Alcoholabusus: Betekenis, symptomen, gevolgen en behandeling

Alcoholabusus is een term voor alcoholmisbruik die vooral door medische professionals wordt gebruikt. Het beschrijft een vorm van drinkgedrag dat zorgt voor problemen met het lichaam, de mentale gezondheid en de omgeving. Volgens cijfers van het Trimbos-instituut drinkt één op de zes Nederlanders (17 procent) riskant. Ze drinken zo veel of zo vaak dat zij daardoor problemen ervaren.

Alcohol abusus is niet hetzelfde als verslaving. Wel is het een voorstadium hiervan. Dit betekent dat op tijd ingrijpen bij problematisch alcoholgebruik erger helpt voorkomen. Op deze pagina wordt uitgelegd wat alcoholmisbruik precies inhoudt en wat de signalen ervan zijn bij jezelf of anderen. Ook bespreken we concrete, praktische stappen om te stoppen met drinken of het alcoholgebruik te minderen.

Wat is alcoholabusus?

Alcoholabusus is een formele term voor alcoholmisbruik. Dit is een problematisch patroon van alcoholgebruik waarbij iemand problemen ontwikkelt door de drank. Volgens de standaard Problematisch Alcoholgebruik van het Nederlandse Huisartsengenootschap kunnen dit lichamelijke klachten zijn, maar ook psychische en sociale problemen.

Alcoholabusus is niet hetzelfde als een verslaving. Wel valt alcoholabusus volgens het DSM-5 handboek voor psychologen onder een gebruiksstoornis met alcohol, net zoals een afhankelijkheid aan alcohol.

In medische documenten, zoals een ziekenhuisverslag, wordt in plaats van alcoholabusus ook het synoniem ethylabusus gebruikt. Deze term verwijst specifiek naar ethanol, de werkzame stof in alcoholische dranken die zorgt voor de verdovende, ontremmende werking. De betekenis van ethylabusus en alcoholabusus is verder hetzelfde: aanhoudend alcoholgebruik dat leidt tot concrete problemen in het dagelijks leven.

Wat betekent abusus?

Abusus is het Latijnse woord voor misbruik. In de medische wereld wordt de term veel gebruikt voor het beschrijven van overmatig of schadelijk gebruik van middelen. Als mensen zich afvragen wat betekent abusus in een klinische context, gaat het vrijwel altijd over ongezonde consumptiepatronen met gezondheidsrisico’s.

Er zijn verschillende vormen van dit middelenmisbruik. De meest voorkomende voorbeelden die artsen vastleggen zijn nicotine abusus, medicatie abusus en alcoholabusus. In de praktijk associëren mensen de “abusus” betekenis vooral met schadelijk gebruik van alcohol.

Wanneer is er sprake van alcoholabusus?

Er is sprake van alcoholabusus wanneer alcoholgebruik leidt tot concrete problemen in het dagelijks leven, en het drinkpatroon het aanpakken van deze problemen belemmert. De hoeveelheid alcohol zelf die gedronken wordt is niet het belangrijkst voor een diagnose. Wel speelt het een rol in het bepalen van de ernst van het alcoholgebruik en het risico van gezondheidsschade.

De Nederlandse Gezondheidsraad adviseert om niet te drinken of maximaal 1 glas alcohol per dag, met een maximum van 5 glazen per week. Problematisch drinken wordt door het instituut gedefinieerd als per week meer dan 21 glazen (mannen) of 14 glazen (vrouwen) alcohol drinken per week. Ook tijdens één gelegenheid meer drinken 6 glazen (mannen) of 5 glazen (vrouwen) alcohol valt onder probleemdrinken. Dit heet .

Voor problematisch alcoholgebruik spelen naast de hoeveelheid alcohol ook andere factoren een rol. Drinken op ongepaste momenten, zoals voor werktijd, tijdens zwangerschap of voor deelname aan het verkeer, is een signaal van alcoholabusus. Verder is de motivatie belangrijk. Wordt alcohol alleen gebruikt om te genieten, of als ‘medicijn’ om stress, angst of problemen weg te drinken? Wanneer het drinken leidt tot sociale, psychische en lichamelijke problemen, is er altijd sprake van alcoholmisbruik. Ook wanneer de grens voor problematisch alcoholgebruik niet is bereikt.

