuten op de bladeren te kauwen. Het sap wat hierbij vrijkomt wordt doorgeslikt en komt vervolgens via de maag in de bloedbaan terecht.

Naast kauwen op de bladeren, kan ook thee worden gezet van qat. Dit komt weinig voor en heeft ook niet de voorkeur van gebruikers. Om thee te trekken van qat, moeten de bladeren gedroogd zijn, waarna ze het grootste deel van het effect al verloren hebben.

De effecten van qat worden merkbaar na ongeveer een uur en houden zo’n 4 tot 6 uur aan. De dosis heeft een groot effect op de sterkte en werkingsduur van de werkzame stof in qat. Hogere doseringen geven, logischerwijs, een krachtiger effect, wat steeds meer in de richting gaat van de effecten van amfetaminen. Doorgewinterde qat gebruikers kauwen daarom soms wel uren op de bladeren, om een zo sterk mogelijk effect te krijgen.

Wat zijn de effecten van qat?

De effecten van qat zijn mild: iets sterker dan de oppeppende en stimulerende effecten van caffeïne (koffie), maar een stuk minder sterk dan amfetamine. De effecten verschillen van persoon tot persoon. Langdurige gebruikers kunnen geestelijke gewenning ervaring: zij hebben het idee dat ze steeds wat meer qat nodig hebben om dezelfde gestimuleerde toestand van geest te bereiken.

  • Een mentale energieboost: je voelt je scherp, alert en opgewekt
  • Gedachten lijken vloeiender, sneller en logischer te zijn
  • Verhoogde alertheid, sneller kunnen reageren
  • Zin in sociaal contact: meer zin om te praten en de woorden komen makkelijker
  • Licht euforisch gevoel

  • Licht verhoogde hartslag en bloeddruk
  • Verhoogde lichaamstemperatuur, kans op transpireren
  • Gespannen spieren, vooral in armen, benen en kaken
  • Minder goed of niet kunnen slapen
  • Mogelijkheid tot hartkloppingen
  • Onderdrukking van vermoeidheid
  • Licht versnelde ademhaling
  • Droge mond
  • Verminderde eetlust

Verslavingsrisico van Qat

Er is relatief weinig onderzoek gedaan naar de verslavingsrisico’s van qat. De beschikbare wetenschappelijke studies die er wel zijn, geven aan dat qat lichamelijk nauwelijks verslavend werkt. Stop je met qat gebruiken na een periode van regelmatig gebruik, dan treden er niet of slechts zeer beperkt ontwenningsverschijnselen op.

Regelmatige gebruikers die grote hoeveelheden qat gebruiken, kunnen wel een geestelijke afhankelijkheid ontwikkelen. Of iemand geestelijk verslaafd is aan qat, hangt vooral af van de beleving en het gebrek aan controle van het gebruik. Niet iedereen die regelmatig qat gebruikt is direct geestelijk verslaafd. Wanneer je dwangmatig en obsessief bezig bent met het gebruiken van qat, de beleving daarvan gebruikt om te ontsnappen aan je dagelijkse leven en/of problemen en daarbij de controle over je gedrag verloren bent, dan spreken we van een geestelijke verslaving.

Het Nederlandse RIVM heeft in 2007 een risicoschatting gedaan, waarbij de conclusie was dat het gevaar van een qat verslaving min of meer vergelijkbaar is met een verslaving aan koffie.

Risico’s van qat

Het gebruik van qat brengt een aantal risico’s met zich mee, maar deze zijn verwaarloosbaar wanneer je slechts een enkele keer en niet op regelmatige basis qat gebruikt. Gebruik je qat meerdere keren per week, dan nemen de kansen op onderstaande risico’s toe.

  • Maag- en darmklachten, zoals oprispingen, maagontsteking en constipatie.
  • Onregelmatige hartslag
  • Oververhitting
  • Slapeloosheid
  • Sombere en depressieve gevoelens, prikkelbaarheid als de qat is uitgewerkt
  • Hart en vaatproblemen zoals een te hoge bloeddruk en verhoogd risico op hartinfarct vlak na gebruik.

  • Bij langdurig en regelmatig gebruik bestaat het risico op ondervoeding. Qat vermindert de eetlust en kan zo, op de lange termijn, een aanslag op de fysieke gesteldheid en het afweersysteem vormen.
  • Door de oppeppende en stimulerende werking van qat en de effecten hiervan op het slaappatroon, kan er bij langdurig gebruik oververmoeidheid en serieuze slaapproblemen ontstaan.
  • Personen met aanleg voor het ontwikkelen psychische stoornissen, zoals bijvoorbeeld psychoses, kunnen door langdurig gebruik van qat sneller psychische problemen ervaren.

Qat in Nederland

Zoals je hebt kunnen lezen, zijn de effecten van qat relatief mild, de gezondheidsrisico’s klein en is de kans op het ontwikkelen van een verslaving nihil. Hoe kan het dat qat dan toch verboden is in Nederland?

Door een heftige burgeroorlog in Somalië, zijn er begin jaren 90 veel Somalische vluchtelingen naar Nederland gekomen. In navolging van deze vluchtelingen, die het vanuit hun cultuur gewend waren om qat te kauwen, komt ook een continue stroom van qat naar Nederland op gang: dagelijks arriveren meerdere vrachtvliegtuigen vol op Schiphol. Omdat het van groot belang is dat de bladeren zo vers mogelijk zijn, worden de balen met gebundelde takjes en bladeren verhandeld op de parkeerplaats van het vliegveld. De onrust en geluidsoverlast op de luchthaven neemt toe en creëert politieke en sociale onrust.

De politiek probeert vervolgens om qat te verbieden, maar na een lange reeks rechtszaken mislukt dit: alleen de werkzame stof cathinon komt op Lijst 1 van de Opiumwet te staan, maar de plant zelf wordt niet verboden.

In de jaren daarna neemt de sociale onrust rondom qat en de veelal Somalische gebruikers steeds verder toe. In meerdere steden veroorzaken groepen Somaliërs, die vaak in het openbaar qat gebruiken, onrust, geluidsoverlast en soms zelf agressieve situaties wanneer ze aangesproken worden op de overlast. Enkele steden, waaronder Tilburg, besluiten in 2010 zelf om het gebruik van qat in woonwijken te verbieden.

Door de grote media aandacht rondom het qat probleem en de sociale onrust, geeft de overheid het Trimbos instituut opdracht om opnieuw onderzoek naar het middel te doen. De conclusie is dat een relatief kleine groep structurele gebruikers voor overlast en onrust zorgt en dat daarbij vaak alcoholgebruik en ander middelengebruik een grote rol speelt. Qat zelf is volgens het RIVM ongevaarlijk is en veruit de meeste gebruikers geen problemen veroorzaken.

Toch grijpt de politiek in 2013 het RIVM-rapport aan om de plant te verbieden. Qat gebruik zou volgens het toenmalige kabinet de integratie in de Nederlandse samenleving in de weg staan en werkeloosheid in de hand werken. “Dat verbod is nodig, omdat qat als product zelf een al kwetsbare groep in onze samenleving nog kwetsbaarder en zelfs vleugellam maakt’’, aldus de toenmalige Minister van Justitie. Met effect, want de prijs van qat vertienvoudigde vervolgens in korte tijd en het gebruik in Nederland nam sterk af.

VIND KLINIEK

Gebruik onze zoek-tool

Vind een afkickkliniek bij jou in de buurt.

Nog geen reacties

      Doe mee met de discussie en plaats een reactie