Wat is de NHG-standaard voor alcoholabusus?

De NHG-standaard voor alcoholabusus is een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke, psychische of sociale problemen. NHG-standaarden zijn officiële richtlijnen die huisartsen in Nederland gebruiken om zorg van hoge kwaliteit te leveren. Voor alcoholproblematiek beschrijft deze richtlijn hoe de huisarts signalen herkent, de diagnose stelt en welke behandeling of verwijzing passend is. De volledige naam van deze richtlijn is de NHG-Standaard Problematisch alcoholgebruik.

Volgens de NHG-standaard spreekt een huisarts van problematisch alcoholgebruik wanneer het drinkpatroon leidt tot lichamelijke, psychische of sociale problemen. Belangrijk is dat de gevolgen leidend zijn, en niet alleen de exacte hoeveelheid alcohol. Wanneer het alcoholgebruik andere problemen in de weg staat, zoals slaapklachten, angst of werkstress, wordt dit ook als problematisch beschouwd. De zelftest voor alcoholabusus op deze pagina heeft een zelfde focus.

Om alcoholabusus in kaart te brengen, hanteert de huisarts specifieke criteria en screeningsinstrumenten. De AUDIT-C vragenlijst is het aanbevolen screeningsinstrument. Dit is een korte vragenlijst van 3 vragen die snel inzicht geeft in hoeveel alcohol wordt gedronken en het risico op schadelijk gebruik. De huisarts kijkt verder naar specifieke signalen van problematisch drinken. Denk aan maagklachten, leverwaardes, regelmatige ongelukken of sociale problemen. De diagnose wordt gesteld als er sprake is van aantoonbare schade of disfunctioneren door alcohol.

Wat zijn de symptomen van alcoholabusus?

De symptomen van alcoholabusus zijn een combinatie van lichamelijke, psychische, sociale en gedragsveranderingen. Welke symptomen precies voorkomen hangt af van de persoon en de ernst van het alcoholmisbruik. In de lijst hieronder worden per categorie belangrijke symptomen van alcoholabusus besproken en toegelicht.

Gedragssymptomen

• Stiekem drinken: Alcohol verstoppen in huis of stiekem drinken voorafgaand aan sociale gelegenheden. Zo wordt de werkelijke hoeveelheid alcohol voor de omgeving verborgen gehouden.
• Liegen en ontkennen: Systematisch liegen over hoe vaak en hoeveel iemand drinkt. Bij confrontatie over het opmerken van alcoholmisbruik symptomen, volgt ontkenning en defensief gedrag.
• Verlies van controle: Iemand neemt zich voor om één glas te gaan drinken, maar kan vervolgens niet de verleiding weerstaan om een volgend glas alcohol te drinken. De rem is weg na de eerste slok.
• Risicovol gedrag: Onder invloed worden gevaarlijke beslissingen genomen, zoals deelnemen aan het verkeer en onveilige seks. Het beoordelingsvermogen van de hersenen is ernstig aangetast door de alcohol.
• Veranderende prioriteiten: Hobby’s, sport en andere activiteiten die vroeger plezier gaven, worden verwaarloosd. Het dagelijks leven wordt steeds meer ingericht rondom momenten waarop gedronken kan worden.

Psychische symptomen

• Stemmingswisselingen: Regelmatig onvoorspelbare emotionele schommelingen tonen. Deze variëren van intense blijdschap (euforie) en overmoed tot diepe somberheid, agressie of prikkelbaarheid. Alcohol wordt de enige manier om deze emoties te reguleren.
• Geheugenverlies: Symptomen van te veel alcohol drinken symptomen omvatten vaak geheugenverlies, volgens een studie uit 2016 in Alcoholism: Clinical and experimental research. Specifiek anterograde amnesie. Dit is een vorm van geheugenverlies waarbij nieuwe ervaringen, gesprekken en informatie binnen korte tijd vergeten worden, soms binnen enkele minuten. Bij alcoholgebruik staan ze vooral bekend als black-outs. De dag na het drinken kunnen dan delen van de avond of specifieke gesprekken niet meer herinnerd worden.
• Angst en onrust: Gevoelens van angst, paniek en onrust ervaren na het drinken, vooral tijdens het nuchter worden. Dit creëert weer een drang om opnieuw te drinken om de zenuwen te kalmeren.
• Craving: Voortdurend denken aan alcohol en hier naar verlangen. Deze zucht naar alcohol verdringt andere gedachten en interesses.
• Depressieve gevoelens: Depressieve gevoelens overheersen wanneer er niet gedronken wordt. De alcohol verdooft tijdelijk deze gevoelens, maar versterken op de lange termijn de depressieve klachten verder.

Lichamelijke symptomen

• Ontwenningsverschijnselen: Bij het stoppen of minderen treden lichamelijke reacties op zoals trillende handen, overmatig zweten en hartkloppingen.
• Hoge tolerantie: Er is steeds meer alcohol nodig om hetzelfde effect van roes of ontspanning te bereiken. Wat vroeger genoeg was voor een aangeschoten gevoel, doet nu niets meer. Dit is een duidelijk signaal van teveel drinken voor langere tijd.
• Slaapproblemen en vermoeidheid: De kwaliteit van de slaap (vooral de REM-slaap) is slecht, waardoor het lichaam en de hersenen niet voldoende tot rust komen. Dit leidt tot chronische vermoeidheid en een gebrek aan energie.
• Maag- en darmklachten: Regelmatig drinken irriteert het slijmvlies van het maag-darmkanaal. Dit zorgt voor misselijkheid, braken, buikpijn of brandend maagzuur.
• Uiterlijke kenmerken: Bij langdurig gebruik worden symptomen van overmatig alcoholgebruik zichtbaar in het gezicht. Denk aan een rode gelaatskleur (couperose), een opgeblazen gezicht, onverklaarbare blauwe plekken of gewichtsschommelingen. In deze foto’s voor en na stoppen met alcohol is het verschil duidelijk te zien.

Sociale symptomen

• Problemen op werk of studie: Prestaties nemen af door concentratiegebrek, regelmatig ziekmelden of het missen van deadlines. De carrière of studie lijdt onder het gebruik.
• Sociale isolatie: De persoon trekt zich terug uit sociale kringen waar niet gedronken wordt. Contact neemt af met vrienden of familie die kritisch zijn op het gedrag. Zo neemt eenzaamheid toe.
• Relatieconflicten: Er ontstaan steeds vaker ruzies met de partner, kinderen of huisgenoten over het drinkgedrag of het niet nakomen van afspraken. Het vertrouwen binnen relaties raakt beschadigd.
• Financiële problemen: Een steeds groter deel van het inkomen gaat naar het kopen van alcohol. Daarnaast kunnen schulden ontstaan door meer impulsieve uitgaven, boetes of het verlies van werk.
• Uiterlijke verwaarlozing: Naarmate het misbruik toeneemt, wordt minder aandacht besteed aan persoonlijke hygiëne, kleding en uiterlijke verzorging. De focus ligt volledig op het middel, niet meer op er verzorgd uitzien voor de buitenwereld.

Vroege signalen van alcoholabusus

Voordat de situatie escaleert van beginnend problematisch alcoholgebruik naar een verslaving, zijn er meestal subtiele signalen zichtbaar. In de beginfase is er nog geen sprake van totale controleverlies, maar wel van een ongezond patroon.

• Vaker drinken dan gepland. Je neemt je voor om slechts één glas te drinken of alleen in het weekend, maar merkt dat je die afspraak met jezelf steeds vaker verbreekt en toch meer drinkt.
• Tolerantie opbouwen. Je hebt steeds meer alcohol nodig om hetzelfde effect van ontspanning of roes te voelen als voorheen. Dit is een van de duidelijkste signalen dat je teveel drinkt.
• Drinken als copingmechanisme. Je grijpt naar de fles om te ontspannen na een stressvolle dag, om verdriet te dempen of om sociale situaties aan te kunnen. De smaak is niet van belang.
• Schuld en schaamte ervaren. Je voelt de ochtend na het drinken spijt over je gedrag of de hoeveelheid die je gedronken hebt. Vaak neem je jezelf voor om het ‘vandaag anders te doen’.

Herken je jezelf in een of meerdere van deze eerste symptomen? Op tijd hulp zoeken helpt erger voorkomen. Lees hier meer over tips en behandelingen voor het stoppen met alcohol.

Hoe herken je alcoholabusus bij jezelf of een ander?

Er zijn concrete signalen waaraan alcoholabusus bij jezelf of een ander herkend kan worden, maar meestal zijn deze wel subtiel. Op tijd herkennen van alcoholabusus is lastig, omdat de grens tussen sociaal drinken en problematisch alcoholgebruik langzaam vervaagt. In een omgeving waarin alcoholgebruik normaal is, is het voor probleemdrinkers ook makkelijker om gewoontes te verbergen. Hieronder bespreken we concrete, observeerbare tekenen voor het herkennen van alcoholabusus bij anderen en bij jezelf.

Alcoholabusus herkennen bij anderen

Fysieke en uiterlijke symptomen

• Gezichtskenmerken: Een rode of grauwe huid (couperose), gesprongen adertjes in de neus of wangen, en een opgezwollen gezicht (vooral rond de ogen). Lees hier meer over alcohol en huidproblemen.
• Geurmaskering: Een specifieke alcoholgeur. Deze wordt vaak gemaskeerd met overmatig gebruik van pepermuntjes, kauwgom of parfum. Lees hier meer over de lichaamsgeur bij overmatig alcoholgebruik.
• Motoriek: Trillende handen in de ochtend (tremoren), onvast lopen of vaker struikelen en dingen laten vallen.

Veranderingen in karakter en gedrag

• Stemmingswisselingen: Iemand die nuchter rustig is, kan plotseling prikkelbaar, angstig of onredelijk woedend worden als er niet gedronken kan worden.
• Geheimzinnigheid: Wegglippen tijdens feestjes, flessen verstoppen in de schuur of auto, of liegen over waar men is geweest.
• Vergeetachtigheid: Afspraken vergeten, zichzelf herhalen of niet meer weten wat er de avond ervoor is besproken door black-outs.

Sociale en omgevingssignalen

• Sociale focus: Activiteiten moeten in het teken staan van alcohol. De persoon wil niet mee naar plekken waar niet gedronken kan worden.
• Onbetrouwbaarheid: Afspraken niet nakomen, deadlines missen of regelmatig ‘ziek’ zijn op maandagochtend.
• Omgeving: Lege flessen vinden op vreemde plekken, zoals de wasmand, in de garage, of onder het bed.

Alcoholabusus herkennen bij jezelf

Het is moeilijk om eerlijk naar je eigen gedrag te kijken, zoals naar de symptomen hierboven. Veel mensen hebben de neiging hun drinkgedrag te bagatelliseren. Stel jezelf de volgende eerlijke vragen:

• Voel ik mij schuldig of beschaamd na een avond drinken?
• Heb ik overdag alcohol nodig om de kater of trillende handen tegen te gaan?
• Maak ik ruzie met naasten over de signalen te veel alcohol die zij opmerken?
• Probeer ik te minderen, maar lukt dit steeds niet?

Wanneer je merkt dat je excuses verzint om te mogen drinken, of als drinken een manier is geworden om emoties te dempen, is de kans groot dat je in de gevarenzone zit. Doe de zelftest op deze pagina om te begrijpen of je een probleem met drinken hebt.

Wat zijn de gevolgen van alcoholabusus?

De gevolgen van alcoholabusus zijn lichamelijke, psychische en sociale problemen op de korte en lange termijn. Langdurig overmatig alcoholgebruik zorgt voor chronische gezondheidsschade die permanent kan zijn. Hieronder worden de gevolgen van alcoholabusus uitgebreid besproken en uitgelegd.

Lichamelijke gevolgen

Regelmatig veel alcohol drinken beschadigt vrijwel elk orgaansysteem. De lijst hieronder bevat de lichamelijke gevolgen van alcoholabusus op de korte en lange termijn.

• Leveraandoeningen: De lever is het belangrijkste orgaan voor de afbraak van alcohol. Het lijdt daarom het zwaarst bij problematisch alcoholgebruik, volgens Spaanse onderzoekers in het vakblad Journal of hepatology. Het begint met leververvetting (steatose), een omkeerbare aandoening. Bij aanhoudend misbruik gaat dit over in leverontsteking (alcoholische hepatitis). Uiteindelijk leidt dit tot levercirrose. Het weefsel van de lever is dan onherstelbaar verhard door littekenweefsel. Dit zorgt voor leverfalen, met de dood als gevolg.
• Hart- en vaatziekten: Alcohol verhoogt de bloeddruk en verzwakt de hartspier. De kans op hartritmestoornissen en beroertes neemt zo toe bij probleemgebruik, volgens alcoholonderzoeker Mariann Piano in Alcohol research: current reviews.
• Kankerrisico: Er is een zeer sterk wetenschappelijk verband tussen alcohol en diverse vormen van kanker. Door alcohol neemt het risico toe op kanker in de mond, keel, slokdarm en lever, volgens een grote studie uit 2010 door het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek. Bij vrouwen verhoogt zelfs matig gebruik het risico op borstkanker aanzienlijk.
• Maag-darmklachten: Alcohol irriteert het slijmvlies van het maag-darmkanaal. Dit leidt mogelijk tot een maagontsteking (gastritis) en verhoogt de kans op maagzweren en interne bloedingen, volgens een studie uit 2000 in het vakblad Official journal of the American College of Gastroenterology.
• Hersenschade en geheugenproblemen: Een van de langdurige gevolgen van overmatig alcoholgebruik is het krimpen van de hersenen en cognitieve achteruitgang, volgens de Amerikaanse neuropsycholoog Edith Sullivan. De kans op het syndroom van Korsakov neemt ook toe. Dit is een hersenziekte met permanent geheugenverlies. Het wordt veroorzaakt door een ernstig tekort aan vitamine B1 (thiamine) als gevolg van slechte voeding en alcoholgebruik.

Psychische gevolgen

Alcohol lijkt te helpen met stress, zeker aan het begin van alcoholabusus. Op de lange termijn zorgt alcohol echter juist voor psychische problemen, zoals hieronder toegelicht.

• Depressie en angst: Alcohol verstoort de activiteit van belangrijke neurotransmitters in de hersenen zoals serotonine en dopamine. Dit kan bestaande depressies verergeren of nieuwe angststoornissen en depressies veroorzaken, volgens een studie uit 2011 naar alcohol en depressie in het vakblad Addiction.
• Slaapproblemen: Alcohol lijkt te helpen met sneller inslapen. Het onderdrukt echter de REM-slaap, waardoor de slaapkwaliteit afneemt, volgens onderzoekers in het Handbook of Neurology. Op de lange termijn zorgt dit voor chronische vermoeidheid.
• Cognitieve achteruitgang: Concentratieproblemen, vertraagd denken en een verminderd beoordelingsvermogen komen veel voor bij probleemgebruik van alcohol.
• Stemmingswisselingen: Door de chemische onbalans in de hersenen ontstaat een labiele emotionele toestand, volgens een Amerikaanse studie uit 2002 in Aggression and Violent Behavior. Iemand kan in korte tijd omslaan van vrolijkheid of euforie naar intense prikkelbaarheid, woede of huilbuien, zonder duidelijke externe aanleiding.
• Psychose: Zeer zwaar gebruik verhoogt het risico op het ontwikkelen van psychotische episodes, inclusief hallucinaties en wanen, volgens onderzoekers van de Stellenbosch Universiteit in Metabolic brain disease. Deze kunnen ook ontstaan bij plotselinge onthouding.

Sociale en maatschappelijke gevolgen

Op sociaal niveau zijn de alcoholverslaving gevolgen breed.

• Werk en financiën: Prestatieverlies, conflicten met collega’s en ziekteverzuim leiden meestal tot ontslag. In combinatie met de hoge kosten van alcohol zorgt dit voor ernstige schulden en armoede.
• Relaties en gezin: De relatie met een partner komt onder druk te staan door leugens, agressie en emotionele afwezigheid. Dit resulteert vaak in scheidingen, met impact op het mogelijke gezin.
• Verwaarlozing van verantwoordelijkheden: Dagelijkse taken zoals het huishouden, administratie of de zorg voor huisdieren worden steeds vaker genegeerd. De focus ligt volledig op het gebruik, waardoor de leefomgeving vervuilt en administratieve chaos ontstaat.
• Kindermishandeling en verwaarlozing: Kinderen in gezinnen met alcoholproblematiek lopen groot risico. Onderzoek door de Amerikaanse psycholoog Cathy Widom toont aan dat alcoholmisbruik vaak leidt tot zowel fysieke mishandeling als verwaarlozing van kinderen. Deze kinderen ontwikkelen later zelf vaker psychische problemen.
• Verkeersongevallen: Rijden onder invloed blijft een van de grootste oorzaken van dodelijke verkeersongelukken. Een verminderd beoordelingsvermogen door alcoholabusus zorgt eerder voor risicovol gedrag achter het stuur.

Wat is het verschil tussen alcoholabusus en alcoholverslaving?

Het verschil tussen alcoholabusus en alcoholverslaving is de mate van controle en hoe afhankelijk het lichaam is van alcohol. Bij alcoholabusus is er sprake van een schadelijk patroon van drinken dat leidt tot lichamelijke schade of sociale problemen. Wel is er nog enige mate van controle aanwezig. Bij alcoholverslaving is er een dwangmatige behoefte aan alcohol, waarbij de controle over het begin en het einde van het drinken volledig verdwenen is. Ook is er sprake van lichamelijke en psychische afhankelijkheid.

Alcoholabusus is een voorstadium van alcoholverslaving. Zonder ingrijpen verandert problematisch drinken naar verslaving. Dit gebeurt via een glijdende schaal waarbij het lichaam zich aanpast aan de alcohol. Om deze reden vallen alcoholabusus en alcoholverslaving in de DSM-5 beiden onder een “stoornis in het gebruik van alcohol”, met gradaties van licht, matig en ernstig.

Alcoholabusus is volgens de DSM-5 een lichte tot matige stoornis in het gebruik van alcohol. Een matige tot ernstige stoornis in het gebruik van alcohol betekent verslaving en chronisch alcoholisme. Dit houdt in dat iemand ernstig en langdurige verslaafd is aan alcohol. Alcoholabusus is dus een duidelijke eerste stap richting verslaving, volgens de DSM-5. Alcohol drinken op deze manier leidt op de lange duur dan tot daadwerkelijk alcoholisme. In de tabel hieronder worden de verschillen tussen alcoholabusus en alcoholverslaving uitgelicht.

Wat is ethylabusus?

Ethylabusus is een medische aanduiding voor alcoholmisbruik. Het woord is een samenstelling van ‘ethyl’ (voor ethanol of ethylalcohol, de werkzame chemische stof in drank) en ‘abusus’ (Latijn voor misbruik). Inhoudelijk is de ethylabusus betekenis identiek aan die van alcoholabusus. Het gaat om dezelfde diagnose met dezelfde symptomen.

Hoewel de term in de volksmond zelden wordt gebruikt, komt ethylabusus regelmatig voor in professionele medische communicatie. Artsen en specialisten noteren ethylabusus in patiëntendossiers, laboratoriumuitslagen en ontslagbrieven om vast te leggen dat gezondheidsklachten gerelateerd zijn aan overmatige alcoholconsumptie. Zij gebruiken de term ethylabusus omdat deze preciezer is en internationaal herkenbaar. In sommige contexten wordt in plaats van ethylabusus ook de term ‘ethylisme’ gebruikt als synoniem.

Hoe wordt alcoholabusus behandeld?

Omdat de ernst van alcoholmisbruik sterk varieert per persoon, is een behandeling van alcoholabusus altijd maatwerk. In Nederland is de huisarts het eerste aanspreekpunt voor hulp bij een alcoholprobleem. Deze brengt de lichamelijke gezondheid in kaart en kan bepalen welke zorg nodig is. Bij lichte problematiek biedt de praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ) meestal begeleiding. Vaak is dit een kortdurende interventie zoals motiverende gespreksvoering. Dit helpt met de intrinsieke motivatie om te stoppen met alcohol. Bij ernstigere problematiek volgt een verwijzing naar de specialistische verslavingszorg.

Afhankelijk van de ernst van het misbruik en de thuissituatie, zijn er verschillende behandelniveaus bij alcoholabusus in de verslavingszorg:

• Ambulante behandeling: De persoon woont thuis en bezoekt een kliniek voor gesprekken en therapie. Dit is geschikt voor mensen die nog een redelijk stabiele sociale en werkomgeving hebben.
• Klinische opname: Bij lichamelijke afhankelijkheid is plotseling stoppen levensgevaarlijk. Veilig afkicken van alcohol gebeurt dan via een klinische opname met detox-behandeling. Medisch personeel monitort en verlicht dan de ontwenningsverschijnselen tijdens de ontwenningsfase.
• Nazorg en terugvalpreventie: Na de ontwenningsfase en mogelijke therapie kan een nazorgtraject worden gestart. Deze focust op het voorkomen van terugval in het dagelijks leven.

Therapie en behandelmethodes

In de verslavingszorg worden bewezen behandelmethoden ingezet om het drinkgedrag duurzaam te veranderen:

• Cognitieve gedragstherapie (CGT): De meest gebruikte methode bij verslavingsgedrag. Helpt met het herkennen van gedachten en situaties die leiden tot drinken (triggers) en leert technieken (copingmechanismen) aan om hiermee om te gaan. Lees meer over CGT.
• Systeemtherapie: Probleemgebruik van alcohol raakt het hele gezin. Het is belangrijk voor herstel en het versterken van ondersteuning in de omgeving dat partners en familieleden betrokken zijn bij het herstelproces. Systeemtherapie helpt hiermee.
• 12-stappenprogramma: Een behandelprogramma dat is gebaseerd op de filosofie van de steungroep Anonieme Alcoholisten (AA) en het Minnesota-model. Contact met lotgenoten staat centraal om te helpen met het afleren van gedrag en vasthouden van herstel. Lees meer over het 12-stappenprogramma.

Medicatie bij alcoholabusus

Medicatie kan een belangrijke rol spelen in de ontwenningsfase en het behouden van herstel. Ook worden soms supplementen gebruikt om lichamelijke schade te beperken.

• Thiamine (Vitamine B1): Bij langdurig misbruik en de aanwezigheid van cognitieve stoornissen kan thiaminesuppletie direct worden aangeraden. De extra vitamine B1 helpt om verdere schade aan de hersenen (zoals het syndroom van Korsakov) te voorkomen of beperken. Meer over een vitamine B1-tekort door alcohol lees je hier.
• Ondersteunende medicatie: Er zijn verschillende medicijnen beschikbaar die helpen met stoppen met alcohol of milde/matig/ ernstige onthoudingsverschijnselen kunnen verlichten. Meestal zijn deze alleen op recept verkrijgbaar. Tijdens het stoppen met alcohol helpen disulfiram en naltrexon. Voor medicamenteuze terugvalpreventie helpt onder meer acamprosaat om cravings te verminderen.

Hoe krijg ik controle over mijn alcoholgebruik?

Je krijgt controle over het alcoholgebruik door allereerst te erkennen dat het drinkgedrag niet meer past bij hoe je wilt leven. Dit is nodig voor een sterke motivatie uit jezelf om te stoppen of minderen met drinken. Structuur is vervolgens erg belangrijk om het gedrag aan te passen en dit vol te houden. Met de volgende praktische tips en stappen kun je direct zelf aan de slag.

• Houd een drinkdagboek bij. Het is makkelijk om te onderschatten hoeveel werkelijk wordt gedronken. Bijhouden wanneer je drinkt (en om welke reden) geeft inzicht in de alcoholconsumptie en helpt om patronen te herkennen. Doe dit voor bijvoorbeeld 2 weken lang.
• Stel concrete grenzen. Maak duidelijke afspraken met jezelf. “Ik drink niet door de week” of “Maximaal twee glazen op vrijdag en zaterdag”.
• Las alcoholvrije dagen in. Het lichaam heeft hersteltijd nodig om de gewoonte van drinken te helpen doorbreken. Zorg dat minimaal twee à drie dagen per week niet gedronken wordt.
• Herken triggers. Breng in kaart wanneer de trek ontstaat en je teveel drinkt. Is dit bij stress, verveling, eenzaamheid of juist bij feestjes? Een drinkdagboek bijhouden helpt hiermee. Zoek een gezond alternatief voor de triggermomenten en -situaties.
• Zoek steun in de omgeving. Vertel vrienden of familie over het doel om te stoppen of minderen. Als zij op de hoogte zijn, zullen ze minder snel alcohol aanbieden en kunnen ze steun geven op moeilijke momenten.

Zelfhulp kan niet genoeg zijn om te stoppen. Dit wordt duidelijk wanneer stoppogingen en stopschema’s niet bij je werken. Of wanner je last krijgt van heftige ontwenningsverschijnselen zodra je probeert te stoppen. Dit zijn signalen dat het probleemgebruik heeft geleid tot lichamelijke en/of geestelijke verslaving. Een online zelftest, zoals op deze pagina, kan een extra hulpmiddel zijn om objectief te bepalen of zelfstandig minderen verantwoord is.

Twijfel je of je uit jezelf kunt stoppen met alcohol? Of ben je bang voor gevaarlijke ontwenningsverschijnselen. Het is altijd aan te raden om bij twijfels professionele hulp te zoeken. Zo kun je veilig en succesvol stoppen.

Waar vind ik professionele hulp?

In Nederland is een uitgebreid netwerk van professionele hulp voor alcoholproblemen beschikbaar. De eerste stap voor de meeste mensen is een bezoek aan de huisarts. Deze zal de ernst van de situatie inschatten en eventueel een verwijsbrief opstellen voor de gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg (GGZ) of verslavingszorg. In sommige gevallen kun je ook zonder verwijsbrief een directe opname regelen.

Bij behandeling in een gespecialiseerde afkickkliniek voor alcoholproblemen zijn er twee routes. Een ambulante behandeling waarbij je thuis woont en op vaste momenten naar de kliniek gaat voor therapie. Of een tijdelijk verblijf in een kliniek om in veilige omgeving te ontgiften en intensieve therapie te volgen. Zowel een ambulante behandeling als klinische detoxificatie/opname wordt in Nederland vergoed vanuit de basisverzekering. Houd wel altijd rekening met het verplichte eigen risico.

Ook met advies van een huisarts kan het alsnog lastig zijn om een geschikte kliniek te vinden voor een passende, effectieve behandeling voor jouw problemen. Het aanbod is namelijk groot en wachtlijsten variëren. Afkickkliniekwijzer.nl helpt met advies over behandelmogelijkheden en wachttijden. Bel 020 – 532 0030 voor persoonlijk advies van onze medewerkers.

Veelgestelde vragen